Əvvəldən də gözlənildiyi kimi, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yoluna beynəlxalq miqyasda maraq sürətlə artmaqdadır. Elə bunun nəticəsidir ki, sözügedən xətt üzrə yüklərini daşımaq istəyən ölkələrin sayı artır. Bilindiyi kimi, artıq Orta Asiya ölkələrindən Özbəkistan yaxın tezlikdə yüklərini bu marşrutla dünya bazarlarına çıxarmaq istəyir.
Qazaxıstan isə Bakı-Tiflis-Qarsla daşıdığı yüklərin həcmini daha da artırmağı düşünür. Perspektivdə Tacikstan da Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadəni nəzərdən keçirdiyini bildirib. Eyni mövqeni Türkmənistan da sərgiləyir. Əfqanıstan, Pakistan, Hindistandan kimi ölkələr də Bakı-Tiflis-Qars a xüsusi maraq ifadə edir. Çünki bu xətt üzrə beynəlxalq layihənin həyata keçirilməsi Transavropa və Transasiya dəmir yolu şəbəkələrinin birləşdirilməsi, yük və sərnişinlərin birbaşa Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Avropa və Asiyaya çıxarılmasına, region ölkələrinin tranzit potensialının artmasına xidmət edir. Proseslər göstərir ki, qonşu İran və Rusiyanın da Bakı-Tiflis-Qarsa marağı artır. Rusiyalı politoloq, Strateji Qiymətləndirmə İnstitutunun rəhbəri Aleksandr Konovalov hesab edir ki, Rusiya yeni nəqliyyat xətlərində, o cümlədən Bakı-Tiflis-Qarsda iştirakda maraqlıdır: “Şübhəsiz ki, hər hansı siyasi motivlər rəhbər tutulmasa, Rusiya bu marşrutdan yararlanacaq. Moskva Cənubi Qafqazda münasibətlər balansını saxlamağa can atır və bu regionda lokal siyasi münaqişələrdən yan keçərək iqtisadi əməkdaşlıq yatarmağa çalışır. Kremldə əmin olsalar ki, burada siyasi öhdəliklər götürməyə ehtiyac yoxdur, Bakı-Tiflis-Qarsla Rusiyaya aid yüklər nəql oluna bilər”.
Qardaş Türkiyə isə bu xətlə yüklərin həm Azərbaycana, həm də Çinə daşınmasına başlayıb. Elə Çin özü də məhsullarının bir qismini məhz bu marşrut vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarmaqdadır. Xatırladaq ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Çindən Avropaya yüklərin daşınmasına başlanıb. Mühəndis avadanlığı və digər mallarla yüklənən ilk qatar 4186 kilometr məsafə qət edərək Avropaya çatıb. Bakı-Tiflis-Qarsla daşınma daha sərfəli olduğundan, artıq Avropanın özü də bu marşruta xüsusi maraq göstərəmyə başlayıb. Bunu Avropa Komissiyasının nəqliyyat və mobillik üzrə baş direktoru Henrik Hololey də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı (Aİ) Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun potensialından istifadə etmək niyyətindədir. Hololey qeyd edib ki, Aİ Asiya istiqamətində yaradılan yeni nəqliyyat dəhlizlərinin, o cümlədən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun potensialından yararlanmaq istəyir. Onun sözlərinə görə, Bakı-Tiflis-Qars Avropa ilə Asiyanı birləşdirən, böyük ticarət potensialı olan mühüm dəhlizdir. Avropa Komissiyasının nəqliyyat və mobillik üzrə baş direktoru vurğulayıb ki, Aİ və Azərbaycan nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığı intensivləşdirmək və genişləndirmək niyyətindədir: "Tərəflər nəqliyyatın müxtəlif növlərində əməkdaşlığın inkişafı üzrə müzakirələr aparacaq xüsusi işçi qrupunun yaradılması barədə razılığa gəlib".
Bu vəziyyət onu göstərir ki, artıq tezliklə Avropa İttifaqına üzv ölkələr də Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadəyə başlayacaq və Avropa məhsullarının Çinə çatdıırlması baxımından sözügedən dəmir yolu çox sərfəli sayılır. Eyni zamanda bu hal Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadə ilə Azərbaycanın özünün Avropaya və əksinə yükdaşımalarını daha sərfəli edir. Ümumiyyətlə, hesab edilir ki, hazırda Avropa İttifaqı-Azərbaycan əlaqələrinin genişləndirilməsində ölkənin nəqliyyat qurumlarının, o cümlədən dəmir yolu nəqliyyatının üzərinə böyük missiya düşür. Beynəlxalq Transxəzər Nəqliyyat Marşrutu, “Şimal-Cənub”, “Cənub-Qərb” nəqliyyat dəhlizləri və xüsusilə də Bakı-Tiflis-Qars bu xüsusda müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bütün bunlar yükdaşımalardan Azərbaycanın daha çox gəlir götürməsinə, eyni zamanda ölkənin ixrac potensialının yüksəlməsinə xidmət edir. Digər tərəfdən, Bakı-Tiflis-Qars “Cənub–Qərb” nəqliyyat layihəsini də gündəmə gətirir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın tranzit potensialını artıracaq və digər nəqliyyat layihələri arasında mühüm əhəmiyyət kəsb edən layihələrdən biri də məhz “Cənub–Qərb” dəhlizi hesab olunur. Dəhliz Fars Körfəzi-Hindistan–İran–Azərbaycan–Gürcüstan–Qara dəniz–Avropa marşrutu üzrə fəaliyyət göstərəcək. Qeyd olunan nəqliyyat dəhlizinin inkişaf perspektivinin növbəti ünvanı isə Avropa İttifaqı ölkələri ilə ticarət dövriyyəsini ildən-ilə genişləndirən Hindistan dövlətidir. Avropa İttifaqı ilə Hindistan arasında ticarət hazırda Hind okeanından Süveyş kanalı və Aralıq dənizi vasitəsilə gerçəkləşir. Amma “Cənub–Qərb” istifadəyə verildikdən sonra yüklərin daşınma müddəti iki dəfə azalacaq və tranzit qiyməti baxımından daha sərfəli hala gələcək. “Cənub–Qərb” in əsas halqası isə məhz Bakı-Tiflis-Qars hesab edilir.
Tahir TAĞIYEV
