İran prezidenti Həsən Ruhaninin Azərbaycana son səfəri fonunda xüsusi diqqət cəlb edən məqamlardan biri “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas hissələrindən birini təşkil edən Astara-Rəşt dəmir yolunun tikintisi ilə bağlı müqavilə imzalanması oldu. Bu müqavilə “Şimal-Cənub” dəhlizinin reallaşmasında xüsusi rola malikdir. Ən azından ona görə ki, Astara-Rəşt dəmiryolunun çəkilişi ilə “Şimal-Cənub”dan istfiadə edən ölkələrin sayı artacaq.
Ümumiyyətlə, “Şimal-Cənub” dəhlizi Hindistanın Mumbay limanından Sankt-Peterburqa, daha sonra isə Azərbaycan və İran ərazisindən keçməklə Avropayadək uzanacaq. Hindistandan Sankt-Peterburqadək test rejimində malların daşınması artıq həyata keçirilib və məlum olub ki, bu yol Süveyş kanalından keçən dəniz yolu ilə müqayisədə malların Avropaya ixracı məsafəsini iki dəfə azaldır. Gələcəkdə bu layihəyə İndoneziya, Malayziya və Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələrinin də qoşulacağı gözlənir. Rəşt-Astara dəmir yolunun inşası başa çatdıqdan sonra iqtisadi dəhlizin tam miqyasda istismarına başlanacaq. Elə Azərbaycan da bu prosesdə maraqlıdır və bunun nəticəsidir ki, Bakı Astara-Rəşt dəmiryolunun çəkilişinə 500 milyon dollar kredit ayırır.
Qeyd olunanlar fonunda Azərbaycan və İranın “Şimal-Cənub”la bağlı atdığı addımlar Rusiyada da yüksək qiymətləndirilir. Stavropolun kənd təsərrüfatı naziri Vladimir Sitnikov bu xüsusda qeyd edir ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin işə salınması Stavropol diyarında istehsal edilən taxılın Yaxın Şərq və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə ixracını artıra bilər: “Biz Novorossiyskə milyonlarla ton taxıl daşıyırıq. Yaxın Şərq və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri istiqamətində isə ixracımız heç bir milyon tona çatmır. Yəni biz ixrac axınını çoxalda, qiymətləri sabitləşdirə, Körfəz, Asiya ölkələrinə çıxa bilərik. Bu nəhəng bazardır və bizi orada gözləyirlər”. Nazir qeyd edib ki, indi bu istiqamətdə Stavropol diyarı təxminən 900 min ton taxıl ixrac edir. Proqnozlara görə, yeni istiqamətin açılması Stavropol taxılının alış qiymətini 10-15 faiz artırmağa kömək edəcək, ünvana çatdırılma vaxtını isə 5-7 gün azaldacaq: “2018-ci ildə layihənin birinci mərhələsi başa çatmalıdır. Stavropol logistika nöqteyi-nəzərindən ən əlverişli mövqedə yerləşir, biz yolun başlanğıcındayıq. Bu bizə müvafiq istiqamətdə nəqliyyat xərclərini 30 faizədək aşağı salmağa da imkan verər”. V.Sitnikov onu da qeyd edib ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi həm də yüklərin Cənub-Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən Şimali Avropaya daşınmasına hesablanıb. Layihə çərçivəsində Azərbaycan, İran və Rusiyanın dəmir yollarını birləşdirmək nəzərdə tutulur. Birinci mərhələdə dəhliz vasitəsilə ildə 5 milyon ton yük daşımaq, gələcəkdə bunu 10 milyon tona çatdırmaq və daha da artırmaq nəzərdə tutulur. Bu dəhlizin əsas üstünlüyü yüklərin çatdırılma müddətinin iki dəfədən çox azaldılmasındadır. Bütün bunlar “Şimal-Cənub”la bağlı Azərbaycanın addımlarının özünü tam doğrrultduğunu da göstərir. Azərbaycan üçün bu layihənin həm də siyasi əhəmiyyəti böyükdür.
Xatırladaq ki, buna qədər Ermənistan hökuməti “Şimal-Cənub” magistral avtomobil yolunu çəkməklə tranzit ölkə kimi Cənub–Şərqi Asiya ölkələri ilə Rusiya və Avropanın nəqliyyat baxımından birləşməsində aparıcı rol oynamağı düşünürdü. Lakin Azərbaycan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin formalaşmasında öz rolunu artırmaqla Ermənistanın planını alt-üst etdi. Azərbaycanın coğrafi və geosiyasi mövqeyi fonunda “Şimal-Cənub”un ölkəmiz üzərindən keçməsi daha məqbul sayıldı. Bakı dünyanın iki böyük qitəsini birləşdirəcək nəqliyyat dəhlizinin Azərbaycan üzərindən keçməsi ilə daşımaların tez və ucuz həyata keçirilməsini təklif etdi. Bundan başqa, malların və nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına zəmanət verdi. Azərbaycan öz iqtisadi potensialından istifadə edərək bu istiqamətdə böyük işlər gördü. Astara (Azərbaycan) – Astara (İran) dəmir yolu xətti qısa zaman kəsiyində tikilərək istifadəyə verildi. İran Astarasında yük terminalının tikintisində fəal iştirak etdi. Azərbaycanın təşəbbüsü, İran və Rusiya ilə yanaşı, Avropa və Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri tərəfindən də dəstəkləndi. Bununla da Azərbaycan 7 min 200 kilometrlik beynəlxalq nəqliyyat layihəsinin iştirakçısına və Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat məntəqəsinə çevrildi. Bu fonda artıq yaxın gələcəkdə Hindistanın Mumbay limanından çıxan yük gəmiləri İranın Fars körfəzindəki Bəndər-Abbas limanına yan alacaq. Buradan isə yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu vasitəsilə Azərbaycan üzərindən keçməklə Rusiya və Avropa ölkələrinə daşınacaq.
NAHİD
