Nəqliyyat daşımaları sahəsində Azərbaycanın həyata keçirdiyi layihələr bugün ölkəmizi dünya miqyasında əsas tranzit qovşaqlardan birinə çevirməkdədir. Amma yayılan məlumatlar göstərir ki, Azərbaycan qeyd olunan istiqamətdə əlavə yeni vacib layihələr həyata keçirməyə, bu istiqamətdə digər dövlətlərlə növbəti önəmli əməkdaşlıq platforması qurmağa hazırlaşır. “Lyapis-lazur” nəqliyyat dəhlizinin yaradılması bunun real təsdiqi kimi göstərilir.
Qeyd edək ki, Əfqanıstan, Türkmənistan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə beş ölkəni birləşdirən “Lyapis-lazur” nəqliyyat dəhlizinin yaradılması barədə saziş imzalayıb. Sənədlər Əfqanıstana dair 7-ci Regional İqtisadi Əməkdaşlıq Konfransı çərçivəsində imzalanıb. Bildirilir ki, bu layihə çərçivəsində dəmir yolları və avtomobil yolları Əfqanıstanın Herat əyalətindəki Torqundi şəhərini Aşqabadla, sonra Xəzər dənizindəki Türkmənbaşı limanı ilə birləşdirəcək. Daha sonra dəhliz Xəzərdən Bakıya, Tiflisdən Poti və Batumidə haçalanmaqla Ankaraya, oradan da İstanbula uzanacaq. Layihənin büdcəsi 2 milyard dollardır. Nəqliyyat dəhlizinin yaradılması barədə məsləhətləşmələr 2012-ci ildə başlanıb. Milli dəmir yolları və avtomobil magistralları bu nəqliyyat dəhlizinin mühüm hissəsini təşkil edir. Nəqliyyat dəhlizinin adı lazurit mineralının rəngindən götürülüb ki, bu da qədimdə Mərkəzi Asiyadan Yaxın Şərqə, Avropaya və Şimali Afrikaya aparılan əsas əşyalardan biri olub. Hesab olunur ki, yeni nəqliyyat dəhlizi Azərbaycana bir sıra mühüm üstünlüklər qazandıracaq. Ən azından bu, Yaxın Şərq və Şimali Afrika ilə yeni sərfəli ticari-iqtisadi əlaqələrin qurulmasına imkan verəcək.
Belə hesab edilir ki, “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərinin işə düşməsindən sonra “Lyapis-lazur” dəhlizinin də yaradılması, ümuiiyyətlə, iştirakçı ölkələrin tranzit daşımalarında mövqelərini daha da gücləndirəcək. Eyni zamanda bu, tərəflərə yeni iqtisadi gəlirlər vəd edir və onlar arasında əməkdaşlığı daha da gücləndirir. Daha bir nəqliyyat dəhlizinin istismara verilməsi istiqamətində atılan addımlar, öz növbəsində, ölkəmizin tranzit mövqelərinin daha da güclənməsinə rəvac verəcək. İndilikdə isə Azərbaycan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin də işə salınması istiqamətində zəruri addımlar atır. Bu məqsədlə ölkəmiz İrana 500 milyon dollar dəyərində kredit ayırıb. "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin sədri Cavid Qurbanov da qeyd edib ki, Azərbaycan tərəfi dəmir yolunun tikintisi çərçivəsində artıq İrana 500 milyon dollar dəyərində kredit ayırıb və hər iki tərəf kredit sazişini imzalayıb. Bu fonda “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə gələn il başlanacaq. İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi Səid Məhəmmədzadə İranın investisiya proqramlarına həsr olunan konfransda bəyan edib ki, İran Fars körfəzi ilə Şimali Avropanı birləşdirən “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə daşınacaq yüklərin də həcmini artırmaq niyyətindədir. O, İranın bu dəhlizlə daşınacaq yüklərin həcmini artırmaq niyyətində olduğunu bəyan edərkən yalnız İranın Avropaya və əks istiqamətə həyata keçiriləcək ixrac-idxal əməliyyatlarını nəzərdə tutmur. Eyni zamanda, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin İran üzərindən ixrac etdiyi mallar da məhz “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə daşınacaq. Bu dəhlizin əsasını Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti təşkil edir. Deməli, İran həm öz yüklərini, həm də Fars körfəzindən istifadə edərək Avropaya yük göndərən Asiya ölkələrinin yüklərini məhz Azərbaycan üzərindən Rusiyaya və Avropaya yola salmaq istəyir.
İranın Rusiyadakı səfiri Mehdi Sənayi isə bildirib ki, Vladimir Putinlə Həsən Ruhani arasında Tehranda keçirilən danışıqlarda iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmini 10 milyard dollara çatdırmaq qərara alınıb. Səfir bu zaman “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas rol oynayacağını bildirib. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanın “Şimal-Cənub” dəhlizinin formalaşmasına ayırdığı diqqət ölkəmizin iqtisadi maraqlarını əks etdirən çox vacib addımdır. Göstərilən rəqəmlərin böyüklüyü isə Azərbaycanın tranzit gəlirlərinin də çox olacağından xəbər verir. Digər tərəfdən, Azərbaycanla İranın iqtisadi sahədəki əməkdaşlıq əlaqələri hər iki ölkənin maraqlarına cavab verir.
Azərbaycanın əsas iştirakçılarından biri olduğu Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə də ölkəmizin gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artması proqnozlaşdırılır. Bu marşrutla 2018-ci ildən ilə 3 milyon ton yük daşınması planlaşdırılır. Cari ilin yekunlarına görə, hazırda 1 milyon ton yük daşınıb və ilin sonuna qədər bu rəqəmin 1,3 milyon ton olması gözlənilir. Bundan başqa, “Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu” Beynəlxalq Assosiasiyası daşınan malların çeşidini artırmağı planlaşdırır. “Qazaxıstan Dəmir Yolları” Milli Şirkətinin prezidenti Kanat Alpısbayev bildirib ki, 2018-ci ildə daşınan malların çeşidini artırmaqla yanaşı, ən azı 15 min konteyner göndərilməsi də planlaşdırılır. Bu da tranzit yükdışmalardan Azərbaycanın dahSa çox qazanc əldə etməsi deməkdir.
Nahid SALAYEV
