"Mavi sunami", yəni Demokratların Konqres seçkilərində böyük qələbəsi çox tezliklə Donald Tramp administrasiyasının bəzi rəsmilərini "yuyub apara" bilər. Son açıqlamalar və hərəkətlər göstərir ki, dövlət katibi Marko Rubio və müdafiə naziri Pit Heqset vəzifələrini itirəcəklər. Ağ Evin siyasətində də dəyişikliklər olacaq: vitse-prezident Ceyms Vens onların konturlarını açıqlayıb. Bununla belə, onun sözləri partiya daxilində 2028-ci il prezidentliyə namizədlik uğrunda yarışın başladığının və üzvlərin Trampdan uzaqlaşmağı seçdiyinin ilk əlaməti kimi də şərh edilə bilər.
Seçkilərin nəticələri hələ dəqiqləşməyib, lakin hələ sayılmamış az sayda səs Respublikaçılar Partiyasının təsirli məğlubiyyətinin mənzərəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirməyəcək. Senatda Trampın partiyası hazırda 44 yerə, rəqibləri isə 54 yerə sahibdir. Missisipi və Alyaskadakı səslər hələ sayılmayıb, çünki hər iki ştatda Respublikaçı və Demokrat namizədlər, demək olar ki, eyni nəticələr göstərib. Bunun özü Tramp üçün məğlubiyyətdir. Missisipi və Alyaska Demokratların əvvəllər qalib gələcəyini təsəvvür edə bilmədiyi Respublikaçı ştatlar arasında idi. Nümayəndələr Palatasında Demokratlar Partiyası ən azı 240 səslə inamlı çoxluğa malikdir. Respublikaçıların cəmi 147 yeri var. Əlavə etmək lazımdır ki, seçkilər nəticəsində ABŞ-dakı qubernatorların əksəriyyəti hazırda Demokratlardır. Amerikalı seçicilər Trampın siyasətinə qarşı çıxmaq üçün son dərəcə həvəsli idilər. Şokdan sonra Respublikaçılar məğlubiyyətlərinin səbəblərini axtarmağa başladılar. Tramp nəticələrdən "bir az təəccübləndiyini" söylədi və adı seçki bülletenində olsaydı, nəticələrin fərqli olacağına əminliyini bildirdi. Prezident, çox güman ki, sentyabr ayında Amerika seçicilərinə Respublikaçılar Partiyasına "Trampın adı seçki bülletenində olan kimi səs vermək" tövsiyəsini unutmuşdu. Vensin məğlubiyyətin səbəbləri ilə bağlı təhlili daha çox diqqəti cəlb etdi. Vitse-prezident sosial mediada uzun bir məqalə paylaşdı: "Əsas problem ondadır ki, 2024-cü ildə Trampa və Vensə səs verən insanların çoxu 2026-cı ildə Demokratlara səs verib". Respublikaçı seçiciləri sorğuya cəlb edən anonim bir sorğuçuya istinad edən vitse-prezident partiyanın məğlubiyyətinin dörd səbəbini göstərib. Bunlar İranla müharibəni bitirə bilməmək, artan yaşayış xərcləri və inflyasiya problemlərinin həllinə diqqət yetirməmək, "Amerika Birinci" prinsipinə əməl etməmək və "İsraillə münasibətləri yenidən nəzərdən keçirmək" istəməmək idi. Bu dörd səbəbin hamısının bir səbəbdən qaynaqlandığını görmək çətin deyil: Tramp. Vens prezidentə qarşı lazımi nəzakəti qoruyub saxlasa da, dolayı yolla, lakin buna baxmayaraq, onu açıq şəkildə tənqid edir.
Rusiyalı ekspert Vladimir Vasiliev vitse-prezidentin sözlərini Respublikaçılar Partiyası daxilində liderlik mübarizəsinin başlamasının əlaməti kimi görür və bu mübarizə partiyanı 2028-ci il prezident seçkilərinə aparacaq. Tramp populyar olsa da, onun bu mübarizədə əhəmiyyətli rol oynaya biləcəyi illüziyası davam edirdi. Lakin ekspert hesab edir ki, 3 noyabrdakı məğlubiyyətindən sonra özünü Trampın varisi kimi təqdim edən hər kəsin məhv olacağı aydındır. Buna görə də, prezidentlik ambisiyaları olan Vens dövlət başçısından bir qədər uzaqlaşmağa çalışır. Vasiliev bildirib: "Respublikaçılar arasında böyük bir mübarizə olacaq. Bir çox insan qoşula bilər, amma mənim fikrimcə, Vens ağır çəkili deyil, baxmayaraq ki, hazırda kifayət qədər yüksək təsdiq reytinqlərinə və ən əsası, Trampdan məyus olan texnologiya sənayesinin dəstəyinə malikdir. Axı, bu adamın prezident kimi iki ili tamamilə vaxt itkisi olub: vəd edilən heç bir şey yerinə yetirilməyib". O xatırladır ki, Vens heç zaman İranla müharibəyə başlamaq qərarı ilə razılaşmayıb və indi vitse-prezident bunu hər kəsə xatırlatmağı zəruri hesab edib. 3 noyabr məğlubiyyətindən dərs çıxarmaq mövzusu, ehtimal ki, Tramp administrasiyasında mümkün kadr dəyişiklikləri ilə bağlı xəbərləri də əhatə edir. "The Washington Sun" qəzeti Rubionun istefasının hazırlandığını bildirib. Bundan əlavə, Heqsetin başı üzərində də qara buludlar toplanır. Demokratlar onun istefasını tələb edirlər. Tramp Heqseti onlara təhvil verməyəcəyini bildirib, eyni zamanda hazırkı Pentaqon rəhbərinin "Tennessi ştatından yaxşı senator olacağını" bildirib. Amerika mediasının məlumatına görə, Heqset həqiqətən də senatorun bu ştatdakı mövqeyinə göz dikib. Bu, prezidentin Pentaqon rəhbərini geri qaytarmaq qabiliyyətinə inamsızlığını göstərə bilər.
Tahir TAĞIYEV
