Hə, artıq neçə ildir ki, dünyanın maraqla və təəccüblə izlədiyi Putin-Ərdoğan ittifaqı gerçəkdən çat verir. Onsuz da müəyyən maraqlar əsasında qurulmuş bu ittifaq Rusiyanın Suriyada Türkiyəni İdlibdən vurub çıxarmaq istəyindən sonra açıq şəkildə çat verir. Neçə ildir ki, Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın həddən artıq yaxınlaşma və hətta Moskvanın bir NATO üzvü ilə müttəfiqlik səviyyəsində olan mehribançılığı yavaş-yavaş aradan qalxır deyəsən. Əslində, hər şey Bəşər Əsədin Türkiyənin İdlibdəki postlarına etdiyi hücumdan və iki gündə 10-dan çox türk əsgərinin öldürülməsindən sonra başladı.
Donald Tramp da fürsəti boşa vermədi və rəsmi Ankaraya tək olmadığını, NATO müttəfiqi kimi Türkiyə ilə həmrəy olduğunu açıqladı. Görəsən Türkiyə ilə NATO-da müttəfiq olması niyə əvvəllər Ağ Ev sahibinin heç yadına düşmürdü? Sanki Qərb bu vəziyyətdən yararlanıb Ərdoğanı Putinlə tərəfdaşlıqdan qoparmağa can atır. B.Əsəd bu məsələdə açıq-aydın V.Putinə “qəbir qazır”...
Amma məsələyə həm də başqa bir prizmadan baxmaq lazımdır. Axı az qala Putinlə hər dəfə görüşündə yerə yıxılıb ayağından öpməyə belə hazır olan Əsəd Türkiyə ordusuna qarşı hücumu özbaşına təşkil edə bilməzdi və buna onun cürəti də çatmaz. Çünki o gözəl bilir ki, bunun ağır bədələni canı ilə ödəyər. Putinin maraqlarına zidd olan, onu “yandıran” istənilən addım Əsəd üçün hər şeyin sonu olar. Amma belə görünür ki, türk əsgərini öldürməyə qədər gedib çıxan cəsarəti Əsəd Moskvadan alır və dolayısı ilə Rusiya Ərdoğanla bu “dildə danışaraq”, rəsmi Ankaranı İdlibdən çıxıb getməyə səsləyir.
Amma qarşı tərəf bunun tam əksinə olaraq addım atır və son üç gündə İdlibdəki postlara minlərlə Türkiyə əsgəri və xüsusi təyinatlıları yerləşdirilib. Ən əsas da güclü hərbi texnikanı bu əraziyə gətirən Türkiyə artıq geri çəkiləsi variantının qalmadığını, bunun baş verəcəyi təqdirdə dünya birliyindəki nüfuzunu zədələyə biləcəyini əla anlayır.
Bir yandan da rəsmi Ankara az qala müttəfiq olduqları Rusiyanın onu İdlibdən vurub çıxarmaq istəyini göz önünə gətirib İdlibdə möhkəmlənməyi planlaşdırır. Hər halda, on mindən çox hərbi qüvvəni İdlibə yerləşdirməklə rəsmi Ankara bu məsələdə olduqca istəkli görünür və belə anlaşılır ki, qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün Putin və Ərdoğan nə qədər cəhdlər etsələr də, əvvəl-axır bu baş verəcək. Çünki hər iki ölkənin Suriya torpaqlarında elə strateji maraqları var ki, bunlar vazkeçilməzdir. Xüsusilə Türkiyə üçün Suriya olduqca önəmli faktordur. Əgər Rusiya min kilometrlərlə uzaqdan durub gəlib Suriyada ev yiyəsi kimi mövqe tutursa, cəmi yüz metr aralıda sərhədi olan Türkiyənin öz maraqlarını Moskvaya təslim etməsi nəinki qəbuledilməzdir, heç mümkün də deyil axı... Ən azı ona görə ki, rəsmi Ankara neçə ildir terror qruplaşmalarının və müxtəlif silahlı qruplaşmaların at oynatdığı Suriya və İraq torpaqlarında özünə qarşı yeni təhlükə cəbhəsinin yaranmasını qəbul edə bilməz. Çünki bunun baş verəcəyi təqdirdə Türkiyə ilk öncə dünya birliyindəki nüfuzunu heçə endirəcək, üstəgəl, neçə ildir ki, PKK-ya qarşı apardığı qanlı mübarizədə qazandığı mövqeləri itirəcək, hələ üstəlik də öz sərhədlərində terror qruplaşmalarının at oynatmasını seyr etməli olacaq. Yuxarıda da dediyimiz kimi, bu variant Türkiyə üçün mümkünsüzdür.
Belə olan halda, Putin rəsmi Ankaraya İdlibdə güzəştə getməli olacaq. Amma güzəşt edəcəkmi? Çox çətin sualdır. Belə demək mümkünsə, həm Putin, həm də Ərdoğan hazırkı sövdələşməni qüvvədə saxlamaq, hər ikisinin maraqlarına uyğun gələn tərəfdaşlığı davam etdirmək üçün çabalayırlar. Amma alınacaqmı, hər ikisi öz maraqlarından vaz keçib bu tərəfdaşlığı düşmənçiliyə çevirməmək üçün nə edəcəklər? - bunu zaman göstərəcək. Amma görünən odur ki, İdlibdəki proses və Əsəd Ərdoğanla Putini düşmənə çevirir...
Mətləb SALAHOV
