Qabil Hüseynli: “Rəsmi Bakı bunu heç zaman qəbul etməyəcəyini dəfələrlə vurğulayıb”
ATƏT-in Minsk Qrupunun sabiq amerikalı həmsədri Riçard Hoqland təqaüdə çıxmazdan əvvəl Dağlıq Qarabağda “dayanıqlı sülh” əldə olunması üçün Madrid prinsiplərinə əsaslanan mühüm elementlər haqda danışıb.
Sadaladığı 6 elementdə səfir danışıqlar prosesinin arzuolunan trayektoriyasını cızıb: Birincisi, Dağlıq Qarabağın mürəkkəb tarixini nəzərə alaraq, tərəflər regionun yekun statusunu danışıqlar əsasında müəyyən etməyə razı olmalı və bu istiqamətdə öhdəlik götürməlidirlər. İkincisi, rəsmi Bakının nəzarətində olmayan keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti hüdudlarındakı ərazilərə müvəqqəti status verilməlidir ki, bu, minimum olaraq ərazinin təhlükəsizliyini və özünüidarəetməsini təminat altına alsın. Üçüncüsü, Dağlıq Qarabağ ətrafındakı işğal olunmuş ərazilər Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmalıdır. R.Hoqlandın sözlərinə görə, Azərbaycan dövlətinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edilmədən razılıq ola bilməz. Dördüncüsü, Ermənistanla Dağlıq Qarabağ ərazisini birləşdirən təhlükəsiz dəhliz mövcud olmalıdır. Lakin bu dəhliz bütün Laçın ərazisini əhatə etməməlidir. Beşincisi, sazişdə həmçinin bütün məcburi köçkünlər və qaçqınların öz keçmiş yaşayış yerlərinə qayıtmaq hüququ təmin olunmalıdır.
R.Hoqland razılığın son elementi olaraq sülhməramlı əməliyyatların daxil olduğu beynəlxalq təhlükəsizlik zəmanətinin vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, iki tərəfin etimadını qazanmış sülhməramlı əməliyyatlar olmadan regionda uzunmüddətli sülh mümkün deyil.
Hoqlandın açıqlamasında diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri də rəsmi Bakının nəzarətində olmayan keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti hüdudlarındakı ərazilərə müvəqqəti status verilməsilə bağlıdır. Nəzərdə tutulan müvəqqəti status özündə nəyi ehtiva edə bilər?
Keçmiş dövlət müşaviri, politoloq Qabil Hüseynli hesab edir ki, Hoqlandın səsləndirdiyi detallarda Azərbaycan üçün əlverişsiz olan məqamlardan biri də məhz budur: "Dağlıq Qarabağa və Laçın dəhlizinə müvəqqəti statusun verilməsi həmin ərazilərin Azərbaycanın hüquqi nəzarətindən çıxarılması deməkdir. Azərbaycan həmişə münaqişənin ərazi bütövlüyü prinsipi əsasında həll edilməsinə çalışmalıdır. Bu məsələdə Qərblə Rusiyanın mövqeləri çox yaxındır və onlar aralıq statusu Azərbaycana qəbul etdirmək istəyirlər. Amma rəsmi Bakı bunu heç zaman qəbul etməyəcəyini dəfələrlə vurğulayıb.
Təbii ki, Azərbaycanın münaqişəni hərb yolu ilə nizamlamağa hüquqi ixtiyarı var. Amma bununla belə, Azərbaycan diplomatiyası həm Rusiyanın, həm də Qərbin aralıq status variantından imtina etməsinə nail olmalıdır. Çünki Qərbdə münaqişənin yalnız ərazi bütövlüyü prinsipi çərçivəsində həllinin tərəfdarları var və Almaniya kansleri Angela Merkel bunu keçən il aprel döyüşlərindən sonra Serj Sarkisyanla birlikdə keçirdiyi brifinqdə bildirmişdi. Sadəcə, bu fikrin Qərbin bütün siyasi elitasına hakim kəsilməsinə nail olunmalıdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
