Azərbaycan təbii qazının Avropaya çatdırılması istiqamətində görülən işlər indi Qərb ölkələrinin özündə belə kiyfayət qədər yüksək qiymətləndirilir. Hətta bir vaxtlar bu qazın İtaliyaya gedib çıxmasına qarşı olanlar da indi Azərbaycanın əsas alternativ mənbə olduğunu etiraf edir.
İtaliyanın “Snam S.p.A.” şirkətinin baş icraçı direktoru Marko Alvera bu xüsüsda bildirir ki, Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi qitənin əsas enerji layihəsidir: “Avropada əsas enerji layihəsi “Cənubi Qaz Dəhlizi”dir və onun müxtəlif bazarlara çıxma imkanı var”. Onun sözlərinə görə, qitədə daxili qaz hasilatı azalıb, bu da idxalın artmasına səbəb olacaq: “2005-ci ildə biz qaz çatışmazlığından danışırdıq. Bu gün bolluq vəziyyəti yaranıb”.
Xatırladaq ki, “Snam” “Cənub Qaz Dəhlizi”nin bir hissəsi olan “Transadriatik” boru kəməri (TAP) layihəsinin 20 faizlik səhmdarıdır. Marko Alvera isə onu da qeyd edir ki, məhz TAP kəməri 2020-ci ildə İtaliyanın Avropanın təbii qaz mərkəzinə çevrilməsinə kömək edəcək: “TAP-la təbii qaz İtaliyaya 2020-ci ildə gələcək. Biz TAP-la, hər zaman olmasa da, həm şansımız olduğunda, həm də fərqlilik yaratmaq üçün qaz ixrac edə bilərik. Biz İtaliyanın qaz habı olacağımıza inanırıq”. TAP-ın icraçı direktoru Luka Şipati də bildirir ki, bu layhhə İtaliya və Avropa üçün strateji əhəmiyyətə malikdir: “TAP qaz bazarında daha çevik və təhlükəsiz qaz təchizatı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Həmçinin Balkan və Qərbi Avropada, təxminən, 7 milyon ailənin qaz tələbatı ödəniləcək”. İtaliyanın keçmiş baş naziri Matteo Renzi də bildirir ki, Azərbaycan təbii qazını Avropaya daşıyacaq TAP kəməri İtaliya üçün zəruri infrastrukturdur. O, TAP layihəsinin həyata keçirilməsini sürətləndirməyə çağırıb. Renzi bu gün İtaliyada enerji siyasətini ciddi şəkildə həyata keçirənlər tərəfindən ölkədə lazımlı infrastrukturun yaradılmasına dəstək verilməsinin vacibliyini qeyd edib. Belə bir vaxtda TAP-la bağlı daha bir vacib addım atılıb. Məlumatlara görə, Bolqarıstan hökuməti Azərbaycan təbii qazının bu ölkəyə nəqlini nəzərdə tutan Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun tikintisinə icazə verib. Bildirilir ki, Bolqarıstanın Stara Zaqora, Haskovo və Kardzhali rayonlarının ərazisində interkonnektorun tikintisi üçün razılıq əldə olunub. Enerji naziri Nikolay Nankovun imzaladığı sənədə əsasən, təsdiq olunmuş layihəyə uyğun olaraq nəzərdə tutulan tikinti-quraşdırma işlərinin həyata keçirilməsi üçün podratçıya icazə verilib. Bu interkonnektor TAP üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir.
Qeyd edək ki, TAP layihəsinin artıq 57 faizi icra edilib. Boru kəmərinin tikintisində istifadə olunacaq 55 min borunun təxminən 95 faizi Yunanıstan, Albaniya və İtaliyaya çatdırılıb. TAP-ın dəniz hissəsində istifadə olunacaq boruların sonuncu partiyası isə sentyabrın 3-6-da İtaliyanın Brindisi bölgəsində boşaldılıb. Bundan başqa, TAP-ın ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olan ilkin layihəsi üzrə biri Yunanıstanın şərqində, Kipoidə, digəri isə Albaniyanın qərbində, Fierdə olmaqla ümumilikdə iki kompressor stansiyasının tikintisi davam etdirilir. Bir daha xatırladaq ki, TAP Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin bir seqmentini təşkil edir. Boru kəmərinin təməli keçən il mayın 17-də Yunanıstanın Saloniki şəhərində qoyulub. Layihənin ümumi dəyəri 4,5 milyard avro olacaq. “Şahdəniz” konsorsiumu ilk qaz satışını 2018-ci ilin sonunda Türkiyəyə və Gürcüstana həyata keçirəcək. Avropaya ilk qazın verilməsi isə 2020-ci ilin əvvəllərinə planlaşdırılır. Bütün bunları yüksək qiymətləndirən Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç Azərbaycanın enerji sahəsində Avropa üçün vacib tərəfdaş olduğunu vurğulayıb: "Azərbaycan Avropa üçün energetika sahəsində əhəmiyyətli strateji partnyordur". Şefçoviç qeyd edib ki, Avropa ilə Bakı arasında əməkdaşlıq "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çərçivəsindən kənara çıxır: "Avropa energetika cəmiyyətini genişləndirmək, energetika bazarında islahatlar aparmaq və bu sektora investisiyaları stimullaşdırmaq niyyətindədir. Bütün bunlar əməkdaşlıq edən ölkələr bazarlarının sıx inteqrasiyasına imkan yaratmalıdır". Belə əsas əməkdaş qismində isə məhz Azərbaycan çıxış edir. Uğurla həyata keçrilən “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın yeni mənbədən təbii qazla təmin olunmasında vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub.
Nahid SALAYEV
