Ramil Hüseynov: “Fakt ondan ibarətdir ki, bu yol Azərbaycanın nəqliyyat şəbəkəsi ilə rəqabətə davam gətirə bilməyəcək”
Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolunun istifadəyə verilməsi Ermənistandakı bir sıra infrastruktur layihələrinin reallaşdırılmasına imkan verməyəcək. Artıq bir neçə layihə iflasa uğrayıb. Reallıq ondan ibarətdir ki, BTQ-nin açılışından sonra Ermənistanda həyata keçirilən və ya reallaşdırılması nəzərdə tutulan layihələrin bir neçəsi aktuallığını itirib. Hətta erməni tərəfi belə, bunu açıq formada etiraf edir.
Ermənistan mətbuatı yazır ki, bu ölkə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən “Şimal-Cənub” avtomagistralı layihəsinin reallaşması artıq şübhə doğurur. Bildirilir ki, 2009-cu ilin sentyabrında Ermənistan Asiya İnkişaf Bankı ilə bu yolun tikintisi üçün kredit müqaviləsi imzalayıb. Müqaviləyə əsasən, magistral yolun tikintisi 2016-cı ildə başa çatdırılmalı idi. Amma tikinti işlərinə müqavilə imzalandıqdan üç il sonra başlanıb. 2012-ci ildə yolun az bir hissəsi tikilib, layihənin qiyməti isə artıb. 2012-ci ilin sentyabrında layihənin qiyməti 1 milyard ABŞ dolları olsa da, indi onun qiyməti 2 milyard dollardır. Hazırda hökumət yolun tikintisi üçün əlavə vəsait axtarır. Ermənistanın nəqliyyat naziri Vaan Martirosyan deyib ki, avtomagistralın Artaşat-Mehri (350 kilometr) hissəsinin tikintisi üçün 1,5 milyard dollar tələb olunur. Yolun tam istifadəsi üçün daha çox vəsait lazımdır. Ermənistan hökuməti hesab edir ki, beynəlxalq maliyyə təşkilatları artıq bu layihəyə investisiya yatırmaq istəmirlər.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” layihəsi Ermənistan və Gürcüstandan keçməkləı İranı Qara dənizlə birləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. Bu layihə sayəsində İranı Qara dənizlə birləşdirən köhnə yol 2 dəfədən çox qısaldılmış olacaq. Ancaq görünən odur ki, BTQ fəaliyyətə başladığı üçün bu layihənin ərsəyə gəlməsi sual altındadır.
Maraqlıdır, ekspertlərin bununla bağlı fikirləri nədən ibarətdir?
Məsələyə münasibət bildirən VİP-in sədr müavini Ramil Hüseynovun fikrincə, təkcə siyasi maraqlar hansısa layihənin reallaşması üçün yetərli deyil: “Bunun gərək iqtisadi əsası da olsun. BTQ-nin fəaliyyətə başlaması “Şimal-Cənub” avtomagistralının tikintisini kölgədə qoydu. Bunu danmaq mümkün deyil. Bir neçə il əvvəl Ermənistan və İran rəsmiləri çox həvəslə bu işə girişdilər. Ancaq Ermənistanın yoxsul ölkə olması, çətin relyefə malik ərazisi, istər-istəməz, bir sıra problemlər gətirdi. Ən başlıcası, BTQ-nin istismara verilməsi bu layihəyə olan marağı bir az da aşağı saldı. Nəticədə həmin avtomagistral iqtisadi baxımdan çəkiciliyini ümumiyyətlə itirdi. Tutaq ki, müəyyən siyasi məqsədlər naminə sözügedən yol inşa olundu. İqtisadi baxımdan rentabelli olmayandan sonar, istər-istəməz, bu, müəyyən problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Fakt ondan ibarətdir ki, bu yol Azərbaycanın nəqliyyat şəbəkəsi ilə rəqabətə davam gətirə bilməyəcək. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, BTQ-nin açılışından sonra Tehranda Azərbaycan, Rusiya və İran prezidentləri “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin tikintisi ilə bağlı işlərin sürətləndirilməsinə dair razılıq əldə etdilər. Hətta Azərbaycan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsi olan Rəşt-Astara dəmir yolunun inşası ilə əlaqədar İran tərəfinə kredit verəcək. Yük tutumu, yükdaşıma baxımından dəmir yolunun imkanları avtomobil nəqliyyatından daha böyükdür. İran BTQ vasitəsilə daha rahat və sərfəli şəkildə Qara dənizə çıxa bilər. O üzdən, Ermənistanın çətin keçilən dağlıq ərazisi üzərindən avtomobil yolunun çəkilməsi iqtisadi baxımdan sərfəli deyil. Çox güman ki, ən azından, yaxın perspektivdə bu layihənin reallaşması mümkün olmayacaq. Bəlli bir müddətdən sonra isə, ümumiyyətlə, bu layihə gündəmdən çıxa bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
