Son günlərdə ABŞ-dakı neft-qaz quyularının sayının artması fonunda “qara qızıl”ın da qiymətinin yüksəlməsi dünya iqtisadiyyatında müzakirə edilən əsas mövzulardan birinə çevrilib. Hesab edilir ki, bu vəziyyət ABŞ-ın neft bazarlarına təsiri barədə deyilənlərin heç də tam həqiqəti əks etdirmədiyini göstərir. Elə bunun nəticəsidir ki, ABŞ-ın hasilatı artırmasına baxmayaraq, neftin qiyməti yüksəlir.
Son məlumatlara görə, Azərbaycan neftinin bir barrelinin qiyməti 68 dolları ötüb. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,57 dollar bahalaşaraq 68,10 dollar olub. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,92 dollar bahalaşaraq 67,31 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,78 dollar artaraq 63,55 dollar təşkil edib. Bütün bunlar isə ABŞ-da aktiv neft-qaz quyularının sayının çoxlaması fonunda baş verir. Belə ki, ötən həftə ABŞ-dakı aktiv neft-qaz quyularının sayı 3 ədəd artaraq 978 ədəd olub. Keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ölkədəki aktiv neft-qaz quyularının sayı 224 ədəd çoxalıb. Ölkədəki neft quyularının sayı 2015-ci ilin aprelindən indiyədək maksimum səviyyəyə çatıb. Baş verənləri şərh edən Fransanın “Le Monde” qəzeti yazır ki, neftin qiymətində OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin razılaşmaları əsas rol oynayır və qarşıdakı dövr ərzində bu, qiyməti müəyyən edən əsas faktor olaraq qalacaq: “Müşahidəçilərin təəccübünə baxmayaraq, OPEK üzvləri, Rusiya və bəzi keçmiş SSRİ ölkələri hasilatı azalda bildilər ki, bu da neftin bir barrelinin iyun ayında 42 dollar olan qiymətini fevralda 62 dollaradək, yəni ciddi şəkildə yüksəldib. Bundan başqa, Amerikan şist neft sənayesinin sıçrayışı Ər-Riyad və Moskvaya nəzərəçarpacaq təsir göstərib. Neftin qiymətinin aşağı düşməsinə səbəb olmuş ABŞ şist neftinə qarşı rəqabətə tab gətirmək üçün 2016-cı ilin noyabrında OPEK və Rusiya neft hasilatının azaldılması qərarına gəldilər. Buradakı başlıca məqsəd neft tədarükünü, dünya neft ehtiyatını azaltmaq və qiymətin bahalaşmasına səbəb olmaqdır. İndi alyansın bəzi iştirakçıları bu sxemin daimi əsaslarda işləməsinə çağırışlar edir. Bu il OPEK-ə rəhbərlik edən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin enerji naziri Süheyl-əl Mazuri bildirib ki, OPEK-in iyunda keçiriləcək yığıncağında hasilatın azaldılması təklifi müzakirə olunacaq. O, həmçinin, OPEK-in Rusiya ilə əməkdaşlığının genişlənməsini istəyir. “Röyter” agentliyinə müsahibəsində Mazuri deyib: ”Bu ölkələr qrupu gələcəkdə müştərək işləməyi davam etdirsələr, bu, dünya iqtisadiyyatı üçün faydalı olacaq və eyni zamanda da tələb-təklif arasındakı balansın kəskin şəkildə pozulmasından qaçmağa imkan verəcək”.
Rusiya energetika naziri Aleksandr Novak isə bildirib: “Biz hesab edirik ki, ölkələrimiz arasındakı əməkdaşlıq uzunmüddətli əməkdaşlıqdır. İki iri neft ixrac edən ölkə bir-birini inkar edə bilməz və onlar bazarın sabitləşməsi üçün birlikdə işləyə bilər”. İki neft nəhəngi arasında bu cür yaxınlıq əsasən bir məqsəd daşıyır: Amerikanın şist neft sənayesinin böyüməsinə qarşı dayanmaq. Sözsüz ki, OPEK ölkələri və Rusiya hasilatı azaltmaqla neftin qiymətinin qalxmasına təsir göstərib, ancaq neftin qiymətinin artması, həmçinin ABŞ istehsalçılarına da fayda gətirib və onlar daha çox quyu qazmağa başlayıblar. Amma Rusiya və Səudiyyə, həmçinin digər hasilatçı ölkələr bir-birinə sürətlə yaxınlaşır. Belə bir alyans yaranarsa, bu, Səudiyyə Ərəbistanının əsas müttəfiqi ABŞ üçün ciddi strateji problemlər yarada bilər. Əlbəttə ki, Vaşinqtonda Ər-Riyad və Moskvanı birləşdirəcək daimi strukturun meydana gəlməsinə çox pis yanaşırlar”.
Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan fikirlərdən də aydın görünür ki, Azərbaycanın da qatıldığı OPEK+ analşması neftin qiymət məsələsində önəmli rol oynayır. Bu fonda cari il ərzində Azərbaycanın neft gəlirlərinin qarşıdakı dövrdə kifayət qədər yüksək olması gözlənir. Elə iqtisadçı Vüqar Bayramov da bu mənada qeyd edir ki, 2018-ci il dövlət rezervlərimizin artırılması baxımından əhəmiyyətli illərdən olacaq: “Bu il dövlət rezervlərinin artırılması əsas hədəflərdən biridir. Neftin bazar qiyməti büdcədə nəzərdə tutulandan daha yüksəkdir. Hər barrel üçün 45 dollar nəzərdə tutulsa da, hazırda“Azərilayt” markalı neft daha yüksək qiymətə satılır”.İqtisadçı büdcə gəlirlərinin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun rolunu xüsusilə qeyd edib: “ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payı 70 faizə çatır. Bu da dövlət rezervlərinin artırılmasına şərait yaradır. Hesab edirəm ki, fiskal konsolidasiya siyasətinin davam etdirilməsi 2018-ci ildə də dövlət rezervlərinin strateji valyuta ehtiyatlarındakı artım tempinin qorunub saxlanmasına imkan verəcək. Dövlət Neft Fondu ilə bərabər, Mərkəzi Bankın xarici valyuta ehtiyatlarında da artım qeydə alınıb. Bu, birbaşa baş bankın dedollarlaşma prosesi nəticəsində intervensiyasının aradan qaldırılması və hərraclar vasitəsilə xarici valyutaya olan tələbin ödənilməsinə nail olunması ilə bağlıdır”.
NAHİD
