Təbii qaz da daxil olmaqla, Avropa ölkələri Azərbaycandan digər növ enerji resurslarının idxalınd bu gün maraqlı tərəf kimi çıxış etdiyini açıq bəyan edir. Qeyd edilən xüsusda bu günə kimi Azərbaycanla Avropa arasında hər iki tərəf üçün əlverişli olan əməkdaşlıq formatı da yaradılıb. Amma görünən odur ki, alternaptiv mənbələrdən enerji alınmasında maraqlı olan Avropa Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da dərinləşdirmək niyyətindədir.
Özü də bunlar o vaxta təsadüf edir ki, Azərbaycanın böyük enerji ehtyiatlarına malik olması təsdiqlənir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu xüsusda Prezident İlham Əliyev Bakı Gəmiqayırma Zavodunda BP şirkətinin sifarişi ilə “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində inşa edilən “Xankəndi” sualtı tikinti gəmisinin təqdimat mərasimində maraqlı açıqlamalar verib. Ölkə başçısı bildirib ki, “Şahdəniz” yatağının minimum qaz ehtiyatı 1,2 trilyon kubmetrdir: “Bu, dünyanın ən böyük qaz yataqlarından biridir. Ümumilikdə isə qaz ehtiyatlarımız 2,6 trilyon kubmetrdir. Yəni Azərbaycan bundan sonra ən azı 100 il ərzində özünü və bir çox ölkələri təbii qazla təmin edəcək”.
Bundan əlavə, Prezident qeyd edib ki, bir neçə gündən sonra “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağı üzrə yeni kontraktın imzalanması nəzərdə tutulur: “Biz o yataqdakı fəaliyyətimizi 2050-ci ilə qədər uzadacağıq. Bu da bir daha onu göstərir ki, Azərbaycanın çox böyük neft ehtiyatları var. 20 ildir ki, biz “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən neft və qaz hasil edirik. Burada hasilat 1997-ci ildən başlamışdır. İyirmi ildən sonra yeni kontrakt imzalanır ki, 2050-ci ilə qədər “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən lazımi səviyyədə neft hasil ediləcək. Bu onu göstərir ki, ölkəmizin çox böyük enerji potensialı var”.
Beləliklə, qeyd edilən açıqlamadan aydın görünür ki, Azərbaycan böyük neft-qaz ehtyiatlarına malikdir və Avropa həmin ehtiyatların alınmasında maraqlı tərəf olduğunu bildirir. Elə bu səbəbdən də Azərbaycanla əməkdaşlıq genişləndirilir. Məhz belə bir vaxtda daha bir maraqlı məqam da üzə çıxıb. Belə ki, Avropada eneji hegemonluğunu saxlayan Rusiyanın "Qazprom" şirkəti 2017-ci ildə Avropaya qaz ixracını 190 milyard kubmetrə qədər artırmaq niyyətindədir. Şirkətin rəhbəri Aleksey Miller bu istiqamətdə tezliklə müvafiq addımlar atılacağını bildirib. Bundan əvvəl 2017-ci ilin yanvar-avqust aylarında Rusiyada qaz hasilatının 12,6% artdığı məlum olub. Amma Avropa Rusiyadan daha çox qaz alışında heç də maraqlı tərəf kimi çıxış etmir, əksinə, Avropanın marağı Azərbaycan üzərindədir. Bunu Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç də təsdiq edir. O vurğulayır ki, Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin çərçivələrindən kənara çıxır. Şefçoviç "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə Xəzər regionunun qaz ehtiyatlarının Aİ bazarına tədarük olunmasında ölkənin vacib rolunu qeyd edib. "Amma Azərbaycanla Aİ arasında enerji əməkdaşlığı "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin çərçivələrindən kənara çıxır və yenilənən enerji mənbələri və enerji effektivliyinin artırılmasında qarşılıqlı fəaliyyət sahələrini əhatə edir". Bundan başqa, M.Şefçoviç qeyd edib ki, Enerji birliyi coğrafi olaraq yalnız Aİ ölkələrini əhatə etsə də, eyni zamanda o, Aİ hüdudlarından da kənara çıxır: "Aİ-nin enerji təhlükəsizliyi qonşu ölkələrlə sıx bağlıdır və ona görə də əməkdaşlıq həyati əhəmiyyət daşıyır. Biz Aİ-nin enerji bazarını "Enerji birliyi" vasitəsilə qonşu ölkələrə, o cümlədən Cənub Aralıq dənizi ölkələrinədək genişləndiririk və eyni zamanda Aİ normalarının effektiv həyata keçirilməsini təmin edirik. Bütün bunlar enerji bazarında islahatlara və enerji sektoruna investisiyaların təşviq olunmasına yol açır. Məqsəd Aİ və "Enerji birliyi"nin enerji bazarlarının daha sıx inteqrasiyasını təmin etməkdir".
Bu açıqlamalardan bir daha görünür ki, Avropa üçün enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq prioritetdir. Digər tərəfdən, Avropa Azərbaycan vasitəsilə digər ölkələrdən - İrandan, Mərkəzi Asiyadan, hətta İsraildən qaz alışında maraqlı tərəfdir. TANAP və TAP layihələri işə düşdükdən sonra bu istiqamətdə daha konkret addımlar atılması gözlənir. Artıq məlumdur ki, 2017-ci ilin sonunadək Türkiyə və İsrail Avropaya qaz nəqlini nəzərdə tutan boru kəmərinin tikintisində dair hökumətlərarası sazişi imzalamağı planlaşdırır. Qəbul olunan qərara əsasən, Aralıq dənizində yerləşən "Leviafan" qaz yatağından Türkiyə sahillərinədək, oradan isə TANAP kəmərinədək borunun tikintisi aparılacaq. Bu hal TANAP və TAP-ın daxil olduğu "Cənub Qaz Dəhlizi"nin Avropa üçün əhəmiyyətini daha da artıracaq. Xatırladaq ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi regionun ən aktual layihələrindən biridir. "Şahdəniz-2" layihəsi üzrə hasil edilən qaz sualtı boru kəməri ilə Səngəçal Terminalına, daha sonra Cənubi TANAP və TAP vasitəsilə Türkiyə və Avropa bazarlarına çatdırılacaq. Layihə Gürcüstan və Türkiyə ilə birlikdə Avropa ölkələrinin davamlı enerji təhlükəsizliyi ilə əlaqədar strateji maraqlarına xidmət edəcək. Türkiyəyə ilk qaz ixracı 2018-ci ildə, Avropaya isə 2020-ci ildə planlaşdırılır.
Tahir TAĞIYEV
