Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra Azərbaycan üçün maraq doğuran əsas məqamlardan biri bu xətdən Naxçıvanın da istifadə edə bilməsidir. Artıq bu istiqamətdə yaxın tezlikdə müəyyən ilkin addımların atılması gözlənir.
Bunun növbəti anonslarını İstanbulda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının İqtisadi və Ticarət Əməkdaşlığı üzrə Daimi Komitəsinin (COMCEC) “Transmilli nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf perspektivləri” mövzusunda baş tutan iclasında “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri Cavid Qurbanov verib. Onun sözlərinə görə, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun Naxçıvan polad magistrallarına birləşdirilməsi layihəsinin müzakirəsi gündəmdədir və Azərbaycan buna ciddi maraq göstərir. O qeyd edib ki, Türkiyə tərəfi bu layihəni 2020-ci ildə başlamağı planlaşdırır: “Bu yolun bir hissəsi dağlıq ərazidən keçir. Texniki əsaslandırmaya dair ilkin cizgilər mövcuddur. Türkiyənin nəqliyyat, gəmiçilik və kommunikasiya naziri Əhməd Arslanla bu layihə barədə müzakirələrimiz olub”.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının İqtisadi və Ticarət Əməkdaşlığı üzrə Daimi Komitəsi Bakı-Tiflisi-Qarsa xüsusi maraq göstərir. Komitənin iclasında Dakar limanı - Sudan dəmir yolu layihəsi, “Bir kəmər - bir yol” təşəbbüsü və Bakı-Tiflis-Qars layihələrinə xüsusi diqqət yetrilib. Cavid Qurbanov Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti üzrə beynəlxalq layihənin həyata keçirilməsi və Bosfor boğazında dəmir yolu tunelinin inşası, Transavropa və Transasiya dəmir yolu şəbəkələrinin birləşdirilməsi, yük və sərnişinlərin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Avropa və Asiyaya çıxarılmasını təmin etməklə yanaşı, region ölkələrinin tranzit potensialının artmasına xidmət etməsi barədə geniş məlumat verib. Qeyd edib ki, bu dəmir yolu təkcə marşrut boyu ölkələr arasında yalnız regional inteqrasiya və ticarəti asanlaşdırmayıb, eyni zamanda Şərq-Qərb istiqamətində çatışmayan hissəni tamamlayır.
Digər tərəfdən, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Avropanı Asiya ilə birləşdirən ən qısa və etibarlı yoldur. Layihəni cəlbedici edən əsas amil onun tarixi İpək Yolu üzərində qurulması, eyni zamanda, bu coğrafiyada yerləşən türkdilli dövlətlərin inteqrasiyasında mühüm əhəmiyyət daşımasıdır. Asiyada yüklərin əsas təməl ölkəsi Çinin bu layihənin gerçəkləşməsinə marağı yüksəkdir. Digər tərəfdən hesab edilir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun reallaşması ilə “Orta dəhliz” layihəsinin ən önəmli mərhələsi başa çatdırılmış olur və Londondan Çinə birbaşa dəmir yolu xətti qurulur. Çindən gələn yük bu dəmir yolu layihəsi sayəsində “Orta dəhliz” vasitəsilə 12-15 gündə Avropa İttifaqı ölkələrinə çatacaq. Hazırda Çindən Avropaya gedən yükün həcmi 240 milyon tondan çoxdur. “Orta dəhliz”lə bu yükün 10 faizi daşınarsa, bu, 24 milyon ton əlavə yük daşınması deməkdir. Dəmir yolu xətti Mərkəzi Asiya ölkələrinin – Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan, Qazaxıstanın Avropa və dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdırır. Bu məkanda Əfqanıstanın da imkanları unudulmamalıdır. Layihə NATO-nun da diqqət mərkəzindədir. NATO ölkələri üçün bütün tərəfdaşlarla qoşunların Əfqanıstandan daha qənaətli və təhlükəsiz yolla çıxarılmasında Bakı-Tiflis-Qars xəttindən istifadə olunması gündəmdədir. Rəsmi Bakı bu məsələdə NATO ilə əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi bu layihə Naxçıvan Muxtar Respublikasını blokadadan çıxararaq, onun nəqliyyat müstəqilliyinin təmin edilməsində də mühüm rol oynayacaq. İndi muxtar respublikaya sərnişin daşımaları əsasən hava nəqliyyatının, yük daşımaları isə İran və Türkiyədən keçməklə avtomobil nəqliyyatının üzərinə düşüb. Bu isə Naxçıvana ayrıca bir dəmir yolu qolunun çəkilməsini aktual məsələyə çevirir. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti layihəsi ilə bağlı növbəti plan da məhz Qarsdan Naxçıvana dəmir yolu xəttinin çəkilməsidir. Qarsdan Naxçıvana dəmir yolu xəttinin çəkilməsi artıq muxtar respublikanın blokadadan çıxması anlamına gəlir. Beləliklə, Naxçıvan əhalisinin Bakı ilə dəmir yolu vasitəsilə əlaqəsi təmin olunacaq. Naxçıvanda istehsal olunan müxtəlif məhsulların ilk növbədə Türkiyə bazarlarına çıxarılması asanlaşacaq. Bundan başqa, böyük tələb duyulan travertin, mərmər, gips, Badamlı və Sirab kimi məşhur təbii mineral sular, duz, müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının sutka yarıma paytaxt Bakıya daşınması mümkün olacaq. Eləcə də əks istiqamətdə Bakıdan Naxçıvana lazımi yüklər göndərilə biləcək.
Bundan başqa o da məlumdur ki, gələcəkdə Bakı-Tiflis-Qars-ın Naxçıvan-Culfa-Təbriz dəmir yolu xəttinə birləşdirilməsi planları da var. Rəsmi Ankara da bu yolun Naxçıvana, sonradan isə İrana və Pakistana qədər uzadılmasını təklif edir. Bütün bunlar sözügedən dəmir yolunun hansı böyük əhəmiyyətə malik olduğunu bir daha aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Nahid SALAYEV
