Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsi aktuallaşdıqca bu məsələdə Qərbdən Azərbaycana diqqətin daha da artması müşahidə olunur. Bu mənada “Cənub Qaz Dəhlizi”nin birinci hissəsinin açılışı Avropada ölkəmizə marağı yüksəldir. Çünki qarşıdakı dövr ərzində Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatında vacib rollardan birini məhz Azərbaycan oynayacaq.
Məsələ burasındadır ki, Avropa həm Azərbaycandan, həm də onun vasitəsilə digər mənbələrdən təbii qaz alışına indi xüsusi diqqət yetirir. Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumunun (GECF) baş katibi Yuriy Sentyurin bu fonda qeyd edir ki, əslində, Azərbaycanın beynəlxalq qaz habına çevrilməsi artıq reallığa çevrilib ki, bu da Avropa üçün çox vacibdir: "Azərbaycan hazırda beynəlxalq qaz habına çevrilib və bu, Prezident İlham Əliyevin rəhbəri olduğu Azərbaycan hökumətinin yürütdüyü ağıllı və müdrik siyasət nəticəsində mümkün olub". Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumuna 2015-ci ildə qoşulub və o, ölkənin forumun üzvü olmasından qürur duyur.
Enerji bazarının gələcəyinə toxunan Y.Sentyurin bildirib ki, rəhbərlik etdiyi təşkilat təbii qaza olan ehtiyacın 2040-cı ilə qədər hər il 3,5%, ümumilkdə isə 25% artacağını proqnozlaşdırır. Onun sözlərinə görə, bu, şəhərlərin inkişafından, Asiyanın qaz bazarındakı artımdan və qazın elektrik enerjisinin istehsalında hələ də əsas mənbə olmasından asılı olacaq: "Bu, həmçinin, ekoloji məsələlər və qazın təmiz enerji mənbəyi olması ilə bağlıdır. Qaz kimi enerji mənbəyi BMT-nin dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə nail olmasına yol açır".
Burada bir məqama da toxunmaq lazım gəlir ki, Azərbaycan artıq “Cənub Qaz Dəhlizi” çərçivəsində uğurlu əməkdaşlıq formatı yaradıb. Bu məqam ilk olaraq Bakının regional miqyasda çox səmərə verən üçtərəfli əməkdaşlıq formatının daha geniş miqyasda inkişafı deməkdir. Xatırladaq ki, bu əməkdaşlıq formatı Türkiyə, İran, Rusiya, Türkmənistan və Gürcüstanı əhatə edən sanballı modeldir. Təcrübə bu modelin tam səmərəli olduğunu sübut edib. Deməli, “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə bağlı yaradılmış əməkdaşlıq qrupuna İran da daxil ola bilər. Tehran öz qazını artıq Şərqdən Qərbə, Azərbaycanın energetik infrastrukturundan istifadə etməklə Avropaya çatdıra bilər. Hazırda bu məsələ İranın özünün də xüsusi maraq dairəsindədir. Eyni sözləri Türkmənistan barədə də demək olar. Türkiyənin Türkmənistandakı səfiri Mustafa Kapucu qeyd edir ki, Ankara artıq TANAP qaz kəməri layihəsində Türkmənistanın iştirak edəcəyinə böyük ümid bəsləyir: “TANAP layihəsi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsi üçün çox əhəmiyyətlidir və ərazisindən bu qaz kəməri çəkiləcək bütün ölkələr əsas tərkib hissələrindən biri TANAP olan “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsində Türkmənistanın iştirakında maraqlıdır. Türkmənistandan Azərbaycana Xəzər dənizinin dibi ilə boru kəməri çəkmək və Türkmənistan qazını TANAP vasitəsilə Avropaya göndərmək imkanı layihənin səmərəliliyini artıracaq”.
Təbii qaz təchizatının şaxələndirilməsi strategiyasını həyata keçirən Türkmənistan üçün qaz ixracında Avropa istiqaməti öz aktuallığını itirməyib. Dövlət naziri, “Türkmənqaz” Dövlət Konserninin sədri Mırat Arçayev qaz konqresində bildirib ki, TANAP qaz kəməri layihəsi gündəmdən çıxarılmayıb. İran və Türkmənistanın TANAP-a və beləliklə “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulması isə Azərbaycanın beynəlxalq qaz habı kimi rolunun daha da artmasına rəvac verəcək. Xatırladaq ki, TANAP artıq iyunun 12-də istismara veriləcək. Daha sonra bu kəmər TAP-a birləşəcək. Qeyd edək ki, TAP Avropa enerji bazarı üçün son illər irəli sürülən ən önəmli layihələrdəndir. Layihənin strateji əhəmiyyəti onun enerji təminatının təhlükəsizliyini, mənbələrin və marşrutların şaxələndirilməsini əks etdirməsindən irəli gəlir. Bu amillər hazırda enerji tələbatının yarıdan çoxunu xarici mənbələr hesabına təmin edən və daxili enerji istehsalında nəzərəçarpacaq qıtlıq yaşayan Avropa İttifaqı üçün olduqca vacibdir. Bu baxımdan TAP Avropanın enerji siyasətində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. TAP boru kəməri TANAP-la Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisində birləşəcək. Boru kəməri buradan Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək Şərqdən Qərbə - Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. TAP burada “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub.
Tahir TAĞIYEV
