Artıq müəyyən müddətdir ki, anonsu verilən ticarət müharibəsinin artıq başlanması müşahidə olunur. Bunun dünya iqtisadiyyatına göstərəcəyi təsir isə bütün dünya ölkələri, o cümlədən Azərbaycan üçün də çox maraqlıdır. Proseslər göstərir ki, Bakının ehtyiatlı siyasəti yeni ticarət müharibəsinin ölkəmizə təsirini heçə endirir.
Hazırda müharibənin ABŞ, Çin və Avropa ölkələri arasında qızışması müşahidə deilir. Yaranmış vəziyyətdə Çin prezident Donald Tramp tarifləri artırdığı və ya digər ticari ölçülər götürdüyü təqdirdə ABŞ-la ticarət və biznes razılıqlarını ləğv edəcəyi ilə hədələyib. Təhdidlər ABŞ ticarət naziri Uilbur Ross və Çinin baş nazir müavini Liu He arasında keçirilən görüşdən sonra səslənib. Birləşmiş Ştatlar 50 milyard dollarlıq Çin məhsuluna tarif qoymaqla hədələyib. ABŞ prezidentinin Ticarət təmsilçisi Robert Laytzerdən xahiş edib ki,150 milyardlıq Çin məhsulunun vergiyə cəlb olunmasını nəzərdən keçirsin. Çin isə buna cavab olaraq 50 milyard dollarlıq ABŞ məhsulunu hədəfə alıb. Tramp bildirib ki, iyunun 1-dən etibarən Avropa Birliyi ölkələrindən polad və alüminium idxalına rüsum qüvvəyə minir.
Xatırladaq ki, ABŞ bu ilin mart ayında polad və alüminium idxalına yeni rüsum – polad üçün 25 faiz, alüminium üçün 10 faiz rüsum tətbiq edib. Bu rüsum ABŞ-a müvafiq məmulatı göndərən ölkələrin hamısı üçün keçərlidir. Sonradan Birləşmiş Ştatlar rüsumun tətbiqinin iyunun 1-dək təxirə salınmasına qərar verdi. Göründüyü kimi, bu möhlət uzun çəkməyərək müvəqqəti xarakter daşıyıb. Uilbur Ross bildirir ki, Avropa Birliyi ilə aparılan danışıqlarda ABŞ-ı möhlət müddətinin uzadılmasına inandıra biləcək razılaşma əldə edilməyib. Ona görə də Donald Tramp Avropa Birliyinə, həmçinin Kanada, Meksikaya verilən möhlətin müddətini uzatmaqdan imtina edib. Rossun bu açıqlamasından az sonra Avropa Komissiyasının nümayəndəsi Avropa Birliyinin cavab tədbirlərinə əl atacağını elan edib.
Düzdür, qərar avropalılar üçün gözlənilməz deyildi. Bu fonda may ayı boyunca Avropa Birliyi ölkələrinin liderləri bir neçə dəfə Trampla görüşərək onu bu fikrindən daşındırmağa çalışmışdı. Avropa Birliyi nümayəndələri ABŞ-a Avropadakı Amerika şirkətləri üçün ticarət üstünlüklərinə dair danışıqlara başlamağı təklif edərək, polad və alüminiuma rüsum tətbiqinə mütəmadi möhlət verilməsini təklif etdi. Birləşmiş Ştatlar bu təkliflə razılaşmadı.
Ticarət məsələləri üzrə avrokomissar Sesilya Malmstrem bəyan etdi ki, Dünya Ticarət Təşkilatına şikayət edəcəklər. Həmçinin avropalı ixracatçılar üçün qoruyucu tədbirlər görəcək, bir sıra ABŞ mallarına isə rüsum tətbiq edəcəklər. Uilbur Ross isə qeyd edir ki, Avropa Birliyi cavab tədbirlərinə gedərsə, bu, ticari münaqişənin bir qədər də böyüməsinə gətirib çıxaracaq.
ABŞ-ın qərarına ilk reaksiya verən ölkə Almaniya olub. Hökumət rəsmisi Şteffen Zayberq hesab edir ki, yeni rüsumların tətbiqi bütün tərəflərin zərərinə olacaq. Almaniya kansleri Angela Merkel isə ultimatum göndərərək bildirib ki, Avropa Birliyi birlikdə cavab tədbirlərinə əl atacaq. Tramp administrasiyası ölkənin maşınqayırma sənayesini qorumaq məqsədi ilə avtomobil və ehtiyat hissələrinin idxalına da rüsum tətbiq etmək istəyir. Alman avtomobil şirkətləri də təşviş içindədir. Son vaxtlara qədər onlar ABŞ bazarında 480 min avtomobil satırdılar. 25 faizlik rüsum tətbiq ediləcəyi təqdirdə vəziyyətin necə olacağını təsəvvür etmək elə də çətin deyil. Ən maraqlısı isə odur ki, Tramp Avropa avtomobilləri deyəndə Almaniyanı nəzərdə tutduğunu gizlətmir. Fransa prezidenti Emmanuel Makron apreldə ABŞ-da səfərdə olarkən Tramp ona bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar məlum siyasətini o vaxta qədər davam etdirəcək ki, Nyu-York küçələrində “Mersedes”lər gözə dəyməyəcək. Bütün bunlar ticarət savaşının qızışdığını göstərir. Məsələnin Azərbaycana təsirinə gəlincə, ilk növbədə polad və alüminimun ixracı ölkəmizdə həyata keçirilmədiyindən, bunun ölkəmizə təsiri minimumdur. Lakin ekspertlər qeyd edir ki, ticarət müharibəsi neftin dünya bazarında qiymətini azaldarsa və enerji resurlarına olan tələbatı aşağı salarsa, nəticə etibarı ilə bunun bütün dünya, o cümlədən Azərbaycan iqtisadiyyatına təsiri gözlənilə bilər. Aydındır ki, ticarət müharibəsi neftin qiymətini azaltmayacaqsa, iqtisadi müharibənin Azərbaycana təsirindən danışmağa dəyməz. İran və Venesuela amili isə neftin qiymətinin aşağı enməsinə imkan vermir.
Burada nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın ABŞ və Çinlə ticarət dövriyyəsi yüksək deyil. Azərbaycanın əsas ticarət partnyorları Avropa Birliyi ölkələridir. Hesab edilir ki, ticarət müharibəsi dərinləşərsə, Avropa Birliyinin digər ölkələr, o cümlədən Azərbaycanla ticarət dövriyyəsinin həcmi artacaq. Bu isə yeni ticarət müharibəsindən Azərbaycanın qazanclı çıxa biləcəyini istisna etmir. Digər tərəfdən, yeni ticarət savaşı genişlənərsə, bu zaman dolların mövqeyinin zəiflməsəi gözlənir. Ölkəmizdə də dolların zəifləməsi ilə manatın mövqelərinin bir qədər güclənməsi qaçılmaz sayılır. Hesab edilir ki, inzibati müdaxilə olmasa, manat dollar qarşısında bahalaşacaq və ən azı dollar-manat nisbəti 1,5 həddinə düşəcək.
Tahir TAĞIYEV
