Vüqar Tofiqli: "Bələdiyyənin də balansında qəbiristanlıqlar varsa..."
Nərgiz Allahverdiyeva: "Bələdiyyələrin bu işə müdaxilə etməsi vacibdir"
İlqar Hüseynli: "İstəyirik ki, dəfn məsələlərinin təşkili bələdiyyələrin səlahiyyətinə verilsin"
Milli-mənəvi dəyərlərə bağlı olan Azərbaycan xalqı hər zaman ölüsünə də, dirisinə də qiymət qoymağı bacarıb. Bu, xalqımızın müsbət keyfiyyətlərindən biri kimi ənənə kimi nəsildən-nəsilə ötürülüb. İnsanlarımızın ziyarət yerlərindən biri olan qəbiristanlıqlara keçmiş zamanlardan başlayaraq son dövrə qədər böyük ehtiram yeri kimi yanaşılıb. Bu gün də o ehtiram qalmaqdadır. Amma bu yetərli sayıla bilməz.
Paytaxtda olan məzarlıqların böyük əkəriyyətində natəmizlik, səliqəsizlik hökm sürür desək, bizə irad bildirməzsiniz. Uzağa getməyək, elə bizim "Azərbaycan" nəşriyyatının bir addımlığanda yerləşən Yasamal qəbiristanlığında hər kəs bu halın şahidi olur. Təəssüf yaradan bu vəziyyəti hələlik aradan qaldırmaq çətin bir işə çevrilib. Analoji hal digər qəbiristanlıqlarda da mövcuddur. Qəbiristanlıqlarda gördüyümüz natəmizlik, zibil qalaqları, bəzi məzarların üstündə toplanan tör-töküntü adamda acı bir hiss yaradır. Qəfil içindən bir sual qopur: "Biz niyə ölülərimizə hörmət etməyi bacarmırıq?". Düzdür, burada səliqəli, təmiz saxlanan qəbirlər də var, amma bu qəbirlərin sayı elə də çox deyil. Məzarlıqların zibillik yuvasına çevrilməsi, baxımsız vəziyyətdə olması ürək ağrıdır. Biz bu məsələ ilə bağlı araşdırma apararkən qəbiristanlıqlarda işləyən mollalar bildirdi ki, kimin qeyrətli oğlu, qızı var, gəlib valideynlərinin qəbrini təmizləyir, kimin də övladı səhlənkardır, o adamların məzarları bu vəziyyətdədir.
Tutalım, bu belədir. Amma elə insan var ki, o binəsibdir, övladı, oğul-uşağı, qohum-əqrəbası yoxdur. Onda həmin adamın məzarı zibil yığınının altında qalmalıdır, yaxud qonşu qəbir təmizlənərkən oradan çıxan tullantı, plastmas butulka, əski parçası və s. onun məzarına atılmalıdır? Bu, əlbəttə, belə olmamalıdır. Öz ölümüzə hörmət ediriksə, mütləq başqa ölünü də düşünməliyik. Bu da sirr deyil ki, biz evimizin kandarından o yanda olan töküntüləri təmizləməkdə maraqlı deyilik. Xalqımıza yaraşmayan bu halı müşahidə etdikcə, adam təəssüflənməyə bilmir. Unutmayaq ki, məzarlıqları təmiz saxlamaq bizim həm ictimai, həm də mənəvi borcumuzdur.
Təklif edirik ki, bələdiyyələr bu məsələyə müdaxilə etsin, heç olmasa ərazi üzrə məzarlıqlara baş çəkib natəmizliyin qarşısının alınması üçün işlər görsün. Çünki yerli icra orqanları ilə yanaşı, seçkili orqan olan bələdiyyələr də fəaliyyət göstərir. Ancaq indiyə qədər bələdiyyə qurumları qəbiristanlıqların təmizlənməsi, burada iməcliklərin keçirilməsi üçün hər hansı bir addım atmayıb. Hər halda, atsaydılar, bu məsələ mətbuatın gündəminə çıxardı.
Qəbiristanlıqların təmizlənməsində bələdiyyələrin iştirak etməsi zəruri tələbə çevrilib. Çünki əlaqədar dövlət qurumu burada ancaq yaşıllığın qorunmasına, su təminatına və s. nəzarət edir, yaxşı olardı ki, bələdiyyə də ən vacib işə -təmizliyə müdaxilə etsin.
Məsələyə münasibət bildirən bələdiyyə sahəsi üzrə ekspert Vüqar Tofiqli bizimlə söhbətində təşəbbüsə dəstək verdiyini dedi. Onun fikrincə, hər hansı bir qurumun bu işə cəlb edilməsindən əvvəl insanlarımız özləri, bir vətəndaş kimi, təmizliyə riayət etməlidir. Ekspertin sözlərinə görə, hər bir insan dünyadan köçən ölüsünü ziyarət etmək üçün məzarlığa gedirsə, ilk vəzifəsi burada təmizliyi qorumaq olmalıdır: "Mən sizin irəli sürdüyünüz təşəbbüslə tam razıyam. Məsələnin tam mahiyyətini bilirsiniz. Siz ortalığa vətəndaş mövqeyi qoyursunuz. Hər birimiz də, vətəndaş kimi, bu mövqeyi müdafiə etməliyik. Qəbiristanlıqlarda ağacların qorunması və s. məsələlərə, hansı strukturun balansındadırsa, o baxmalıdır. Bələdiyyənin də balansında qəbiristanlıqlar varsa, onlar da mütləq şəkildə məzarlıqlara nəzarət etməli, burada siz dediyiniz halları aradan qaldırmalıdır. Bildiyim qədər, bələdiyyələr öz balanslarında olan qəbiristanlıqlarda işlər görür. Amma harada ki, neqativ hallar var, onu ictimailəşdirməliyik ki, onlar tezliklə aradan qaldırılsın. Qəbiristanlıq elə bir yerdir ki, ora hər birimizin yolu düşəcək, xalq olaraq bu məsələyə lazımi səviyyədə yanaşmalıyıq. Hər kəs bu işdə fəal olmalıdır. Qəbiristanlıqlar təmiz saxlanmalıdır, axı biz orada yatan insanların ruhuna and içirik".
Psixoloq Nərgiz Allahverdiyeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, qəbiristanlıqlara münasibət insanlarda bir mənəvi keyfiyyət kimi formalaşdırılmalıdır: "Mən də məzarlığa gedirəm, amma təəssüf ki, burada təmizlik elə də qorunmur. Qəbiristanlıq qulluqçularından səbəbini soruşduqda deyirlər ki, onların varisləri məzarların təmizliyinə nəzarət etməlidir. İnanın ki, bəzən görürsən ki, zibili torbalara yığıb hansısa uçuq qəbrin üstünə qoyublar. Bu adamı çox pis incidir. Təsəvvür edirsən ki, bu sənin məzarındır və üstündə də zibil yığını. İnsanların mənəvi problemindən irəli gələn məsələdir bu. Bələdiyyələrin bu işə müdaxilə etməsi vacibdir. Hər rayonun, qəsəbənin özünün bələdiyyəsi var, bu işlə onlar maraqlanmalıdır. Lap iməclik keçirsinlər, inanın ki, könüllü şəkildə nə qədər ictimaiyyət nümayəndəsi bu işə qoşulacaq. Təki ortaya məqsəd qoyulsun. Ümid edirəm ki, bələdiyyələr bu məsələdə aktivlik göstərəcək".
Sosial səhə üzrə ekspert İlqar Hüseynlinin sözlərinə görə də, qəbiristanlıqlarda hökm sürən natəmizlik hər bir vətəndaşı, o cümlədən də ictimai qurumları narahat etməlidir: "Bu çox aktual bir məsələdir. Uzun illərdir qəbiristanlıqların təmizliyinin təmin olunması ilə bağlı bizim təkliflərimiz olub. Hazırda bütün strukturlarda bu məsələ müzakirə olunur. Hətta Milli Məclisdə "Qəbiristanlıq və dəfn xidmətlərinin təşkili" ilə bağlı məsələ müzakirəyə çıxarılıb. Orada bununla bağlı qanunlar qəbul olunacaq. Əslində, Türkiyə Cumhuriyyətində belə bir mədəniyyət (mən buna məhz mədəniyyət deyərdim - İ.H) formalaşıb ki, artıq bütün dəfn xidmətləri, qəbiristanlıqda xidmətlərin təşkili birbaşa bələdiyyələrin funksiyasına, icraatına verilib. Təbii ki, vətəndaş az məbləğ ödəməklə bu xidmətdən tamamilə yararlanır. O ki, qaldı qəbiristanlıqlarda abadlıq işlərinin aparılması və orada səliqə-sahmanın yaradılması ilə bağlı bu işin tamamilə bələdiyyələrin ixtiyarına verilməsinə, bizim vaxtaşırı təkliflərimiz olur. Eyni zamanda, bələdiyyələrin əhalidən topladığı vəsaitlər hesabına qəbiristanlıqlara da baxmaq, oranı təmiz saxlamaq mümkündür. Bilirsiniz ki, bu qurum vətəndaşlardan həm mülkiyyətə görə də, həm də torpaq vergiləri toplayır. Bu vergilərdən əldə etdikləri gəlirlərin çox az bir hissəsini mövsümi olaraq ildə iki dəfə qəbiristanlıqların təmizlənməsinə və saxlanmasına yönəltsələr, onda bu problem öz həllini tapmış olar. Bu məsələdə sizinlə həmrəyik və birinci yox, bəlkə də yüzüncü dəfədir bu məsələnin üzərinə gedirik. İstəyirik ki, dəfn məsələlərinin təşkili bələdiyyələrin səlahiyyətinə verilsin".
İ.Hüseynin qeyd etdiyinə görə, yaxşı olar ki, bələdiyyələrin dövlət büdcəsindən maliyyələşməsi məsələsinə də baxılsın. Türkiyə təcrübəsini nümunə gətirən ekspert bildirdi ki, qonşu ölkədə bələdiyyələr büdcədə 6 faiz paya sahibdir: "Bu vəsait bələdiyyələrin büdcəsinə yönəldilir və onlar da maliyyə problemi ilə üzləşmir. Yəqin ki, zaman-zaman artıq Azərbaycanda da bu məsələ öz həllini tapacaq və nəhayət, bizim qəbiristanlıqların abadlaşdırılması işində bələdiyyələrin iştirakı təmin olunacaq".
İ.Hüseynlinin sözlərinə görə, vətəndaşlar qəbiristanlıqlarda yalnız öz əzizlərinin məzarlarını təmizləyir, ümumi olaraq isə qəbiristanlıqların səliqəyə salınması işi arxa plana keçir. Ekspertin vurğuladığına görə, məzarlıqda elə insanlar dəfn olunub ki, onların övladları yoxdur, kimsəsizdir: "Bəs onların məzarlarının təmizlənməsi xidmətini kim həyata keçirəcək? Bu mənada problem öz həllini tapmalıdır".
İradə SARIYEVA
