Rəsul Cahangirli: “Təklifin artması nəticəsində qiymətlərin düşmə ehtimalı böyükdür”
Rusiya ilə Qərb ölkələri arasında qarşıdurma son bir aya yaxın dövrdə Skripal hadisəsinə görə daha da kəskinləşib. Məsələ ondadır ki, Rusiya diplomatlarının bir sıra ölkələrdən qovulması, bəzi dövlətlərin yayda Rusiyada keçiriləcək futbol üzrə Dünya Çempionatını boykot çağırışları vəziyyətin kritikliyinə dəlalət edir.
Tərəflər arasında getdikcə pisləşən münasibətlərin dünyada hansı nəticələrə gətirib çıxaracağı bu gün ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Reallıq ondan ibarətdir ki, Sergey Skripal və qızı Yuliyanın zəhərlənməsinə görə 24 Qərb ölkəsindən rus diplomatların qovulması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.
Bununla yanaşı, rəsmi Moskva bu təzyiqlər qarşısında geri çəkilməyərək, baş verənlərə adekvat cavab verəcəyini bəyan edir. Müşahidələr göstərir ki, Kreml cavab tətbirləri görməkdə qərarlıdır. Belə ki, Rusiya da Avropa dövlətlərinin və ABŞ-ın diplomatlarını ölkədən çıxaracağını bəyan edib. Artıq bu istiqamətdə işlər gedir.
Maraq doğuran məqamlardan biri də Rusiya-Qərb qarşıdurmasının neftin dünya bazarındakı qiymətinə necə təsir edəcəyilə bağlıdır. Rusiya OPEC-in üzvü olmasa da, böyük neft ixracatçısıdır. Bununla yanaşı, enerji məhsullarının ixracatı Rusiyanın büdcə gəlirlərinin formalaşmasında vacib rol oynayır.
Maraqlıdır, məlum ziddiyyətlər neftin dünya bazarındakı qiymətinə necə təsir edə bilər?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, bu, neftin qiymətinin düşməsinə gətirib çıxara bilər: “Adətən bu kimi qarşıdurmalarda ilk dövrlər qiymətlər bahalaşır. Ancaq bir müddət keçəndən sonra qiymətlərdə ucuzlaşma özünü göstərir. Bəzi məlumatlara görə, dünya neft bazarında yaxın bir neçə il ərzində ciddi dəyişikliklər gözlənir. Bu dəyişikliklər müsbətə doğru dəyişiklik kimi dəyərləndirilə bilməz. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin son icmalı dünya neft bazarı üçün nikbinlik yaradan məqamların çox az qismini əks etdirir. Güman olunur ki, yaxın beş il ərzində dünya neft bazarına ABŞ-ın timsalında yeni əsas oyunçu daxil olacaq. Agentliyin hesablamalarına görə, 2023-cü ilə kimi dünyada neftə tələbat 5,5 faiz artacaq. Ancaq tələbata artımın 80 faizini ABŞ ödəyəcək. Çünki ABŞ-da neft hasilatı, şist nefti daxil olmaqla, 2023-cü ilədək günə 17 milyon barrelə çatacaq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2017-ci ildə bu göstərici 13,2 milyon barrelə bərabər olub. ABŞ-da neft hasilatının kəskin artması OPEC ölkələrində hasilatın dondurulması üzrə sazişin icrası zamanı baş verir. Həmin sazişə OPEC-ə üzv ölkələrlə yanaşı, bəzi digər neft hasil edən ölkələr də qoşulub və saziş bir ildən artıqdır icra olunur. Həmin dövr ərzində neftin qiymətlərinin sabitləşməsi məhz bu sazişin icrası hesabına baş verib. Qeyd edək ki, 2016-cı ilin ikinci yarısında neftin qiymətləri 40-44 dollaradək enmişdi. Həmin sazişin imzalanması və icrasından sonra neft bahalaşmağa başlayıb və son zamanlar qiymətlər 65-70 dollar səviyyəsinə çatıb. Deməyim odur ki, neft bazarında ABŞ-ın hesabına təklifin artımı, digər tərəfdən isə müxtəlif səbəblərə görə tələbatın azalması ehtimalları yüksəkdir. Ola bilsin ki, ABŞ Rusiyanı iqtisadi baxımdan daha da zəiflətmək üçün dünya bazarına daha çox şist nefti çıxarsın. Təklifin artması nəticəsində qiymətlərin düşmə ehtimalı böyükdür. Birmənalı proqnoz vermək çətindir. Çünki adətən aşağı qiymətlər şəraitində neft şirkətləri və nefti hasil edən ölkələr ilk növbədə investisiyaların azaldılmasına əl atırlar. Belə olduqda bəlli bir müddətdən sonra neftə tələbat daha da artır. Bu amili də nəzərdən qaçırmaq olmaz”.
Vidadi ORDAHALLI
