Azərbaycanın böyük uğurla həyata keçirdiyi "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində indi müstəsna əhəmiyyətə malik layihələr sırasında yer alır.
Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) baş katibi Məhəmməd Barkindo bildirir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" fundamental şəkildə enerji landşaftını dəyişəcək: "Azərbaycan neft və qaz sənayesinin sürətlə inkişaf etdiyi bir ölkədir. Bu ölkə 1994-cü ildə çox sərfəli neft sazişi olan "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması ilə nüfuzlu beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlığa başlayıb. Həmin vaxtdan indiyədək neft sənayesində kifayət qədər nəzərəçarpan artım müşahidə edilib. Hazırda investorlar da Azərbaycanın neft - qaz sektoruna mühüm töhfə verə biləcəyini dilə gətirir, ölkənin bu istiqamətdəki potensialını vurğulayır. Bu nailiyyətlər "Şahdəniz" yatağının fonunda əyanilik qazanır. Layihənin ikinci fazası – mayın 29-da rəsmi açılışı olan "Cənub Qaz Dəhlizi" ən iri enerji layihələrindən biridir. Bu layihə ölkə iqtisadiyyatının inkişafına, regiona və dünyaya müsbət töhfəsini verəcək. "Cənub Qaz Dəhlizi" fundamental şəkildə bizim enerji landşaftımızı dəyişəcək".
"Cənub Qaz Dəhlizi" ilə bağlı daha bir maraqlı məqam Rusiyanın ona münasibətidir. Belə ki, indiyə qədər "Cənub Qaz Dəhlizi" və digər bu qəbildən olan layihələrə Rusiyanın Avropada enerji hegemonluğunun zəiflədəilməsinə təsir edən məqamlar kimi yanaşılırdı. Amma Kremldə ən yüksək səviyyədə verilən açıqlamalardan belə bəlli olur ki, Rusiya da "Cənub Qaz Dəhlizi"nin istismara verilməsini məmnunluqla qarşılayır. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Bolqarıstanın baş naziri Boyko Borisovla danışıqların yekunları üzrə mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlərdən də aydın görmək olar. Putin bildirir ki, Rusiya Federasiyası Avropa bazarına qaz tədarüklərinin diversifikasiyasını dəstəkləyir: "Cənub Qaz Dəhlizi"nə gəldikdə, biz bu sahədə istənilən iqtisadi fəallığı alqışlayırıq, biz enerji daşıyıcılarının Avropa bazarına tədarükünün diversifikasiyasını alqışlayırıq, belə ki, bu, iş üçün bazar şəraiti yaradır. Biz isə məhz bazar şəraitinin yaranmasında maraqlıyıq". Çox maraqlıdır ki, eyni yanaşmanı Avropa ilə yanaşı ABŞ da sərgiləyir. ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin enerji məsələləri üzrə müavini Sandra Oudkir qeyd edir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verəcək: "Bu layihə faydalıdır və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə öz töhfəsini verəcək. Bu hələ başlanğıcdır. Baxmayaraq ki, ABŞ bu layihədə iştirak etmir, amma mənim ölkəm hər zaman bu layihəyə dəstək verib". Beləliklə, səslənən fikirlərdən məlum olur ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" hansısa geoiqtisadi ziddiyyətə yol açmır. Bu isə Azərbaycan üçün də xüsusi önəm kəsb edir.
Digər tərəfdən "Cənub Qaz Dəhlizi"nin bu şəkildə fəaliyyəti ölkəyə böyük dividendlər gətirir. İqtisadi-ekspert Vüqar Bayramov da bildirir ki, investisiya tutumu 40 milyard dollardan artıq olan bu təşəbbüsün reallaşması Azərbaycanın məhz uğurlu və məqsədli siyasəti nəticəsində mümkün olub: "Çünki həm investisiyanın cəlb edilməsində, həm layihənin reallaşması ilə bağlı texniki məsələlərin həllində, təbii ki, Azərbaycanın mövqeyi önəmli idi. Bu baxımdan biz həm region, eləcə də Avropa qitəsi üçün kifayət qədər əhəmiyyətli layihənin reallaşmasını müşahidə edirik. Azərbaycan "Cənub Qaz Dəhlizi"nin reallaşması ilə bağlı hədəflərinə nail ola bildi. İqtisadi baxımdan "Cənub Qaz Dəhlizi" Azərbaycanın gəlirlərinin artmasına imkan verəcək. İlkin qiymətləndirmələrə görə, "Cənub Qaz Dəhlizi" ölkəmizə gəlir olaraq 100 milyard dollar vəsaitin daxil olmasına imkan yaradacaq. Bu, ölkəmizin dövlət gəlirlərinin, eləcə də strateji valyuta ehtiyatlarının artırılması baxımından önəmlidir. Həmçinin imkan verəcək ki, Azərbaycan gəlirlərinin artması fonunda daha çox sosial investisiya üçün vəsaitlər ayıra bilsin. Bu, xüsusən də sosial proqramların uzunmüddətli dövr üçün dayanıqlı şəkildə maliyyələşdirilməsindən ötrü bir baza formalaşdırır.
Eyni zamanda, "Cənub Qaz Dəhlizi" Azərbaycan üçün sosial əhəmiyyət də daşıyır. Çünki gəlirlərin artması bir tərəfdən sosial proqramların sayına, digər tərəfdən birbaşa məşğulluğa təsir göstərir. Həm istehsalçı, həm istehlakçı, həm də tranzit ölkələrdə 30 minə yaxın iş yeri yaradılıb. İş yerlərinin bir qismi daimidir. "Cənub Qaz Dəhlizi" Azərbaycanın strateji mövqeyinin möhkəmlənməsi baxımından çox vacibdir. Belə ki, ölkəmiz Avropanın enerji təhlükəsizliyində daha yaxından iştirak edəcək, TANAP vasitəsilə Türkiyə bazarına əlavə olaraq 7 milyard kubmetr mavi qaz, Avropaya ilkin mərhələdə 10 milyard kubmetr, ikinci mərhələdə isə 20 milyard kubmetr qaz nəql ediləcək. Nəticədə Azərbaycan regionun enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən əsas ölkələrdən biri olacaq. "Cənub Qaz Dəhlizi" Xəzər hövzəsinin, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində yeni alternativ mənbə kimi çıxış etməsinə gətirib çıxarır ki, bu da ölkəmizin regionda mövqeyinin möhkəmlənməsi anlamına gəlir".
Tahir TAĞIYEV
