Cinayətkarlıqla mübarizə, ya cinayətkarlıqla müharibə - Azərbaycan reallıqları...

Tarix: 25.07.2015 / 03:25
Bölmə: Gündəm

Ramil Usubovun cinayətkarlıqla daha səmərəli mübarizənin KİV-lə əməkdaşlıqdan asılı olduğu barədə fikrinə təhlilli reaksiyalar var

Cinayətkarlıqla mübarizə işi dövlət və ictimai orqanların cinayətkarlığa qarşı aktiv mövqedə durmaq, vətəndaşların qanunla qorunan maraq və rifah halına dəyəcək ziyanın qarşısını almaq üçün profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi, cinayətkarlara qarşı məsuliyyət tədbirinin tətbiqi ilə bağlı cinayət hüquq normalarına riayət edilməsinin təmininə yönələn sistemli fəaliyyətidir.

"Mübarizə" termini bir çox lüğətlərdə dövlətin və vətəndaşların maraqlarına qarşı pozucu mövqe tutan müəyyən qrupun hərəkətlərinə aktiv mane olmada ifadə olunur. Rusiya Federasiyasının kriminoloqu A.İ.Dolqova qeyd edir ki, "mübarizə" dövlətin və ictimaiyyətin fəaliyyətinin əsas xarakterik cəhətlərini ehtiva etməlidir. Bu, dövlətin cinayətkarlıqla mübarizə siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyən edən cinayət hüquq siyasətinin mübarizə kateqoriyasıdır. Cinayət hüquq siyasəti cinayətlərin xəbərdarlığına səmtlənən cinayət və cinayət-prosesual hüququn formalaşdırılması yolu ilə cinayətkarlığa qarşı təsir vasitələrini müəyyən edən ana xətdir.

2 iyul 2015-ci il tarixdə daxili işlər naziri, general - polkovnik Ramil Usubov DİN-in Polis Akademiyasında polisin peşə bayramı münasibətilə keçirilən təntənəli tədbirdə çıxış edərək, cinayətkarlıqla mübarizənin həyata keçirilməsində KİV-in rolunu dəyərləndirib. Nazirin dediyində böyük həqiqət var. Statistikaya nəzər yetirdikdə 2014-cü il ərzində uçot subyektləri üzrə 24607 (2013-cü ilə müqayisədə +9,9% çox) cinayətin qeydə alındığı, onun 81,2%-nin açılmasının təmin edildiyi bəlli olur. Daxili işlər və prokurorluq orqanları tərəfindən qeydə alınmış cinayətlər də 2013-cü il ilə müqayisədə 1832 fakt artaraq 22297 fakt təşkil edib, onun 80,7%-nin açılması təmin edilib.

Ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin 80%, o cümlədən qəsdən adam öldürmələrin 89,4%, quldurluq cinayətlərinin 76,2%, açılması isti izlərlə təmin edilib. Qeyd etmək yerinə düşər ki, bu cinayətlərin əksəriyyəti qeyri-aşkar şəraitdə baş versə də, ictimaiyyətdən daxil olan məlumatlar sayəsində açılması mümkün olub, təqsirkar subyektlər təqib olunaraq məsuliyyətə cəlb olunub. Azərbaycan əhalisinin hər 100 min nəfərinə düşən cinayətlərin sayına görə bu rəqəm ötən 12 il ərzində orta hesabla 233 fakt olmaqla əksər dünya ölkələrinin statistikası ilə müqayisədə azdır. Bu, uzun illər ərzində cinayətkarlıqla mübarizə siyasətinin düzgün formalaşdırılmasının təzahürüdür. Burada KİV-in rolu da ciddi faktorlardandır.

Burada nəzəri baxımdan diqqət çəkən cəhət ondan ibarətdir ki, cinayətkarlıqla mübarizə vəzifəsi dövlətin cinayət törədən vətəndaşlarını düşmənə olan münasibətsayaq "məhv etmək" siyasəti daşımır. Sovet stereotiplərinin kökləri artıq çürüyüb, cinayət hüquq prinsipləri - humanizm, təqsirə görə məsuliyyət, qanunçuluq və bərabərlik prinsiplərinin tələbləri ciddi şəkildə qorunur. Bəzən cinayətkarlıqla mübarizə ifadəsi "cinayətkarlıqla müharibə" kimi işlədilir. Belə yanaşma əks tərəfin tam məhvi, onlara qarşı daha amansız davranma və ciddi tədbirlərin görülməsi mənasını daşıyır. Yenə rus alimi A.İ.Dolqova qeyd edir ki, dövlət vətəndaşlarına qarşı, cinayət törədənlərə münasibətdə xarici düşmənə olan tərzdə davranmamalı, onları cəmiyyətdən qovmaq məqsədi daşımamalı, əksinə, belə şəxslərin cəmiyyətin normal həyatına qayıdışını təmin etməlidir. Zənn edirəm ki, qeyd olunan termin hər iki tərəfi razı salan balanslaşdırılmış bir yolun axtarışına sövq etməlidir. Əsas odur ki, ictimai maraqla kriminal maraq hər iki tərəfi qane etsin və müvazinətin qorunub saxlanmasında bir araya gəlsin. Amma təəssüflə qeyd etmək olar ki, cəmiyyət buna hazır olsa da, kriminal aləmin belə addım atacağına ümid yoxdur. Cəmiyyətə qarşı deviant davranışlar qəsdən törədildiyindən, ictimai təhlükəli əməllərin nəticələri öncədən arzulanır, ona hazırlıqlar görülür, bilə-bilə, qəsdən ictimai münasibətlərə ziyan vurulur. Bu baxımdan kriminal aləmlə hər hansı məşvərətin aparılması ağlabatan deyil.

Bütövlükdə cinayətkarlıq normal sosial hadisədir, cəmiyyətin əlavə məhsuludur. Cəmiyyətin mövcudluğu ilə meydana gəlib, olub və həmişə olacaq. Onunla "döyüşmək", məhv etmək Don Kixotun yeldəyirmanı ilə mübarizəsinə bənzər, onu ancaq nəzarətdə saxlamaqla müəyyən çərçivədən kənara çıxmaq və həddini aşmaq imkanlarını daraltmaq olar.

DİN-in statistik rəqəmlərinə nəzər yetirdikdə bu mənzərəni aşkar görmək mümkündür. Vəziyyətin nəzarətdə saxlanması nəticəsində 2014-cü il ərzində mütəşəkkil cinayətlərin sayı 31%, ictimai yerlərdə baş verən ağır və xüsusilə ağır cinayətlər 24,3%, yetkinlik yaşına çatmayanların cinayətləri 13,1% azalıb. Təqdir olunası və rəğbətləndiriləsi hal ondan ibarətdir ki, ötən il mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı həyata keçirilmiş düşünülmüş, çevik əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində 1893, o cümlədən 638 ağır və xüsusilə ağır cinayətlər törətmiş 2212 nəfəri bir məqsəddə birləşdirən 845 cinayətkar qrup zərərsizləşdirilib. Qeyd etdiklərim polisin normadan artıq iş rejiminin hamıya bəlli olmayan yüksək peşəkarlığı, sağlam fiziki və psixoloji durumu hesabına başa gəlib. Burada ictimaiyyətin dəstəyi, səhih tapşırıqlar, cinayətkarlıqla mübarizə siyasətinin düzgün təşkili və təşkilatçılıq mühüm rol oynayıb.

Ötən il ərzində narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olan 150 nəfərdən ibarət 58 cinayətkar qrup yaxalanıb, 75,6 kq (bu 2013-cü illə müqayisədə 11 kq çoxdur) narkotik vasitələrin qaçaqmalçılıq yolu ilə ölkəyə gətirilməsinin qarşısı alınıb. Narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin əldə edilməsi ilə əlaqədar cinayət törətmiş 2408 nəfərdən 2179 nəfəri və yaxud 90,5% işləməyən və oxumayanlar olub ki, burlardan 752 nəfəri - 31,2% əvvəllər məhkumluğu olmuş şəxslərdir. Təəssüflə qeyd etmək olar ki, 59 nəfər zərif cinsin nümayəndəsi də bu cinayətlərin subyekti qismində təqsirli bilinir.

Cinayətkarlıqla mübarizə bacarığı 2015-ci ilin 6 ayı ərzində də intensiv və preventiv xarakterdə davam edib. 2015-ci ilin 6 ayı ərzində cinayətkarlığa qarşı mübarizə və ölkədə ictimai qaydaların mühafizəsi, ictimai münasibətlərə yönələn qəsdlərin zərərsizləşdirilməsi məsələsi 10 iyulda DİN-in geniş kollegiya iclasında müzakirə predmetinə çevrilib.

Yarım il ərzində qeydə alınan 13.533 cinayətin 85%-ni böyük ictimai təhlükə törətməyən, 15%-i isə ağır və xüsusilə ağır cinayətlər təşkil edib. Həyata keçirilən məqsədyönlü profilaktik tədbirlər nəticəsində cinayətlərin ağır və xüsusilə ağır növləri 12,8%, sağlamlığa vurulan ağır xəsarətlər 13,7%, cəmiyyətə açıq hörmətsizliklə müşayiət edilən cinayətlər - xuliqanlıqlar isə 3,2% azalıb. 2014-cü ilin 6 ayı ilə müqayisədə cari ilin diqqət çəkən dövründə baş verən cinayətlərin 84,3%-i açılıb, ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin açılması 2%, qəsdən adam öldürmələrin açılması 11,2% yaxşılaşıb. İctimai təhlükəsizlik əleyhinə yönələn ağır cinayətlərdən - banditizm, şəxsiyyətin azadlığı və ləyaqəti əleyhinə olan cinayətlər- insan alveri, adam oğurluğu cinayətlərinin açılması isə tam təmin edilib.

Çevik və peşəkarlığa söykənən əməliyyat-axtarış fəaliyyətinin davamlı olaraq sona çatdırılması təqdir olunmalıdır. Amma polisin xidmətinə xas spesifik cəhətlər barədə cəmiyyətin həmişə məlumatı olmur. Bütün bunlara baxmayaraq, polis gündəlik fəaliyyətinin rəğbətləndirilməsindən asılı olmayaraq xidmətini tərəddüdə qapılmadan icra edir, hər dəfə bağlı qalmış cinayət faktlarından birinin açılması onun əhvalına xoş ovqat əlavə edir, sevinir, "çəkilən zəhmət - yuxusuz gecələr hədər getmədi" - deyə adəti üzrə cinayətlərin izinə düşməyə davam edir. Necə deyərlər, "polisin xobbisi" də "isti izlərlə" hərəkət etməkdir. Bu minvalla 455 ağır və xüsusilə ağır cinayətin "isti izlərlə" açılması təmin edilib. 142 xüsusilə təhlükəli cinayətkar qrup və dəstə zərərsizləşdirilib. İctimai münasibətlərin təhlükə mənbəyinə çevrilən odlu silahları qanunsuz olaraq saxlayıb daşıyan 68 nəfər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub.

Bu ilin müvafiq dövründə narkomaniya ilə mübarizə istiqamətində də prinsipial mövqe nümayiş etdirilib. Narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı 180 cinayət, o cümlədən satışı ilə bağlı 478 cinayət faktı aşkar edilmiş, 77 nəfərdən ibarət 22 cinayətkar qrup zərərsizləşdirilib. Qanunsuz dövriyyədən 2014-cü ilin 6 ayı ilə müqayisədə 16% çox və ya 432 kq narkotik vasitə çıxarılıb. 90 tondan çox narkotik kollar - yaşıl kütlə məhv edilib.

İnsan alveri ilə mübarizənin də vəziyyəti yaxşılaşıb. Hesabat dövründə ötən ilin 6 ayı ilə müqayisədə 60% çox cinayət, yəni 80 insan alveri cinayətləri aşkar edilib. Cinayətin qurbanı olan 25 nəfərin psixoloji durumunun bərpası və cəmiyyətə qayıtması təmin edilib. Başlanmış cinayət işləri üzrə 11 nəfər cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. İstintaq orqanlarından yayınan 1184 nəfər (bu rəqəm otən illə müqayisədə 5,2% çoxdur) yeri müəyyən edilərək tutulub. İnterpolun axtarışında olan 25 nəfərin yeri müəyyən edilərək, onların ekstradisiyası üçün tədbirlər görülməkdədir.

Cinayətkarlıqla mübarizə minalanmış yolu qət etmək qədər çətindir, keşməkeşlidir. Bəzən itkilər uzun vaxt ərzində yaddan çıxmasa da, şərəfli və qürurverici xeyirxah xidmətdə çalışmaqdan yorğunluq hiss olunmur. Təki qədrlərini bilək, bu çətin xidməti rəğbətləndirməyi bacaraq. Bu baxımdan cinayətkarlığa qarşı təsir tədbirləri, ona qarşı çıxmaq çox ciddi məsələdir. Söhbət kənardan cəmiyyəti, dövlət orqanlarının fəaliyyətini təfərrüatı ilə seyr edə bilən kriminal "cəmiyyətdən" gedir. Dövlət orqanları daha çox cinayətlərin profilaktikası, xəbərdarlığı və əhalinin maarifləndirməsinə üstünlük verir, "təsir etmək" imkanları şaxələnmiş fəal hərəkətlərində ifadə olunur. Cinayətkarlıq da həmişə düşünülmüş şəkildə dövlətə və ictimaiyyətə qarşı fəal hərəkətdə olur, yeni kriminal hallar üçün yollar axtarır və ona rəvac verir. Son onilliklərdə cinayətkarlıqla mübarizədə qələbə çalmaq, cinayətkarlığın sosial hadisə kimi tam ləğvinə nail olmaq mübahisəli məsələ olaraq diqqət çəkir. Müxtəlif fikir və mülahizələr: cinayətkarlığı normal sosial hadisə kimi qəbul etmək, onu tam ləğv etmək (bu, cəmiyyət üçün çox zərərli və fəlakətlidir) ya da ictimai tərəqqi nəticəsində (marksist kriminalogiya) cinayətkarlığın ölümünü təsdiqləmək və s. sağlam hüquq düşüncəsinə sığmır. Müasir kriminalogiya elmi cinayətkarlığın səbəb və şəraitinin yalnız cəmiyyətə xas olduğunu diqqətə çatdırır. Belə hallar hər bir dövr üçün zərərli olsa da, onun miqyasının daralması istiqamətində yetərincə çalışmaq lazımdır. Bu sırada dövlətin və ictimaiyyətin vəzifəsi ondan ibarətdir ki, cəmiyyətə zərər vuran ictimai təhlükəli əməllərin əhatə dairəsinin genişlənməsinə imkan verilməsin. Bunun üçün cinayətkarlığın xəbərdarlığına üstünlük vermək, cinayətin törədilməsinin cəmiyyət üçün zərərli olması anlamını, cinayət törədənlərin məsuliyyətə cəlb olunmasının labüdlüyünü təsdiqləmək, təqsirkarın törətdiyi əməlin məsuliyyətini dərk etməsinə nail olmaq, cinayətkarlıqla mübarizədə qanunçuluğun prinsiplərini qorumaq, hüquq-mühafizə sistemi üzərində ictimai nəzarətin olmasını və qanun qarşısında hamının bərabərliyini təmin etmək, hüquq- mühafizə orqanlarının texniki təchizatını müasir tələblərə uyğunlaşdırmaq, Beynəlxalq Əməkdaşlığı inkişaf etdirmək və s. vacib şərtlərdəndir. Bu gün Azərbaycan dövlətinin cinayətkarlıqla mübarizə siyasəti düşünülmüş və balanslaşdırılmış sistem üzrə həyata keçirilir. Ölkədə ictimai sabitlik davamlı olaraq təmin edilib, kriminogen durum isə nəzarətdədir.

Şəmsəddin Əliyev

"Polisə Dəstək" İB-nin sədri

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 30.10.2026 / 06:41

Yəhudilər erməni monastırına tüpürdülər

Tarix: 29.10.2026 / 17:00

Bir Millət, İki Dövlət, Bir Ürək: Türkiyə Cümhuriyyətinin 103-cü ildönümü münasibətilə İctimai Nəzarət Təşkilatının Təbrik Bəyannaməsi

Tarix: 28.10.2026 / 12:51

ROZA TÖREKULOVNA AYTMATOVANIN ƏZİZ XATİRƏSİNƏ

Tarix: 28.10.2026 / 08:35

Türkiyədəki “sərmayə olayı” Pasifik Holding-i də vurdu - aktivləri donduruldu

Tarix: 28.10.2026 / 06:26

Türkiyədə səs-küylü “Starlink əməliyyatı” - 85 nəfər saxlandı

Tarix: 27.10.2026 / 13:54

"Bakı bu cür beynəlxalq forumlar vasitəsilə mədəniyyətlərarası dialoqa mühüm töhfə verə bilər" - Ozodbek Nazarbekov

Tarix: 27.10.2026 / 13:30

Penitensiar Xidmətə yeni rəis təyin edildi

Tarix: 27.10.2026 / 10:28

Dubay məhkəməsi Rusiya neftinin satışından 700 milyon dollardan çox vəsaiti dondurub - işin içində azərbaycanlılar da var…

Tarix: 26.10.2026 / 06:58

Vuçiç seçkidə məğlubiyyətini rəsmən bəyan etdi

Tarix: 24.10.2026 / 08:38

Serbiyada etirazlar pik həddə - gənclər Vuçiçi devirməyə qərarlıdır

Tarix: 22.10.2026 / 15:01

44 günün fövqündə: milli iradənin və tarixi yaddaşın təntənəsi

Tarix: 20.10.2026 / 22:19

İran XİN sözçüsü Azərbaycana tövsiyə verməyə qalxdı - həm də insan haqları mövzusunda…

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 05.11.2026 / 21:49

Banklarda 4.6 milyard manat pul yatıb qalıb, kredit bazarında böhrandır... Bu necə olub?...

Tarix: 05.11.2026 / 20:15

Avropa Ermənistanı Rusiyanın əlindən alır - Kreml qəzəb püskürür...

Tarix: 05.11.2026 / 17:34

İran Trampsayağı ad iddiasına başladı - "Xəzər" yox, "Kaspian"?..

İşğaldan azad rayonlarımızda insan faktoru həlledicidir - Məskunlaşmanın əsas istiqamətləri...