Avropa İttifaqının Brüsseldə keçirilən “Şərq Tərəfdaşlığı” sammiti və burada imzalanan Birgə Bəyannamədə xüsusi diqqət yetrilən məqamlardan biri də Azərbaycanın Qərb ölkələrinin enerji təhlükəsizlyinin təmin edilməsində xüsusi rolu ilə bağlı oldu. Qeyd edək ki, barəsində bəhs olunan Birgə Bəyannamədə Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında enerji təhlükəsizliyi sahəsində əlaqələrin inkişafından bəhs edilir. Xüsusilə də “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin reallaşdırılmasının çox mühüm əhəmiyyəti qeyd edilir, Azərbaycanın bu sahədə təşəbbüsləri dəstəklənir.
Xatırladaq ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də “Şərq Tərəfdaşlığı” sammitinin plenar sessiyasındakı çıxışında enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin Azərbaycan üçün vacib maraq kəsb edən prioritet sahələr olduğunu bildirib, xüsusilə “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin Avropa qitəsinin enerji xəritəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirəcəyini vurğulayıb: “Cənub Qaz Dəhlizi” uğurla inkişaf edir. Bu layihənin dəyəri 40 milyard ABŞ dollarından artıqdır və bizə əlavə həcmdə təbii qaz hasil etməyə və bunu Azərbaycandan Avropa bazarlarına nəql etməyə imkan verəcək. 3500 kilometrlik qaz xətti yeni marşrut olacaq və Avropa bazarlarına yeni mənbədən qaz nəql edəcək. Bu, enerji təhlükəsizliyi siyasəti ilə bərabər, enerji şaxələndirilməsi siyasətidir, çünki Azərbaycanın qaz yataqlarından hasil ediləcək qaz Avropanın yeganə yeni təbii qaz mənbəyi olacaq və sözsüz ki, Avropa qitəsinin enerji xəritəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirəcək. Azərbaycanın təsdiq olunmuş qaz ehtiyatları 2,6 trilyon kubmetrə bərabərdir və bu, qarşıdakı onilliklərdə Avropaya təbii qaz nəql etmək üçün yetərli olacaq”.
İndi Avropada da açıq etiraf olunur ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyinin təminatı sahəsində Avropanın mühüm tərəfdaşıdır. Xüsusən də bu gün bütün dünyanın diqqət mərkəzində olan “Cənub Qaz Dəhlizi” bu fonda Avropanın yeni ümid yeri sayılır. Çünki Azərbaycanın qaz yataqlarından hasil ediləcək qaz Avropanın yeganə yeni təbii qaz mənbəyi olacaq və sözsüz ki, Avropa qitəsinin enerji xəritəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək. Bunu Albaniyanın infrastruktur və energetika nazirinin müavini Dorina Çinari də xüsusi olaraq vurğulayır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın həyata keçirdiyi layihələr, o cümlədən “Cənub Qaz Dəhlizi”, onun tərkib hissəsi olan TAP boru kəməri vasitəsilə idxal olunan təbii qaz Avropanın qaz təchizatını yaxşılaşdıracaq. Albaniyanı bu layihənin reallaşdırılmasında mühüm tərəfdaş adlandıran Çinari vurğulayıb: “Albaniya tranzit ölkə olaraq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatına mühüm töhfəsini verir”. Qeyd edək ki, TAP layihəsinin 57 faizdən çoxu icra edilib. Bu boru kəmərinin təməli keçən il mayın 17-də Yunanıstanın Saloniki şəhərində qoyulub. TANAP-ın davamı olan TAP “Şahdəniz-2”dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. Boru kəməri burada “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub. Layihənin ümumi dəyəri 4,5 milyard avro olacaq. Buraya 2009-cu ildən bəri davam edən dizayn və mühəndislik işləri də daxil edilib. “Şahdəniz” konsorsiumu ilk qaz satışını 2018-ci ilin sonunda Türkiyəyə və Gürcüstana həyata keçirəcək. Avropaya ilk qazın verilməsi isə bundan təxminən 1 il sonraya planlaşdırılır. Gələn ilin ilk rübündə layihə üzrə kompressor stansiyalarının tikintisinə də başlanacaq. Boru kəmərinin dəniz hissəsi isə 2018-2019-cu illərdə inşa ediləcək.
Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç də bunlar fonunda Azərbaycanın rolunu yüksək qiymətləndirir. Azərbaycanın “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi ilə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında yüksək rola malik olduğunu qeyd edən Maroş Şevçoviç bildirib ki, Avropa Komissiyası bu layihəyə dəstəyini bundan sonra da davam etdirəcək. Onu da xatırladaq ki, elə bu günlərdə Avropa Komissiyası “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan layihələri yenidən Avropa İttifaqının ümumi maraq layihələri (PCI) siyahısına daxil edib. Ümumiyyətlə, hazırda Azərbaycanın qaz yataqları Avropa üçün ən yeni və böyük potensiala malik qaz mənbəyi kimi dəyərləndirilir. Transmilli enerji layihələrindən olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin reallaşdırılması ilə Azərbaycan qazı yeni mənbə kimi Avropa bazarına daxil olaraq, qitənin enerji təhlükəsizliyinin təminatında mühüm rol oynayacaq.
Tahir TAĞIYEV
