Yetkinlik yaşına çatmayanların cinayətlərinin kriminoloji aspektləri...

Tarix: 17.09.2015 / 02:47
Bölmə: Sosial

Adətən cinayətkarlıqla mübarizə fəaliyyətində yeniyetmələr və gənclər yüksək təhlükəlilik dərəcəsi ilə xarakterizə olunurlar. Bütün ölkələrin və cəmiyyətlərin taleyində onların həyat tərzi, vərdiş halına keçmiş davranışları, şəxsi keyfiyyətləri narahatlıq doğurur. Ona görə də yeniyetmə - gənclərin cinayətkarlığına daha çox diqqətin ayrılması təəccüblü deyil. Ölkənin gələcəyi üçün yeniyetmə və gənclərin rolunu danmaq, onların həyatına seyrçi mövqedə durmaq arzuolunmazdır.

Tarixən böyüklər kiçiklərin davranışlarını neqativ qiymətləndirir. Nəsildən- nəslə keçən bir hal, necə deyərlər, "nəslin münaqişəsi" kimi bəşəriyyətin həm keçmiş, həm də yeni tarixinə xas bir cəhətidir. Yaşlı nəsil kiçik nəslin hərəkətlərindən həmişə narazı olduğundan, onlar da qarşılığında cavabsız qalmırlar.

Gənc nəslə yüksək aktivliyin xas olması qanunauyğun haldır. Bu nəslin müəyyən qismi kriminal səmtə, narkotik maddələrin qəbuluna, digərləri mənəviyyata zidd əməllərə meylli olsalar da, müəyyən qismi də bədii, texniki, yaradıcı məşğuliyyətə üstünlük verir. Uşaqlar, yeniyetmələr, gənclər həm də yüksək enerjiyə malik olduğundan, qeyri-adi bir şeyi nümayiş etdirmək, olmayan bir nailiyyəti, innovativ bir fəaliyyəti göstərməklə özlərini cəmiyyətdə təsdiqləmək istəyirlər. Bu zaman neqativ əməllərin qurbanına çevrilənlər də az olmur.

Vəziyyətin dramatikləşməsində yaşlı nəslin də suçu az deyil. Yeniyetmə və gəncləri ağır cinayətlər törətdiklərinə görə qınayırıqsa, valideynlərin, təhsil işçilərinin onlara qarşı zorakılıqlarını, həyat tərzlərinə, davranışlarına nəzarətin olmamasını da unutmamalıyıq. Yeniyetmə və gənclərə qarşı nə qədər amansız davransaq və kinli olsaq, əməllərini lənətləsək də, anticəmiyyət hərəkətlərinin qarşısını ala bilmərik. Münasibət humanist, doğmalıqla əhatə olunan həddə olmalı, onlara isti və nəzakətli yanaşma olmalıdır. Necə deyərlər, "Çətin uşaqlar yox, çətin böyüklər və cəmiyyət var".

"Yeniyetmə" termini işlətdikdə 14-17 yaş arasında olanlar başa düşülür. Ona görə də cinayət qanunvericiliyi cinayətlərin subyekti üçün aşağı yaş həddini 14 yaş müəyyən edir. 18 yaşdan yuxarı şəxslər həddi-büluğa çatmışlar hesab olunur.

Yaş göstəricilərinə və sosioloji təsəvvürlərə görə, 18-29 yaş qrupunda olanlar gənclər adlanır.

Cinayətkarlığın gənclərə və yeniyetmələrə şamil olunan xüsusi, spesifik səbəbləri yoxdur. Doğuran səbəblər sırasında ümumi qanunauyğun sosial hallar, determinizm, sosial, iqtisadi və imkan baxımdan bərabərsizliklər və s. qeyd olunur.

Bütün cəmiyyətlərdə "böyük", "kiçik" ifadələri yalnız yaşla bağlanmır, həm də statusun müxtəlifliyi ilə ölçülür. "Böyük" anlayışı sosial status baxımından əhəmiyyətli və dəyərlidir.

Ümumdünya Beynəlxalq Səhiyyənin statistik məlumatına görə, hər il dünyada 31.000 nəfər - 15 yaşa qədər olan yeniyetmə zorakılıqlar nəticəsində həlak olur. Təkcə RF-də bir il ərzində 103.360 nəfər yetkinlik yaşına çatmayan şəxsə qarşı qəsdlər törədilib, müxtəlif cinayətlərin qurbanına çevrilib. Nəticədə 3670 yeniyetmə həlak olub, 6626 nəfərin sağlamlığına ağır xəsarətlər yetirilib, 19.586 yeniyetmə "böyüklər" tərəfindən müxtəlif növ cinayətlərin törədilməsinə cəlb olunub, 44.164 yeniyetmə alkoqollu içkilərə təhrik olunub və sərxoşluq həddinə çatdırılıb, 1653 nəfər əxlaqsız hərəkətlərdə iştirak edib və s. "İndiki gənc nəslin sanki gələcəyi yoxdur, sabaha ümidlə baxmırlar, nikbin deyillər. Bu nəslin davamı olaraq gələn uşaqların da həyat perspektivləri, nə isə əldə etmək imkanları yoxdur, güclərini hara, nəyə və niyə sərf etməlidirlər?" düşünənlər də var. Bu, çox qorxulu haldır. Hərəkətləri və "böyüklüyü" anlaşılmaz yaşlıların yaşadığı ətrafda olan yeniyetmə və gənclər müxtəlif qruplarda birləşə, düşüncələrinə uyğun submədəniyyət normalarını, cəmiyyət üçün arzuolunmaz maraqlarını, yeni ifadələri (slenq) yarada bilirlər. Belə qruplar həmişə "qanuna qulaq asan" olmur.

Azərbaycan Respublikası bir sıra ölkələr üçün örnək ola biləcək davamlı sabitliyin hökm sürməsi, əməliyyat-axtarış fəaliyyətinin və ictimai təhlükəsizliyin, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin olunması nəticəsində hər 100 min əhaliyə düşən cinayətlərin sayına (257) görə öndədir. Vəziyyətin operativ nəzarətdə saxlanması ölkə hüdudlarından kənarda qısqanclıqla qarşılansa da, sabitlik daxildə və dost ölkələrdə qürur doğuran bir ovqat yaradır. Əcnəbi vətəndaşlarının təhlükəsizliklərinə zəmanət verməyən doğma vətənlərindən qaçıb Azərbaycana gəlməsinin də əsas səbəblərindən biri, mən deyərdim ki, ən mühümü ölkəmizdə davamlı sabitliyin olmasındadır. Bunun üçün təhlükəsiz məmləkətdə yaşamağı bizə bəxş edənlərə "Allah sizi qorusun" deməliyik. 2014-cü il ərzində qeydə alınmış 22.297 cinayət faktının 3%-i yetkinlik yaşına çatmayanlar tərəfindən törədilib. Bu, 22.297 cinayətin kiçik bir zərrəsidir.

Yeniyetmə və gənclərin cəmiyyətə zidd əməllərə meyli problemli məsələlərdən olduğuna görə, etik baxımdan fövqəladə dərəcədə mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycanda cinayətkarlıqla mübarizə statistikasında yeniyetmə və gənclərin cinayət əməllərinin azlığı, cəmiyyətin inkişaf səviyyəsi ilə, ölçülüb-biçilmiş cinayətkarlıqla mübarizə siyasətinin, sosial-iqtisadi və daxili siyasətin vəziyyəti ilə xarakterizə olunur. Cinayətkarlıqla mübarizə siyasətinin bəhrəsidir ki, qəsdən törədilən cinayətlərdə azyaşlıların - koeffisiyenti azlıqla müşahidə olunur.

Şəmsəddin Əliyev

"Polisə Dəstək" İB-nin sədri

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən çıxarılmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...