Dünya neft bazarlarında son proseslər bu məhsulun qiyməti ilə bağlı tamamilə yeni bir vəziyyətin yaranmaqda olduğunu göstərir. Mövcud durumun təhlili bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, hasilatçı ölkələrin bir çoxunun atdığı addımlar nefin qiymətinin ən azı indiki həddə qalmasına, qarşıdakı dövr ərzində isə sürətlə bahalaşmasına rəvac verəcək. Bu istiqamətdə Azərbaycanın da atdığı addımlar yüksək qiymətləndirilir və ölkəmizin mövqeyi Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) tərəfindən də təqdir edilir. Elə bu səbəbdən qurum qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanla əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətində olduğunu bəyan edir.
Atılan addımlar isə ona gətirib çıxarıb ki, indi birjalarda “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti son 7 ayın maksimumuna çatıb. Məlumatlara görə, “Brent” markalı neftin qiyməti 56,91 dollardək bahalaşaraq martın 1-dən indiyədək ən yüksək səviyyəyə qalxıb. Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşıb. “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,40 dollar bahalaşaraq 59,12 dollar təşkil edib.
Ekspertlərin fikrincə, qiymət artımına səbəb Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına üzv və kartelə üzv olmayan ölkələrin nümayəndələrindən ibarət Birgə Monitorinq Komitəsinin sentyabrın 22-də Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirdiyi iclasın müsbət keçməsi və ABŞ-da neft quyularının sayının azalmasıdır. Qlobal neft tədarükünün avqustda azalması, həmçinin OPEK+ sazişinə əməl etmə səviyyəsinin artması da “qara qızıl”ın qiymətinin bahalaşmasındakı əsas faktorlardandır. Son məlumatlara əsasən, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına üzv və kartelə üzv olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılması üzrə sazişə əməletmə səviyyəsi 116 faizədək artıb.
Təşkilatın dünən Vyanada keçirilən OPEK+ ölkələrinin nümayəndələrindən ibarət Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasına dair açıqlamasında bildirilir ki, OPEK+ ölkələri bu il yanvarın 1-dən qüvvədə olan neft hasilatının azaldılmasına dair saziş üzrə öhdəliklərinə əməl etməkdə davam edib. Sazişə əsasən, OPEK-ə üzv ölkələr ümumi neft istehsalını gündəlik orta hesabla 1,8 milyon barrel azaltmalıdır. Ekspertlər neft istehsal edən ölkələrin dünya bazarında xam neftin təklifinin azaldılması üçün bu enerjidaşıyıcısının istehsalını azaltmağa davam etdirdiklərini vurğulayıblar.
OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo Vyanada keçirilən OPEK+ ölkələrinin nümayəndələrindən ibarət Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasında deyib ki, Azərbaycanın Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına üzv və kartelə üzv olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş üzrə öhdəliyinə maksimum əməl etməsi təqdirəlayiqdir: “Sazişə əməletmə səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb və avqust ayında maksimum səviyyəyə çatıb. Buna görə də saziş üzrə öhdəliklərini fəal icra edən OPEK-ə üzv ölkələr - Səudiyyə Ərəbistanı, Anqola və Ekvatorial Qvineyanın nümunəvi davranışları və liderlik göstərmələri, həmçinin kartelə üzv olmayan ölkələrdən Azərbaycan, Bruney və Sudanın öhdəliklərinə sadiqliyi, maksimum əməletmə səviyyəsi göstərmələri və fədakarlıq nümayiş etdirmələrini təqdir edirik”. OPEK-in baş katibi bəyan edib ki, saziş imzalanan vaxtdan hər bir iştirakçı ölkə tam şəkildə öz öhdəliyini icra etsəydi, bazar artıq balanslaşmış olardı.
Qeyd edək ki, ötən il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Bu il mayın 25-də OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, Nigeriya da neft hasilatının azaldılması ilə bağlı OPEK+ anlaşmasına gələn il martın sonuna qədər qoşula bilər. Ölkənin neft naziri Emmanuel İbe Kaçikva "Bloomberg" agentliyinə açıqlamasında bildirib ki, Nigeriya sutkalıq neft hasilatını 1,8 milyon barrelə çatdırdıqdan sonra OPEK+ anlaşmasına qoşulacaq. Bu isə neftin qiymətinin daha da yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. İndilikdə isə atılan addımlar qiymətlərin ən azından indiki səviyyədə qalmasına gətirib çıxaracaq. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak isə bildirir ki, dünya neft bazarında hazırkı qiymət diapazonu istər istehsalçılar, istərsə də istehlakçılar üçün kifayət qədər uyğundur: "Bizim vəzifəmiz OPEK+ anlaşması çərçivəsində neft bazarında tələblə təklif arasında tarazlığı bərpa etməkdir. Lakin hələ də neft ehtiyatlarında artıq həcm qalmaqda davam edir. Əsas məqsəd investorların neft sektoruna inamını bərpa etmək, investisiyaları canlandırmaqdır. Qiymətlər isə bazar şərtləri daxilində formalaşacaq".
Nahid SALAYEV
