Dünya birjalarında neftin qiyməti hələ tam sabitləşməsə də, onun nəzərəçarpacaq dərəcədə ucuzlaşması da gözlənilmir. Hazırda qiymət səviyyəsi, bir çox hasilatçılar kimi, Azərbaycanın da maraqlarına uyğundur. Ölkəmizin dünya bazarlarına çıxardığı neftin bir barreli 71 dollara satılır. Bu, büdcədə nəzərdə tutulan qiymətdən 26 dollar artıqdır. Hesab olunur ki, hər hansı fövqəladə hadisə baş verməsə, qiymətlərin indiki həddə sabitləşməsi mümkündür.
Hazırda qiymətləri indiki həddə saxlayan əsas məqamlardan biri Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrin əldə etdiyi anlaşmadır. Cari ilin sonuna kimi qüvvədə olan anlaşma neft bazarında tarazılığın saxlanmasında önəmli rol oynayıb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, yanvarın 21-də Omanda OPEK üzvü və kartelə daxil olmayan ölkələrin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclası keçiriləcək. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak bildirib ki, iclasda OPEK+ razılaşmasından mümkün mərhələli çıxış yolları müzakirə ediləcək: “Neftin qiymətindəki mövcud artım qısa müddətlidir və bu, Omanda OPEK+ Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasında da müzakirə olunacaq. Hesab etmirəm ki, hər hansı ölkə OPEK+ sazişindən mümkün çıxış yollarının müzakirəsinə qarşı çıxacaq. İclasda bu məqsədlə mümkün mexanizmlər nəzərdən keçiriləcək”. Novak qeyd edib ki, neft bazarında tarazlıq yaranır: “Hasilatdakı artımın azaldığını müşahidə edirik. Lakin bazar hələ tam balanslaşmayıb. Ona görə də, bu vəziyyətin monitorinqini davam etdirməliyik”.
Qeyd edək ki, neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin icrasına nəzarət və onun şərtlərinin təshih edilməsinə dair tövsiyələrin hazırlanması üçün Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsi yaradılıb və iki aydan bir toplaşır. Komitəyə Venesuela, Küveyt, Əlcəzair, Oman, Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı və OPEK-in baş katibi daxildir. Amma digər ölkələrin, o cümlədən Azərbaycan da daxil olmaqla qeyri-OPEK dövlətlərinin də burada mövqeləri nəzərə alınır. Bunu Azərbaycan və Səudiyyə Ərəbistanının enerji əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi məqsədilə iki ölkənin müvafiq nazirlikləri arasında işçi qrup yaradılması faktı da təsdiq edir. Xatırladaq ki, Səudiyyə Ərəbistanına səfəri çərçivəsində energetika naziri Pərviz Şahbazovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti burada bir sıra mühüm görüşlər keçirib. P.Şahbazov Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Al Falih ilə də görüşüb. Enerji əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi məqsədilə iki ölkənin müvafiq nazirlikləri arasında işçi qrupun yaradılması ilə bağlı Səudiyyə Ərəbistanının Energetika, Sənaye və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin irəli sürdüyü təklif Azərbaycan tərəfindən müsbət qarşılanaraq qəbul edilib. Qeyd edilib ki, gələcəkdə enerji sahəsində layihələrin müzakirəsi və reallaşdırılması ilə bağlı məsələlərin həllində belə bir işçi qrupun fəaliyyəti mühüm rol oynayacaq. Səudiyyəli nazir enerji sahəsində birgə fəaliyyətin gücləndirilməsini təmin edəcək daha bir yenilik barəsində də məlumat verib. Onun sözlərinə görə, yaxın vaxtlarda Azərbaycanda “Saudi Aramco” şirkətinin nümayəndəliyi fəaliyyətə başlayacaq. Görüşdə, həmçinin, neftin qiymətinin sabitləşməsi prosesində birgə mövqedən çıxış edilməsi və ölkəmizin öhdəliyinə sadiqliyi mühüm məqamlar kimi vurğulanıb. Bildirilib ki, neft bazarının sabitliyinin davamlılığı hasilatın tənzimlənməsinin uzunmüddətli olmasını tələb edir. Bütün bunlar aydın şəkildə göstərir ki, Səudiyyə Ərəbistanı kimi dünyanın ən böyük neft hasilatçılarından biri Azərbaycanın neft bazarında yeri və rolunu nəzərə alır. Bu digər OPEK ölkələri üçün də keçərlidir. Bu mənada Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasında Azərbaycanın və digər hasilatçıların da mövqeyi mütləq mənada nəzərə alınacaq. Digər tərəfdən gözlənir ki, iclasda OPEK və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılması üzrə saziş ən azından ilin sonuna kimi qüvvədə qalacaq. Elə bu da neftin qiymətinin yüksək həddə olmasını təmin edəcək. Dünyanın ən böyük banklarından olan “JP Morgan”ın analitikləri Abhişek Desfande və David Martin də bildirir ki, atılan addımlar neft bazarında tarazlıq yaranması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ekspertlər bu durumda neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin uzadılmasına ehtiyac olmayacağını da bildirir.
Xatırladaq ki, 2016-cı il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Həmin il dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. 2017-ci il mayın 25-də OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunmuşdu. Ötən ilin noyabrın 30-da isə OPEK Nazirlər Şurasının 173-cü iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və kartelə daxil olmayan dövlətlərin nazirlərinin üçüncü görüşündə neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılması ilə bağlı qərar qəbul olunub. OPEK və qeyri- OPEK ölkələrinin bu yeni razılaşmasına Azərbaycan da qoşulub. Azərbaycan OPEK+ sazişi üzrə öhdəliyini ötən il tam yerinə yetirib. Hesab edilir ki, OPEK+ sazişi uzadılmasa, Azərbaycan dünya bazarlarına indiki ilə müqayisədə daha çox neft çıxara biləcək.
Nahid SALAYEV
