Azərbaycanın iştirak və təşəbbüsü ilə həyata keçrilən tranziti layhiələri bu gün dünya miqyasında ölkəmizə diqqətin daha da artması ilə müşayiət edilməkdədir. Belə görünür ki, yaxın tezlikdə sözügedən qəbildən olan layihələr qeyri-neft sektorunun mühüm qolu kimi Azərbaycana həm də böyük miqdarda valyuta axınını təmin edəcək. Bu xüsusda “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi gedərək daha çox diqqət cəlb etməyə başlayıb.
İran Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin rəsmi nümayəndəsi Abbas Nəzəri bildirir ki, “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi bütün region ölkələri üçün faydalıdır. Onun sözlərinə görə, Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək bu dəhliz vasitəsilə Rusiya öz məhsullarının ixracı üçün yeni imkan əldə edəcək. Finlandiyadan başlayaraq Hindistanda yekunlaşan dəhliz Rusiya və Azərbaycan ərazilərindən keçərək İrana, buradan da Hindistana uzanacaq: “Dəhlizin formalaşmasında iştirak edən Rusiya, Azərbaycan və İran öz mallarını Avropaya və Asiyaya ixrac etmək imkanı ilə yanaşı, tranzit gəlirlər də əldə edəcəklər. Bu beynəlxalq layihə yeni xidmət növlərinin açılmasına, iş yerlərinin yaradılmasına, ölkələrin büdcələrinə əlavə gəlirin gəlməsinə, bir sözlə, ümumi iqtisadi inkişafa böyük təkan verəcək”. A.Nəzəri qeyd edib ki, hər üç dövlət bu nəqliyyat dəhlizinin yaradılması istiqamətində səylərini davam etdirir.
İranın Azərbaycandakı səfiri Cavad Cahangirzadə nəqliyyat dəhlizinin işə düşməsi ilə qarşılıqlı ticarət həcminin daha da artacağını vurğluayır. Səfir qeyd edir ki, artıq cari ilin ötən dövrü ərzində İran ilə Azərbaycan arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi 40 faiz artıb. Onun sözlərinə görə “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi tam olaraq formalaşdıqdan sonra iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsində kəskin artım müşahidə ediləcək. İranı Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və Avropa ilə birləşdirəcək Rəşt-Astara dəmir yolunun inşası hər iki dövlətin iqtisadi və ticarət əlaqələrini möhkəmləndirəcək.
Rusiya Dövlət Dumasının deputatı, Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq qrupunun sədri Dmitri Savelyev də sözügedən nəqliyyat dəhlizinin böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini diqqətə çatdırır: “ Rusiya cənub qonşusunun simasında uzunmüddətli aydın qaydalarla oynayan güclü və etibarlı tərəfdaş tapıb. Bu, ilk növbədə, iqtisadi əlaqələrə aiddir: Rusiya ilə Azərbaycan arasında azad ticarət rejimi fəaliyyət göstərir, qarşılıqlı investisiyalar milyardlarla dollar həcmindədir, artıq çoxdan sadə xarici-ticari əməliyyatlardan birgə layihələrin reallaşdırılması mərhələsinə keçmişik ki, bunlardan da ən əhəmiyyətlisi İranla birlikdə həyata keçirilən “Şimal-Cənub” nəqliyyat meqalayihəsidir”.
Xatırladaq ki, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi Avropa ölkələrinin, Rusiyanın, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşdirilməsinə şərait yaradacaq. Həmin dəhliz Avropa–Cənubi Asiya–Yaxın Şərq arasında dəmir yolu daşımalarını, müvafiq olaraq dəmir yolunun istər yerli, istərsə də tranzit daşımalarından əldə etdiyi gəlirləri artırmağa imkan verəcək. "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi Hindistan və Cənubi-Şərqi Asiya ölkələrindən gələn yüklərin İranın Bəndər-Abbas limanından Azərbaycan üzərindən daşınmasını təmin edəcək. Bu marşrut üzrə ilə 10-15 milyon ton yük daşınması planlaşdırılır və Azərbaycan tranzitdən çox böyük gəlirlər əldə edə bilər. Digər tərəfdən gələn ay istfiadəyə veriləck Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu da "Şimal-Cənub" dəhlizinin əhəmiyyəti daha da artıracaq. Artıq bu dəmir yoluna Avropanı bir çox ölkələri maraq göstərir. Məsələn, Rumıniyanın nəqliyyat nazirinin müavini Maria Maqdalena Qriqore bu dəmir yolu xəttinin onlar üçün də xüsusi marağa səbəb olduğunu vurğulayır. Bildirr ki, ölkəsi bu dəmir yolu istismara verildikdən sonra Çindən gələcək yüklərin ölkə ərazisindən keçməklə Mərkəzi və Qərbi Avropaya çatdırılmasında maraqlıdır: “Rumıniyada dəmir yolu ilə yükdaşıma həyata keçirən “CFR Marfa SA” şirkəti azərbaycanlı tərəfdaşları ilə bir sıra beynəlxalq yükdaşıma layihələrində əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətindədir. Biz həmçinin Çindən Avropaya tranzit daşınacaq yüklərin “Bir kəmər, bir yol”, “Yeni İpək Yolu” və digər layihələr çərçivəsində Konstantsa limanından keçməklə Avropa İttifaqı ölkələrinə, eləcə də əks istiqamətdə daşınmasını dəstəkləyirik. Bununla yanaşı “CFR Marfa SA” və Konstantsa limanının rəhbərliyi Rumıniyanın Avrasiya Nəqliyyat dəhlizinə daxil olmasına və yüklərin sözügedən dəhlizlə daşınmasına cəlb olunub. Eyni zamanda “CFR Marfa SA” Konstantsa limanının imkanlarını nəzərə alaraq Avropa-Qafqaz-Asiya TRASECA, “RFC 7” və digər beynəlxalq dəhlizlərdə yük axınını artırmaq məqsədilə bır sıra qısa, orta və uzun müddətli texniki və kommersiya təklifləri ilə çıxış edib“.
Nahid SALAYEV
