Rusiyanın bütün cəhdlərinə və təzyiqlərinə baxmayaraq, Ermənistan kompasının istiqamətini Qərbə tuşlamaqda davam edir. Moskva bunu önləmək üçün təsir vasitələrini genişləndirdikcə, Ermənistanın Qərbə üz tutması bir o qədər intensivləşir. Hətta Nikol Paşinyan hakimiyyəti artıq Avropa İttifaqına üzvlük üçün konkret tarix də açıqlayır. Paralel şəkildə Qərblə müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlıq dərinləşir. Eyni zamanda, Ermənistanda Rusiyanın təsir gücünün azaldılması məqsədilə də konkret addımlar atılır. Rusiya sərhədçilərinin ölkədən çıxarılmasına hazırlıq gedir, Moskvanın Ermənistandakı aktivləri üzərində nəzarətin geri alınması istiqamətində məqsədyönlü işlər görülür. Bir vaxtlar Moskvadan gələn bütün göstərişlərə sözsüz əməl edən Ermənistanın indiki siyasəti Rusiyanın bu ölkəyə münasibətdə səbr kasasını artıq daşdırmaq üzrədir. Elə bu səbəbdən Kremlin Ermənistanla bağlı məsələni birdəfəli həll etmək üçün sözügedən ölkədə də Ukrayna ssenarisini tətbiq etmə ehtimalı yüksəlir, bu xüsusda Moskvadan mütəmadi xəbərdarlıqlar da səslənir.
Qərbdən, xüsusən də Avropa İttifaqından verilən vədlər Ermənistanda Rusiyaya qarşı ənənəvi atmosferi tamam dəyişib. Moskvanın xəbərdarlıqlarına, müxtəlif formada təzyiqlərinə baxmayaraq, Ermənistan himayədarı kimi artıq Rusiyanı yox, Qərbi qəbul etməkdə israrlıdır və bunu konkret fəaliyyəti ilə tədricən reallaşdırır. Hətta baş nazir Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan 2027 və ya 2028-ci illərdə rəsmi olaraq Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün müraciət edə bilər. O əlavə edib ki, rəhbərlik etdiyi hökumət ermənilərə öz yollarını seçmək imkanı vermək niyyətindədir. Amma bu yanaşmanı Ermənistanı bir dövlət kimi var edən Rusiya qəbul etmək niyyətində deyil. Hətta Rusiya Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Dmitri Medvedyev Ermənistanın növbəti Ukrayna ola biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq da edib. Öz növbəsində, Paşinyan belə müqayisənin qüsurlu olduğunu bildirir. Maraqlıdır ki, son vaxtlara qədər Ermənistan rəhbərliyi, Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasına baxmayaraq, ölkənin hələ uzun müddət Rusiya, Qazaxıstan, Belarus və Qırğızıstanı da əhatə edən Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü olaraq qalacağında israr edirdi. Lakin Paşinyanın son açıqlamaları Rusiya üçün xoş olmayan tamam fərqli mənzərə yaradır. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Aleksandr Qruşko qeyd edir: “Moskva İrəvanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma risklərini başa düşməsini gözləyir. Avropa İttifaqı bu birliyə qoşulmaq arzusunu bildirən hər kəsə təzyiq göstərir. Üzvlüyə namizəd olan ölkələrdən öz suverenliklərindən imtina etmələri və hətta Avropa İttifaqına rəsmi olaraq qoşulmazdan əvvəl ortaq xarici siyasətə sadiq qalmaları tələb olunur. Onların bəyanatlarının səksən faizi Rusiya ilə bağlıdır. Buna görə də riskləri görməmək sadəcə mümkün deyil”. Rusiya tərəfi diqqəti həm də ona yönəldir ki, Qərb Ermənistana heç bir təhlükəsizlik zəmanəti vermir. Üstəlik, bu zəmanətlərin nə vaxtsa veriləcəyinə ümid də yoxdur. Nəticədə təhlükəsizlik təminatı almadan Qərbə doğru qaçan Ermənistan geosiyasi poliqona çevrilmək riski ilə üzləşir. Buna konkret nümunə qismində Gürcüstan və Ukrayna göstərilir. Hələlik Ermənistan bu xəbərdarlıqlara məhəl qoymamağa üstünlük verir. Əksinə, Rusiya sərhədçilərini ölkədən çıxarır, perspektivdə 102-ci hərbi bazanın bağlanması istisna olunmur. Rusiyanın Ermənistandakı iqtisadi aktivlərinin milliləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılır. Bundan başqa, ölkə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında üzvlüyünü dondurub. Eyni zamanda, Rusiyaya bağlı siyasi qüvvələrin fəaliyyəti məhdudlaşır, onların təmsilçiləri bir-birinin ardınca həbsə atılır. Bütün bunlar Moskvanın sərt ertirazları ilə qarşılanır. Rusiyalı politoloq Artur Atayev bildirir: “Ermənistan hakimiyyətinin kursu Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından, daha sonra isə Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxmasına gətirib çıxaracaq. Ən təhlükəli və Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dediyi kimi, hətta müəyyən dərəcədə aşkar olan şey Ukrayna ssenarisidir. Təəssüf ki, işlər məhz bu istiqamətdə gedir. Ermənistanda, hətta Rusiyanı dəstəkləyən ermənilər də nifrətə məruz qalıblar. Başqa sözlə, onlar vətən xaini adlandırılırlar. Və bu, Ukrayna ilə eyni nümunənin izlənməsi deməkdir”.
Ermənistan rəhbərliyinin Rusiyanı Qərbə dəyişmək cəhdləri ölkə üçün həm də çoxsaylı problemlər yaradır. İlk növbədə o baxımdan ki, iqtisadi cəhətdən Ermənistan hələ də təkcə ixracatçı deyil, həm də idxalçı kimi böyük ölçüdə Rusiyadan asılıdır. Elə bu səbəbdəndir ki, cari ilin mayından Rusiyanın kənd təsərrüfatı məhsullarına tətbiq etdiyi qadağalar erməni fermerlərini müflislik həddinə çatdırıb. Bundan əlavə, Rusiya qazı Ermənistan bazarına xeyli aşağı qiymətə - bazar qiymətindən dörd dəfədən az qiymətə tədarük olunur. Ermənistan əsas enerji məhsullarının təxminən 80%-ni Rusiyadan alır. Bir sözlə, Rusiyanın Ermənistan iqtisadiyyatına təsiri çoxşaxəlidir: Rusiyaya məxsus iki şirkət Ermənistanın ən böyük beş vergi ödəyicisi arasındadır. Rusiya ilə ticarət münasibətləri əsasən sadə və səmərəli logistika ətrafında qurulur. Qərb ölkələri ilə ticarət, ticarət maneələri olmayan iqtisadi birliyə tam inteqrasiya olsa belə, nəqliyyat xərclərinə təsir edəcək. Əslində hazırda məhz bu hal müşahidə olunur. O da faktdır ki, Brüsselin strategiyası Rusiya ilə uzunmüddətli qarşıdurmaya yönəlib. Bu müstəvidə Ermənistan Rusiyaya qarşı yeni bir vasitə kimi uğurla istifadə olunur.
Tahir TAĞIYEV
