Dünya miqyasında reallaşan ən böyük layihələrdən biri qismində qəbul edilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin çəkilişi ilə bağlı işlər irəliliədikcə, ona beynəlxalq marağın daha da artması müşahidə edilir. Belə görünür ki, bu kəmər vasitəsilə qaz almaq istəyən ölkə və şirkətlərin sayı gedərək artacaq. Təbii ki, bu vəziyyət Azərbaycanın daha çox gəlir əldə etməsi ilə yanaşı, ölkəmizin dünya müstəvisində mövqelərinin daha da möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaq.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, “Cənub Qaz Dəhlizi”nə beynəlxalq maraq artır. ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri Robert Sekuta bunu onunla əsaslandırır ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” dünya səviyyəli ən mühüm və böyük layihələrdən biridir. Qısaca olaraq bir daha xatırladaq ki, Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biri olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin seqmentlərini “Şahdəniz-2”, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsi, TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Bu boru xətti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya çatdıracaq. “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya 10 milyard kubmetr qaz nəqli nəzərdə tutulur. Amma sonradan bu həcmin bir neçə dəfə artırılması nəzərdə tutulur. Azərbaycan təbii qazının 2018-ci ilin ortalarında Türkiyəyə, 2020-ci ilədək isə Avropaya çatdırılması planlaşdırılır.
Artıq layihənin həyata keçrilməsi istiqamətində işlər sürətlə görülür və bu da ona daha çox diqqət ayrılması ilə müşayiət edilir. Hətta layihənin TAP hissəsinə maneə yaradılmasına cəhd göstərilən İtaliyada belə Azərbaycan qazına indi xüsusi maraq göstərildiyi müşahidə edilir. Hətta belə bir vaxtda o da məlum olub ki, İtaliyanın “Edison” şirkəti də Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq təbii qazı alacaq. Bildirilir ki, “Edison” şirkəti “Şahdəniz-2” qazının alınmasına dair “Gas Natural Fenosa” şirkəti ilə müqavilə imzalayıb. Şirkət ildə 1 milyard kubmetr “Şahdəniz-2” qazı alacaq. Müqavilənin dəyəri 30 milyon avrodur. İlkin olaraq 10 milyon avro ödəniləcək. TAP boru kəməri istifadəyə veriləndən sonra isə qalan 20 milyon avro ödəniləcək. “Edison” bu əməliyyat sayəsində müştəri bazasını 50 faiz artıracaq. Şirkət, həmçinin, “Gas Natural Fenosa” şirkətinin törəməsi “Gas Natural Vendita Italia” şirkətininin səhmlərinin 100 faizini də alıb. Bu satınalmanın dəyəri 193,8 milyon avro təşkil edir. belə vəziyyət Azərbaycan qazı hesabına “Edison”un İtaliya bazarında mövqelərini daha da gücləndirəcək.
Xatırladaq ki, 2013-cü il sentyabrın 19-da Bakıda “Şahdəniz” qazının Avropaya satışına dair bir neçə aparıcı enerji şirkəti ilə uzunmüddətli sazişlər imzalanıb. Sazişlər “Şahdəniz” yatağından hasil ediləcək qazın İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstandakı istehlakçılara çatdırılmasına dair 25 illik əməkdaşlığın təməlini qoyub. Müqaviləyə qatılan şirkətlər hərəsinə təxminən 1 milyard kubmetr olmaqla Bolqarıstan və Yunanıstanı təchiz etmək niyyətində olan alıcılara, qalanı isə İtaliyanı və ona bitişik bazar mərkəzlərini təchiz etmək niyyətində olan alıcılara ötürüləcək. Bu vaxta qədər isə Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılmasına müəyyən maneələr yaradılmasına cəhdlər göstərilsə də, artıq bunlar mümkünsüz hala gəlib. Xüsusən də Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini reallaşdıracaq TAP boru kəmərinin tikintisinin sürətlə həyata keçrilməsi bunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu kəmərin inşasında istifadə olunacaq boruların hamısı artıq Yunanıstan, Albaniya və İtaliyaya çatdırılıb. Bildirilir ki, TAP-ın inşasında istifadə ediləcək boruların son partiyası Yunanıstanın Saloniki şəhərinə gətirilib. TAP-ın inşasında istifadə olunacaq ümumilikdə 55 min borunun nəqli təxminən il yarıma tamamlanıb. İlk borular 2016-cı ilin aprelində Albaniyanın Durres şəhərinə, bir ay sonra isə Yunanıstana gətirilib. Artıq proses tamamlanıb və tikinti işləri böyük sürətlə davam edir. Bu da o deməkdir ki, Avropa istehlakçıları yaxın tezlikdə Azərbaycan qazından istfiadə edə biləcək. Belə vəziyyət, öz növbəsində, Azərbaycanın Avropada iqtisadi, eləcə də siyasi mövqelərinin daha güclü hala gəlməsi deməkdir.
TAP-dan öncə isə TANAP kəməri istfiadəyə veriləcək və onun inşasının artıq nəzərdə tutulan vaxtdan tez başa çatması gözlənir. Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak da bu günlərdə bildirib ki, TANAP-ın tikintisi planlaşdırıldığından əvvəl başa çatacaq. Nazir qeyd edib ki, boru kəmərinin Dardanel boğazından keçən hissəsi TANAP üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “İşlər istədiyimiz formada gedərsə, TANAP-ın inşası planlaşdırıldığından daha erkən tamamlanacaq. TANAP Türkiyə və Avropanın dünya enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır və bu, tarixi layihədir. TANAP layihəsinin 80 faizdən çoxu tamamlanıb. Gələn il TANAP-ın Türkiyə hissəsi, 2020-ci ilin ilk rübündə isə “TAP qaz boru kəməri istifadəyə verildikdən sonra Azərbaycan qazının Avropa bazarına çıxışının şahidi olacağıq”.
Nahid SALAYEV
