Artıq məlum olduğu kimi, Azərbaycanın həyata keçirdiyi nəqliyyat infrastruktur sahələrinə beynəlxalq miqyasda da ciddi maraq müşahidə olunmaqdadır. Xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə yüklərini daşımaq istəyənlərin sayında əhəmiyyətli artım qeydə alınır. Məsələn, artıq Rusiya da Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə məhsullarının daşınmasında maraqlıdır. Artıq bu xüsusda Azərbaycan rəsmiləri ilə Rusiyanın metallurgiya şirkətlərinin nümayəndələri arasında danışıqlar aparılıb.
Danışıqlar zamanı Rusiyadan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə hər ay 70 min ton dəmir məmulatlarının göndərilməsi istəyi bildirilib. Rusiya taxta, dəmir məmulatlarının Qarsa, oradan isə qida məhsullarının Rusiyaya daşınmasında maraqlıdır. Aprel ayının ilk həftəsində Bakı-Tiflis-Qarsla Avstriyadan yüklərin daşınması gözlənir. Belə ki, Avstriya yüklərin Qazaxıstana daşınması üçün məhz bu dəmir yolundan istifadə edəcək. Amma dünya ölkələrini Azərbaycanda təkcə Bakı-Tiflis-Qars cəlb etmir.
Yaxın tezlikdə istifadəyə verilcək “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə də beynəlxalq diqqətin kifayət qədər yüksək olması özünü aydın büruzə verir. Məsələn, illik ixrac potensialı bir neçə yüz milyard dollar olan Hindistan “Şimal-Cənub”dan istifadə olunmasında ən maraqlı tərəflərdən biri qismində çıxış edir. Bu məsələ İran prezidenti Həsən Ruhaninin Hindistana səfəri çərçivəsində əsas müzakirə mövzularından birini təşkil edib. Həsən Ruhaninin sözlərinə görə, Hindistan “Şimal-Cənub” vasitəsilə dünya bazarlarına çıxış əldə etmək niyyətindədir.
Xatırladaq ki, Hindistan Hind Okeanı sahilindəki İranın Çabahar limanının yenidən qurularaq təkmilləşdirilməsi üçün 500 milyon dollar kredit ayırıb. Bu liman “Şimal-Cənub” dəhlizinin formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayacaq. Hindistanın Mumbai limanından yüklər gəmilərlə Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Eyni zamanda Hindistan Çabahar limanı vasitəsilə Əfqanıstan və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə də ticarət əlaqəsi yaradacaq.
Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrında Çabahar limanının açılışında iştirak edən Hindistanın baş naziri Narendra Modi bildirmişdi ki, ölkəsi “Şimal-Cənub” dəhlizinin tezliklə formalaşmasında maraqlıdır. Həmin səfər zamanı İranla Hindistan arasında kredit müqaviləsi imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, Hindistan Çabahar limanının inkişafı üçün İrana 500 milyon dollar kredit verməyi öhdəsinə götürüb. Bu limanın Hindistan üçün əhəmiyyəti böyükdür. Hindistanın gömrük idarəsinin komissarı Sandip Kumar bildirib ki, Hindistanda fəaliyyət göstərən böyük tekstil və dərman preparatları istehsal edən firmalar idarəyə müraciət edərək öz məhsullarını məhz İran və Azərbaycan üzərindən Rusiya və Avropaya ixrac etmək istəyində olduqlarını bildirirlər. S.Kumarın sözlərinə görə, həmin firmaların istəklərinin əsasında dayanan amil ondan ibarətdir ki, əvvəlki marşrutla ixrac olunan mallar Avropa və Rusiya bazarlarına 35 günə çatdırılırdı. Lakin malların daşınması İran və Azərbaycan üzərindən həyata keçirildikdə bu müddət 17 gün təşkil edir. Bu isə nəqliyyat xərclərinin azalması deməkdir.
Göründüyü kimi, Hindistanın “Şimal-Cənub”a maraq göstərməsi və İrana 500 milyon dollar həcmində kredit ayırması təsadüfi xarakter daşımır. Aydın olur ki, Mumbai limanından çıxan gəmilər yükləri dünyanın yarısını dolandıraraq Süveyş kanalı vasitəsilə deyil, İran və Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və Avropaya daşıyacaq. Hindistan öz idxal əməliyyatlarını da bu marşrutun əks istiqaməti ilə həyata keçirə bilər. Artıq Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu istifadəyə verilib. İranda Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun da istismara buraxılması vaxtı müəyyən edilib. Bu yol mart ayında istifadəyə veriləcək. Rəşt-Astara dəmir yolunun inşasının isə 2 il ərzində yekunlaşacağı bildirilir. Azərbaycan bu yolun inşası üçün İrana 500 milyon dollar güzəştli kredit də verib. Beləliklə, yaxın gələcəkdə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu tam hazır vəziyyətə gətiriləcək.
Qeyd edək ki, Hindistanla yanaşı, Sinqapur və Malayziya da “Şimal-Cənub”a maraq göstərir. Bu ölkələrin böyüyən iqtisadiyyatı və Avropa dövlətləri ilə ticarət əlaqələrinin genişlənməsi nəqliyyat probleminin həllini tələb edir. Yuxarıda deyilənlərdən belə nəticə çıxarmaq olar ki, İranın Çabahar və Bəndər-Abbas limanları təkcə Hindistandan deyil, eləcə də Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələrindən yük gəmilərini qəbul edəcək. Bu yüklər isə Qəzvin-Rəşt-Astara-Astara dəmir yolu vasitəsilə dünya bazarlarına çatdırılacaq. Bütün bu proseslərdə əhəmiyyətli rol oynayan Azərbaycan isə, tranzit gəlirlərlə yanaşı, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunu da inkişaf etdirəcək. “Şimal-Cənub”la yanaşı, “Şərq-Qərb” dəhlizinin istfiadəyə verilməsinə görülən hazırlıq, “Transxəzər” marşrutu da diqqəti Azərbaycana yönəldir. “Transxəzər” Asiya ilə Avropa arasında ən sərfəli dəhliz olmaqla yanaşı, bu istiqamətdə yükdaşımalar dəhlizin keçdiyi ölkələrin əməkdaşlığına və iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərir. Bütün bunlar nəticə etibarı ilə Azərbaycana yeni iqtisadi, eyni zamanda siyasi dividendlər qazandırır.
NAHİD
