ABŞ dollarının gələcək kursu ilə bağlı ziddyyətlərin davam etməsi fonunda investorlar yenidən diqqəti neftə yönəldiblər. Neftə yatrılan sərmayələrin artması bu məhsulun qiymətində yüksəlişlərə rəvac verib.
Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Layt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,22 dollar bahalaşaraq 46,79 dollar, Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,21 dollar artaraq 52,10 dollar təşkil edib. Azərbaycanın dünya bazarlarına çıxardığı “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə, son məlumatlara görə, dəyişməyərək 53,85 dollar olub.
Qarşıdakı günlər ərzində isə neftin qiymətində yeni artımlar gözlənir. Bunun səbəblərindən biri Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) və kartelə üzv olmayan bəzi ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılması üzrə sazişin müddətinin uzadılmasına çalışmalarıdır. “Wall Street Journal” da yazır ki, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin iyun ayının sonuna qədər uzadılması üçün digər ölkələri də razı salmağa çalışır. Məlumata görə, Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novakla Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Əl Falih keçən ay Sankt-Peterburqda keçirdikləri yığıncaqda OPEK və qeyri-OPEK ölkələri ilə əldə edilən neft hasilatının azaldılması üzrə sazişin müddətinin daha 3 ay uzadılmasını müzakirə edib. Bu iki böyük neft hasilatçısının özləri isə hasilatı azaldacaqlarını bildiriblər. Bildirilir ki, Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya neft hasilatının azaldılması barədə müqaviləni 2018-ci ilin mart ayından sonra daha 3 ay müddətinə uzatmaq barədə razılığa gəlib.
Bunun ardınca Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) də yenidən neft ixracını azaldacağını elan edib. Əbu-Dabi Milli Neft Şirkəti (ADNOC) bu ilin sonuna kimi neft ixracının azaldılacağı barədə müştərilərini xəbərdar edib. BƏƏ-nin energetika naziri Suheyl əl-Mazruinin sözlərinə görə, oktyabr ayında ADNOC “Murban”, “Das” və “Upper Zakum” markalı neftin tədarükünü 10% azaldacaq. Ötən ay şirkət müştərilərinə bildirib ki, neft yükləməsi üzrə sentyabr planı 10% azaldılıb. Suheyl əl-Mazrui bildirib ki, BƏƏ-nin OPEK qarşısındakı öhdəliyinə uyğun olaraq ADNOC oktyabrda neft ixracını azaldacağı barədə müştərilərinə məlumat verib: “BƏƏ-nin OPEK üzvlüyü çərçivəsində hasilatın azaldılması öhdəliyinin təsdiqinin əlaməti olaraq ADNOC ilin sonuna qədər aylıq neft tədarükünün aşağı salındığını elan edib”.
Qeyd edək ki, ötən il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Neft hasilatının azaldılması üzrə sazişə müvafiq olaraq Azərbaycan iyulda hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Mayın 25-də OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev isə baş vernələr fonunda bildirir ki, Azərbaycan OPEK-ə üzv və kartelə üzv olmayan ölkələr arasında neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişi üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyə əməl olunmasını davam etmək niyyətindədir: “Biz əvvəlki tək öz öhdəliklərimizi yerinə yetirməyə sadiqiq. Bizim neft hasilatımız bir qədər azalıb, lakin neftin qiymətlərininin artması sayəsində neft satışından əldə edilən gəlirlər artıb. Azərbaycanın əsas məqsədi neftin ucuz satışına yol verməməkdir. Beləliklə, Azərbaycanda neft hasilatının bir qədər azalmasına baxmayaraq, gəlirlər artıb, bu da bir daha bizim doğru yolda olduğumuzu göstərir”. Azərbaycanın mövqeyi OPEK tərəfindən razılıqla qarşılanır. Hesab edilir ki, məsələyə bu yanaşma tərzi neftin qiymətinin sabitləşməsi və yüksəlməsi baxımından çox mühümdür.
Bununla yanaşı, ABŞ-ın özündə baş verən bir çıra proseslər də neftin qiymətini artırır. Məsələn, son məlumatlara əsasən, ABŞ-da aktiv neft quyularının sayı 759-a düşüb. Bu rəqəm ötən aya nisbətən az olduğundan neftin qiymətinə dərhal təsir göstərib. İndi bunun ardınca OPEK-in neft hasilatının azaldılması ilə bağlı sazişin müddətini artırmaq niyyəti sözügedən məhsulun qiymtəində yeni yüksəlişlərə gətirib çıxaracaq. Belə vəziyyət isə, Azərbaycan da daxil olmaqla, digər hasilatçı ölkələrin gəlirlərinin artmasına rəvac verir.
Tahir TAĞIYEV
