Bu gün Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycan regionun lider ölkəsi statusunu daşımaqla yanaşı, həm də ötən dövr ərzində özünə çoxsaylı müttəfiqlər qazanmağı bacarıb. İndi bir çox beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyən, onunla əməkdaşlığı genişləndirməyi prioritet istiqamətlərdən biri kimi qəbul edən ölkələrin sayı kifayət qədərdir.
Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Ermənistanın "Joxovurd" qəzeti yazır ki, Azərbaycanın müttəfiqlərinin sayının artması Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə də təsirsiz ötüşmür: "Bütün bunların nəticəsidir ki, beynəlxalq platformalarda Qarabağ məsələsində yalnız Azərbaycanın mövqeyi qəbul olunur. Hətta bizim güclü lobbimiz belə bu məsələdə indi hansısa yenilik edə bilmir. Azərbaycana real dəstək verən ölkələrin sayı artdığı halda, Ermənistan təklənmiş vəziyyətdədir".
Belə bir vaxtda Ermənistanı narahat edən daha bir məqam Azərbaycanla Türkiyənin bölgənin gələcəyini müəyyən edən işbirliyi həyata keçirməsidir. Yenə də "Joxovurd" qəzeti bu xüsusda yazır ki, Qafqazın iqtisadi mənzərəsinin müəyyən edilməsində Azərbaycanın Türkiyə ilə birgə həyata keçirdiyi layihələrin əhəmiyyəti gedərək artır: "Onlar Gürcüstanı da bu prosesə daxil ediblər. Amma məsələ təkcə iqtisadi yox, həm də siyasi, hərbi sahələri əhatə etməyə başlayıb". Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, göstərilən xüsusda Azərbaycan və Türkiyə hərbçilərinin birgə yeni təlimləri də Ermənistanda böyük təşviş yaradıb. Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycan və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin iyunun 12-də Naxçıvanda başlayan birgə taktiki təlimləri davam edir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, təlimlərin gedişində Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun, müxtəlif güc strukturlarının və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin bölmələri təlimin ssenarisinə əsasən "Həyəcan" siqnalı ilə qaldırılaraq təlim rayonuna çıxarılıb. Birləşmə və hissələr döyüşə hazırolma planlarına uyğun olaraq fəaliyyət göstərib, bölmələrin tam döyüşə hazırolma vəziyyətinə gətirilməsi üçün müvafiq tədbirlər görülüb. 5000 nəfərədək şəxsi heyətin, 250-dən artıq döyüş və müxtəlif təyinatlı texnikanın cəlb olunduğu təlim iyun ayının 16-dək davam edəcək. Ermənistan mediası bu təlimlərin heç də əbəs olmadığını və İrəvana təzyiqin bir forması olduğunu yazır. O da qeyd edilir ki, ümumiyyətlə, Rusiya ilə münasibətlərini yaxşılaşdıran Türkiyə Qarabağ məsələsində də indi olduqca fəal mövqeyə keçib. Hətta bəzi erməni media orqanları iddia edir ki, Türkiyə və Azərbaycan işğal edilmiş Dağlıq Qarabağ və digər ərazilərin azad olunması üçün birgə plan hazırlayıb. Bu planda işğal olunmuş ərazilərin azad olunması üçün Azərbaycanın iqtisadi, siyasi və hərbi sferada güclənməsi, Ermənistanın beynəlxalq blokadaya alınaraq zəiflədilməsi, geopolitik müstəvidə güclənmək nəzərdə tutulur. Erməni politoloq İqor Muradyan "Türkiyə və Azərbaycanın Qarabağ planı" adlı məqaləsində yazır ki, Ankara beynəlxalq müstəvidə Bakının maraqlarını sıx şəkildə müdafiə edir: "Hər iki ölkə vahid siyasət yürüdür və hər iki paytaxtda hesab edirlər ki, Qarabağın azad edilməsi üçün əlverişli məqam yetişib. Ankara həqiqətən çalışır ki, münaqişə həll edilsin və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təmin olunsun. Bunun üçün Türkiyə öz ssenarisini işə salır". Erməni politoloqa görə, Türkiyə Qərb və Rusiya arasında yaranmış ziddiyyətlərə əsaslanan kombinasiya qurub: "Yaranmış vəziyyət belədir: Avropa İttifaqı Ermənistana müstəqilliyini itirmiş ölkə kimi baxır, ABŞ İrəvanın NATO ilə əməkdaşlığını istəsə də, artıq bunun mümkünsüzlüyünü anlayıb. Rusiya Ermənistanın təcrid olunmuş vəziyyətindən istifadə edərək, istənilən qərarı onun boynuna qoya bilər. Qərbdə əla anlayırlar ki, Rusiya yaramış imkanı qaçırmayacaq və Ermənistanın maraqlarını bir kənara qoyaraq, Türkiyə və Azərbaycanla razılaşmağa çalışacaq. Təbii ki, hər şeydən öncə söhbət Qarabağ məsələsində razılaşmadan gedir". Muradyan planın digər hissəsini də açıqlayıb. Onun fikrincə, ikinci hissədə də nəticələr Azərbaycanın xeyrinədir: "Qərb Ermənistanın müstəqilliyini itirdiyini qəbul edəndən sonra gücü Azərbaycana verir. Yəni Rusiyanın Cənubi Qafqazdan sıxışdırılması üçün bu variantdan istifadə edir. Bu asan məsələ olmasa da, demək olar ki, həll edilib. Bu ssenari üzrə Rusiya Cənubi Qafqazda sıxışdırılır, Ermənistan isə oyun səhnəsindən tamamilə yox olur. Artıq Vaşinqtondakı analitiklərin qənaətləri anlamağa imkan verir ki, Amerika ssenarisinə görə, regionda Türkiyə və Azərbaycanla irəliləmək lazımdır, bunun üçün də Ermənistanla bağlı məsələ həll edilməlidir. Qərb Rusiyaya qarşı siyasi və iqtisadi müharibə elan edib və bu, Ermənistanın amansız nəticələrlə üz-üzə qalacağı deməkdir. Ankara və Bakı yaranmış bu əlverişli şəraitdən istifadə edir. Hazırda Ermənistanın siyasi rəhbərliyi son dərəcədə ümidsiz vəziyyətdədir. Çünki Avrasiya İqtisadi İttifaqına daxil olmaqla Avropa İttifaqı ilə münasibətlərdəki "yaşıl işığı" itirib". Belə bir vəziyyətdə hesab edilir ki, Qarabağ məsələsində Azərbaycanın İrəvana təzyiqlərini artırması qaçılmaz olacaq və Ermənistanın burada müqavimət imkanları, demək olar, yox dərəcəsindədir.
İqor Muradyan qeyd edir ki, Ermənistan təkbaşına Azərbaycana hərb müstəvisində də müqavimət göstərmək gücündə deyil. Çünki hökumətin son illərdə həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində ordu dağılmış vəziyyətdədir. Bunu Əsilsiz Erməni İddiaları ilə Mübarizə Dərnəyinin (ASİMDER) rəhbəri Göksel Gülbey də təsdiq edir və bildirir ki, yaranmış vəziyyətdə erməni anaları övladlarını Dağlıq Qarabağda hərbi xidmətə göndərməkdən imtina edir. Onun sözlərinə görə, erməni analar 2016-cı ildən başlayaraq, işğal edilmiş Azərbaycan torpaqlarında övladlarının ölməsinə qarşı çıxır və "bu torpaqlarda nə işimiz var" deyə üsyan edirlər: "Ermənistanın Rusiya sayəsində işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarına hərbi xidmətə çağırdığı gənclər bundan imtina edir. Erməni analar işğal edilmiş Dağlıq Qarabağda əsgərlik etməyin Rusiyaya xidmət olduğunu düşünür. Onlar 2016-cı ildən başlayaraq, Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyana etiraz edirlər. Bildirirlər ki, "Övladlarımız Qarabağda nədən ötrü ölməlidir?!". G.Gülbey qeyd edir ki, Ermənistanda əsgərlik yaşı çatmış gənclər ya Avropaya, ya da Rusiyaya qaçır: "Buna görə də Ermənistanın əsgəri getdikcə azalır. Demək olar ki, hazırda bu ölkənin sərhədini qoruyacaq əsgər qalmayıb".
Erməni ordusunda acınacaqlı vəziyyəti Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində hərbi xidmət zamanı sağlamlığını itirmiş erməni əsgər Artur Asanyanın anası Əsli Asanyanın başladığı etiraz aksiyası da aydın surətdə nümayiş etdirir. Məlumatlara görə, erməni əsgərin anası Müdafiə Nazirliyindən oğlunun müalicəsi üçün pul tələb edir. Artur Asanyan 23 ay sonra hərbi xidmətdən yararsız olaraq tərxis edilib. Onun anası deyir ki, Müdafiə Nazirliyinə gedərək, oğlunun müalicə etdirilməsi üçün xahiş edib. Nazirlikdə bir general isə ona deyib ki, "sizin oğlunuz Qırmızı Xaçın xəstəxanasında yatır, yaşayacaq, lakin nə qədər yaşayacağını bilmirik". Buna etiraz edən Əsli Asanyan bildirir: "Mən orduya sağlam övlad verdim, onu xəstələndirdilər. Mənə oğlumu qaytarın". Polislər qadına hökumət binasının önündə oturmamaq göstərişi veriblər. Qadın isə heç yerə getməyəcəyini bildirib: "Mən üç ay əvvəl hökumətə yazdım, cavab vermədilər. Nə qədər ki, mənim oğlumu sağaltmayacaqlar, heç bir yerə getməyəcəyəm". Asanyan deyir ki, kiçik oğlu qardaşının başına gətirilən oyunlardan sonra orduya getmək istəmir. Erməni mediası isə yazır ki, orduda bu cür faktların sayı minlərlədir və bu səbəbdən ordunun döyüş qabiliyyətindən danışmağa dəyməz.
Yaranmış durumda Rusiya İctimai Palatasının üzvü, politoloq Sergey Markov bildirir ki, Ermənistan üçün ən yaxşı hal dinc yolla Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qymaqdır. Onun sözlərinə görə, əks halda Ermənistanı müsbət heç nə gözləmir: "Dağlıq Qarabağda indiki vəziyyət son dərəcə neqativdir və hər şey Ermənistan və Azərbaycan arasında yeni müharibənin başlanmasına aparır. Hazırda qüvvələr balansı 1992-93-cü illərdən çox fərqlənir. Azərbaycan öz gücünü müqayisəedilməz dərəcədə artırıb. Hazırkı vəziyyətdən yeganə çıxış yolu münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasıdır". Onun sözlərinə görə, sülh danışıqları istiqamətində heç bir addım atılmasa, bu, mövcud status-kvonu möhkəmləndirəcək və beləliklə müharibəni qaçılmaz edəcək. Bu müharibədə isə Ermənistanı böyük fəlakətlər gözləyir.
Ermənistanda "Vətəndaşların məlumatlandırılması ittifaqı" təşkilatı da bəyan edir ki, Azərbaycanla mümkün yeni müharibədə İrəvanın məğlubiyyəti qaçılmaz olacaq: "Bizə hətta Rusiyadan alınan silahlar da kömək etməyəcək. Düzdür, Rusiya və Ermənistan arasında 200 milyon dollarlıq kredit sazişinə uyğun olaraq, 10 il müddətində silah idxal ediləcək. Artıq 2016-2017-ci illərdə bu silahların müəyyən partiyaları gəlir. Lakin Rusiyanın verdiyi silahlar kifayət qədər köhnəlib, bu silahlar ötən əsrin 80-ci, 70-ci, hətta 60-cı illərdən qalmadır. Yalnız bəziləri, misal üçün, TOS-1A və "Qasırğa" sistemləri kimi silahlar son 10-20 ilin silahlarıdır. Amma onlar da Azərbaycanın malik olduğu silahlarla müqayisədə hansısa əhəmiyyət kəsb etmir". Təşkilatın sorğusuna verilən rəsmi cavabdan məlum olub ki, Ermənistan indiyə qədər 200 milyon dollarlıq kreditdən yalnız 35,6 milyon dollarlıq silah alıb. Qeyd olunur ki, bunun əvəzində Rusiyanın Azərbaycana satdığı silahların miqdarı milyardlarla dollar həcmindədir. Bu arada onu da qeyd edək ki, Rusiyanın Azərbaycana silah satması Ermənistanda yeni narazılığa səbəb olub. Birinci diversiya-kəşfiyyat dəstəsinin komandiri Vova Vardanov bildirib ki, Azərbaycanın istənilən silahı alması Ermənistan üçün ciddi siqnaldır: "Azərbaycanın arsenalındakı bu silahlar Ermənistanın hərbi hissələrini, yaxud strateji obyektlərini vura bilər. Biz ilk növbədə bunu öyrənməliyik ki, hədəfdə hansı obyektlər var. Çünki böyük kalibrli silahlar böyük zərərin vurulması üçün nəzərdə tutulur". O bunu Rusiyanın Ermənistana növbəti xəyanəti kimi qiymətləndirib. Lakin etiraf edib ki, Ermənistanın bu prosesin qarşısını almaq imkanları yoxdur. Bütün bunlar fonunda etiraf edilir ki, Azərbaycan hərbi və diplomatik müstəvidə Ermənistanı gedərək daha çox təzyiqə məruz qoyur.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.