Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttini istifadəyə verdikdən sonra Azərbaycanın maraq dairəsində yer alan məsələlərdən biri də bu marşrutdan istifadə edənlərin sayının artmasıdır. Artıq görülən işlər nəticəsində bir çox ölkələrin marşruta marağının artması müşahidə olunur. Məsələn, məlumdur ki, Qazaxıstandan sonra Özbəkistan və Türkmənistan kimi Orta Asiya ölkələrinin də bu dəmir yolu xəttinə marağı böyükdür və gələn ildən etibarən həmin ölkələr ixrac məhsullarının bir qismini məhz bu xətt üzrə daşımağı düşünür.
Hazırda diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri Qara dəniz ölkələrini bu marşruta cəlb etməkdir. Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 37-ci sessiyasında çıxışı zamanı Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini Mahmud Məmməd-Quliyev bu məsələyə toxunaraq bir daha vurğulayıb ki, Bakı-Tiflis-Qars Avropa ilə Asiyanı birləşdirən qısa nəqliyyat dəhlizidir. Onun sözlərinə görə, Qara dəniz ölkələri bu dəmir yolu xəttindən səmərəli istifadə edə bilər. Nazir müavini deyib ki, Azərbaycan yeni yaratdığı beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri vasitəsilə regional layihələri həyata keçirməyə hazırdır: “ Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti vasitəsilə qara dəniz ölkələrinə idxal və ixrac əməliyyatlarını artırmaq olar”. Türkiyə xarici işlər nazirinin müavini Əhməd Yıldız da bildirib ki, Qara dəniz ölkələri Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttindən istifadə etməklə ticarət dövriyyələrini artıra bilər. O qeyd edib ki, Türkiyə yeni nəqliyyat infrastrukturu vasitəsilə birgə iqtisadi layihələri həyata keçirməyə hazırdır.
Bu açıqlamalardan aydın görünür ki, Bakı-Tiflis-Qars həm yükdaşımalar baxımından sərfəlidir, həm də Azərbaycanla Türkiyəyə digər ölkələrlə birlikdə yeni iqtisadi layihələr həyata keçirməyə imkan verir. Bu sıraya da ilk növbədə Qara dəniz ölkələri aiddir. Xatırladaq ki, oktyabrın 30-da istismara verilən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu yük və sərnişindaşıma baxımından çox sərfəlidir. Bu xətlə birinci üç ildə 3-5 milyon ton, 5-ci istismar ilində 6-8 milyon ton, bundan sonrakı dövrdə isə 17 milyon ton yükün daşınması proqnozlaşdırılır.
Ekspertlər isə onu da diqqətə çatdırır ki, dəmir yolu nəqliyyatı su nəqliyyatından sonra ən səmərəli yükdaşıma vasitəsidir. Hər ton–kilometrə görə avtonəqliyyat daşımalarına nisbətən dəmir yolu daşımalarına iki dəfə az enerji sərf edilir. Elə yanacaq sərfinin az olması da dəmir yolu nəqliyyatının səmərəliliyini yüksəldir. Daşınma məsafəsi uzandıqca onun səmərəliliyi daha da artır. Hesablamalara görə, bu zaman hər 500 kilometr məsafəyə konteyner daşıması 20 faiz ucuz başa gəlir. Məsafə uzandıqca qiymət üstünlüyü özünü daha qabarıq şəkildə göstərir. Elə bu da Bakı-Tiflis-Qarsa marağı artıran əsas məqamlardandır.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Asiya ölkələri Bakı-Tiflis-Qarsa indi daha çox diqqət yetirməkdədir. Ekspertlər bu fonda hesab edir ki, Mərkəzi Asiya ölkələrindən yüklərin dəniz vasitəsilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanına və oradan Avropaya və Körfəz ölkələrinə daşınması da Azərbaycanın dəmir yolu ilə daşınmaların potensialının müəyyənləşdirilməsində həlledici rola malikdir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanı ərazisində Azad Ticarət Zonasının yaradılması, logistika mərkəzinin formalaşdırılması, yüklərin su nəqliyyat vasitələrindən boşaldılaraq dəmir yolu nəqliyyatına yüklənməsi zamanı isə əlavə dəyər yaradılacaq. Bu da ölkəmizi gəlir mənbələrindən birinə çevirəcək, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi daha da dərinləşəcək. Aydındır ki, məhz bu vəziyyətdə dəmir yolunun ümumi daxili məhsulda payı artacaq. Bundan başqa, sürətlə artan Asiya bazarına yükdaşımalarının həyata keçirilməsində dəmir yolu daşımaları getdikcə daha cəlbedici olmağa başlayıb. Bu fonda üçtərəfli formatda reallaşdırılan “Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi də Azərbaycana yükdaşımalardan böyük gəlir gətirəcək. Bu xəttin işə düşməsi ilə Rusiyadan yüklər Şimali Qafqaz dəmir yolu vasitəsilə Yalama stansiyasından Ələt qovşağına daxil olacaq və oradan İrana, daha sonra Hindistana, Omana, Körfəz ölkələrinə qədər daşına biləcək. Eyni zamanda bunun əksi də həyata keçriləcək. Amma Bakı-Tiflis-Qarsın işə düşməsi həm də Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə arasında dəmir yolu daşımaları sahəsində əməkdaşlığın həyata keçirilməsinə imkan verir. Bu, yüklərin Aralıq dənizinə və əks istiqamətdə çatdırılması baxımından perspektivli sayılır. Rusiya və Türkiyə arasında dərinləşən iqtisadi əməkdaşlıq fonunda tərəflərin bu məsələyə marağı getdikcə artır. Təbii ki, belə vəziyyət nəqliyyat yükdaşımaları sahəsində Azərbaycanın mövqelərini daha da gücləndirir.
Nahid SALAYEV
