Dərslik şagirdlərin əsas tədris vasaiti, bilik mənbəyi hesab olunur. Şagirdlər lazımi biliklərə yiyələnmək üçün bu vəsaitlərdən istifadə edirlər. Bu səbəbdən də dərsliklər asan dildə yazılmalı, sadə cümlələrdən istifadə olunmalı, dil qaydalarına düzgün əməl edilməli, ən başlıcası isə, ibtidai və yuxarı siniflərin yaş səviyyəsi nəzərə alınmalıdır.
Təəssüf ki, bizdə dərs vəsaitləri hazırlanarkən bu qaydaların bir çoxuna əməl olunmur. Dərsliklər yazılarkən şagirdlərin yaş səviyyəsi nəzərə alınmır, çətin, məntiqsiz, uyğunsuz cümlələrdən istifadə olunur ki, bu onlarda qavrama çətinliyi yaradır. Hətta valideynlər də övladlarına dərsi izah etməkdə çətinlik çəkirlər. Dərsliklərdəki mövcud çatışmazlıqlar valideynləri də narahat edir. Valideynlər deyir ki, dərsliklər o qədər mürəkkəb və anlaşılmayan dildə yazılıb ki, uşaqlar kitabda verilən mətnləri oxuyub başa düşmürlər.
Qeyd edək ki, Təhsil Nazirliyinin şöbə müdiri Vəfa Yaqublu dərsliklərlə bağlı səslənən iradlar haqqında media nümayəndələrinə açıqlamasında qeyd edib ki, dərsliklərdəki problemlər əsasən müəlliflərin özlərindən qaynaqlanır. Müəllifləri isə Təhsil Nazirliyi müəyyənləşdirmir.
“Dərsliklər şagirdlər üçün öyrədici funksiyanı yerinə yetirmir, problemlər məzmun və dizaynla yanaşı, yazılma mənbələrində də var”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, dərsliklər arasında daha çox problem tarix, ana dili və xarici dil kitablarındadır: “Dərsliklər şagirdlər üçün öyrədici funksiyanı yerinə yetirmir.Problemlər məzmun və dizaynla yanaşı, yazılma mənbələrində də var. Nəticədə problemlər şagirdlərin nəyisə öyrənmələrinə yox, məhz öyrənməmələrinə səbəb olur. Bunun nəticəsidir ki, cari il üzrə buraxılış imtahanı verən şagirdlərin 300-dən çoxu sıfır bal toplayıb. Bütün bunlarla bərabar kitablardakı yersiz məlumat çoxluğu da uşaqların beynini yükləyir”.
Ekspertin sözlərinə görə, dərsliklər nəşr olunan zaman ciddi ekspertizadan keçmir. Dərsliklərin yazılması üçün Təhsil Nazirliyi tender elan edir. Nəşriyyatlar müəlliflərdən ibarət komanda formalaşdırır. Müəlliflər Təhsil Nazirliyinin tender tələblərinə uyğun dərslikləri hazırlayıb, nazirliyə təqdim edirlər. Tenderə ən azı 3 dərslik komponenti daxil olmalıdır: “Dərsliklər Təhsil Nazirliyinin, Dövlət İmtahan Mərkəzinin ekspert qrupu, digər insistut və mərkəzlər tərəfindən yoxlanılır. Ən yüksək bal alan dərslik qalib elan edilir və çapa göndərilir. Yəni dərsliklərə görə məsuliyyəti Təhsil Nazirliyi daşıyır, nəşriyyatlar yox. Çünki nəşriyyat tenderə daxil olur, nazirliyin qoyulan şərtlərində qalib gələndən sonra müəlliflik hüququ birbaşa Təhsil Nazirliyinə keçir. Bundan başqa, həmin kitab qalib elan edildikdən sonra ictimai müzakirəyə çıxarılır. İnsititut, mərkəzlər, nazirlikdən daxil olan irad və təkliflər müəlliflərə göndərilir. Müəlliflər həmin irad və təklifləri qəbul etməyə də bilərlər, amma bunu əsaslandırmalıdırlar. Orta məktəblərdə istifadə edilən bütün dərsliklər tender vasitəsilə seçilir. Təəssüf ki, tenderlərdə şəffaflıq görmürük. Ona görə də ortaya belə problemlər çıxır”.
K.Əsədov onu da əlavə etdi ki, dərsliklər şagirdlərin yaş və psixologiyasına uyğun nəşr olunmur. Həmçinin, dərsliklərin informasiya yükü də həddən artıq çoxdur.
Günel CƏLİLOVA
