Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən artıq iki həftədən çox vaxt keçsə də, Ermənistanda bu xətlə bağlı narahatlıq hələ də səngimək bilmir. Belə görünür ki, bu dəmir yolu xəttinin Ermənistana vuracağı zərərin miqyasının kifayət qədər geniş olduğunu qarşı tərəf hələ indi-indi tam dərk edir. Məsələ burasındadır ki, Bakı-Tiflis-Qars təkcə Ermənistanın regionda iqtisadi təcridini dərinləşdirmir.
Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, Bakı-Tiflis-Qarsın işə düşməsi Ermənistanın həyata keçirmək istədiyi bir sıra layihələrin üstündən də birdəfəlik xətt çəkib. Elə erməni mediası da etiraf edir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsi Ermənistandakı bir sıra infrastruktur layihələrinin reallaşdırılmasına imkan verməyəcək. Artıq bir neçə layihə iflasa uğrayıb.
“Camanak” qəzeti yazır ki, Bakı-Tiflis-Qarsın açılışından sonra Ermənistanda həyata keçirilən və ya reallaşdırılması nəzərdə tutulan layihələrin bir neçəsi aktuallığını itirib. Bildirilir ki, bu ölkə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən “Şimal-Cənub” avtomagistralı layihəsinin reallaşacağı artıq şübhə doğurur. Diqqət ona yönəldilir ki, hələ 2009-cu ilin sentyabrında Ermənistan Asiya İnkişaf Bankı ilə bu yolun tikintisi üçün kredit müqaviləsi imzalayıb. Müqaviləyə əsasən, magistral yolun tikintisi 2016-cı ildə başa çatdırılmalı idi. Amma tikinti işlərinə müqavilə imzalandıqdan üç il sonra başlanıb. 2012-ci ildə yolun az bir hissəsi tikilib, layihənin qiyməti isə artıb. 2012-ci ilin sentyabrında layihənin qiyməti 1 milyard ABŞ dolları olsa da, indi 2 milyard dollardır. Hazırda hökumət yolun tikintisi üçün əlavə vəsait axtarır. Ermənistanın nəqliyyat naziri Vaan Martirosyan deyib ki, avtomagistralın Ermənistandan keçən hissəsinin tikintisi üçün 1,5 milyard dollar tələb olunur. Yolun tam istifadəsi üçün daha çox vəsait lazımdır.
Ermənistan hökuməti də qəbul edir ki, beynəlxalq maliyyə təşkilatları artıq bu layihəyə investisiya yatırmaq istəmir. Ekspertlərin də fikrincə, “Şimal-Cənub” avtomagistralının tikintisi artıq sual altındadır. Bir neçə ildən sonra isə bu yol ümumiyyətlə mahiyyətini itirəcək. Ona görə ki, bu yol Azərbaycanın nəqliyyat şəbəkəsi ilə rəqabətə davam gətirə bilməyəcək və rentabelli olmayacaq. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun açılışı və ilk konteyner qatarının mənzil başına vaxtında çatması da Ermənistanı şoka salıb. Əvvəllər Bakı-Tiflis-Qarsın tikilməyəcəyi, beynəlxalq maliyyə qurumlarının bu layihəyə investisiya ayırmayacaqları barədə fikirlər səslənirdi. Amma Azərbaycan hökumətinin qətiyyəti və səyi nəticəsində yolun tikintisi başa çatdırıldı. Bu isə, öz növbəsində, Ermənistanın nəzərdə tutduğu layihələrin iflası deməkdir. Digər tərəfdən, “Şimal-Cənub” avtomagistralının keçəcəyi İran da artıq bu layihəyə maraq göstərmir. İran üçün maraq doğuran “Şimal-Cənub” avtomagistralı yox, “Şimal-Cənub” dəmir yolu xəttidir ki, bu da Azərbaycandan keçir. İranda fəaliyyət göstərən ingilis dilli “Al-Monitor” saytı da indi Tehran üçün Bakı ilə əməkdaşlığın daha maraqlı olduğunu bildirir. Tehranla Bakı arasında münasibətlərin inkişafından bəhs edən “İran Azərbaycanı seçir” sərlövhəli məqalədə qeyd olunur ki, prezidentlər İlham Əliyev və Həsən Ruhani siyasi iradə nümayiş etdirərək iki ölkə arasında əlaqələrin inkişafına nail olublar. Vurğulanır ki, İran Cənubi Qafqaz respublikaları ilə balanslaşdırılmış siyasət yürütməyə çalışır. Rəsmi Tehran Ermənistan və Gürcüstanla da əlaqələrin inkişafını diqqətdə saxlayır. Lakin Həsən Ruhani prezident seçildikdən sonra Azərbaycan İranın xarici siyasətində prioritet istiqamət kimi müəyyənləşib. Prezidentlər münasibətlərin daha da yüksək səviyyəyə çatdırılmasına çalışır. Son 4 ildə İranla Azərbaycanın dövlət başçıları 10 dəfə görüşüblər ki, bu da çox mühüm göstəricidir. İndiyədək İranla Azərbaycan arasında 103 müqavilə imzalanıb. Bu sənədlər üzrə bir çox işlərin həyata keçirilməsinə başlanıb. Müəllif qeyd edir ki, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə cari ilin ilk 9 ayında Azərbaycanla İran arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 70 faiz artıb. Bu rəqəmin qısa müddətə sürətlə artması əlaqələrin intensiv şəkildə inkişaf etdiyini göstərir. Məqalədə, həmçinin nəzərə çatdırılır ki, iki ölkə arasındakı əlaqələr yalnız iqtisadi sahədə əməkdaşlıqla bitmir. Artıq İranla Azərbaycanın müdafiə nazirlikləri arasında əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulması üçün işçi qrup yaradılıb: “Əlaqələrin inkişafı dövlətlərin qarşılıqlı etimadını da artırır”. Bütün bunlar, öz növbəsində, Ermənistanın İrana olan ümidlərinin puç olması deməkdir. Bakı-Tiflis-Qars Asiyadan və Asiyaya dəniz yolu ilə baha başa gələn daşımaları aradan qaldırır. Belə ki, Bakı-Tiflis-Qarsla yükdaşımaları aviadaşımalardan iki dəfədən çox ucuz başa gəlir. Elə bu səbəbdən bu dəmir yolu xəttinə maraq böyük olduğundan, Ermənistanın irəli sürdüyü layihələrlə heç kim maraqlanmır.
Nahid SALAYEV
