İslam ölkələri arasında son durum bu coğrafiyada daha bir qanlı savaşın ola biləcəyini istisna etmir. Elə hadisələr də məhz bu axarda cərəyan edir. Amma o da faktdır ki, yeni mümkün savaş müsəlman aləmini daha zəif hala salacaq. Bu mənada hesab edilir ki, indiki təhlükənin önlənməsi üçün müsəlman ölkələri arasında təcili fəaliyyətə keçməli olan və onlarla eyni dini paylaşan vasitəçiyə ehtiyac var.
Çünki müsəlman ölkələri başqa dindən olanın onlar arasında vasitəçi qismində çıxış etməsinə birmənalı şəkildə razılıq verməyəcək. Hələlik belə vasitəçi olmadığından, bu ziddiyyət gedərək artır. Söhbət ilk olaraq Qətər və ona dəstək olan müsəlman ölkələri ilə Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi digər İslam dövlətlərindən gedir.
Bu arada Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Bəhreyn və Misir Qətərlə bağlı birgə bəyanat yayıb. Bəyanatda Qətərdəki 59 şəxs və 12 təşkilatın "terrorla əlaqəli" olduğu iddia edilib. "Qara siyahı"ya daxil edilənlər arasında "Müsəlman Qardaşları" təşkilatının ruhani lideri Yusuf Əl-Karadavi də var. Qeyd edək ki, bundan əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Bəhreyn və BƏƏ Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsdiklərini bəyan edib. Onlar qərarlarını Qətərin apardığı siyasətin bölgədə təhlükəsizliyə mənfi təsiri, terrorizmə dəstək və İrana yaxın qruplaşmalara maddi yardım göstərməsi ilə əsaslandırıblar. Ardınca Liviya, Yəmən, Maldiv adaları və Mavritaniya Qətərlə diplomatik əlaqələrini dayandırdıqlarını açıqlayıb. Ölkələr həmçinin hava məkanlarını Qətər üçün bağlı elan ediblər. Ardınca Cibuti Qətərlə diplomatik münasibətlərin səviyyəsini aşağı düşürüb. Seneqal isə Qətərdəki səfirini geri çağırıb. Amma Qətəri dəstəkləyən ölkələr də var. Məsələn, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) Qətərə əsgər göndərilməsi qərarından sonra Pakistan da hərəkətə keçib. Pakistan Qətərə 20 min əsgər göndərmək üçün Məclisə müraciət edib. Türkiyənin qərarından dərhal sonra Pakistanın Qətərə əsgər göndərməsi Pakistanla Türkiyə arasındakı ittifaqı yenidən gündəmə gətirib. Digər tərəfdən İran da Qətərə hərtərəfli dəstək verir. Belə bir vaxtda İŞİD terror təşkilatının yarandığı gündən bu yana ilk dəfə olaraq İranı hədəf alması, xüsusilə bu ölkənin "şah damarı" sayılan Ayətullah Xomeyni məqbərəsinə və parlament binasına hücumlar təşkil etməsi İranın bu məsələdə çevikliyini daha da artırıb. 17 nəfərin ölümü ilə nəticələnən terror aktının Qətərlə digər Körfəz ölkələri arasında davam edən böhranla eyni zamanda baş verməsi fonunda Tehran qisasını alacağını vurğulayır. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun II komandanı, general Hüseyn Səlami paytaxt Tehranda törədilən və İŞİD-in məsuliyyətini öz üzərinə götürdüyü silahlı hücuma görə intiqam alacaqlarını bildirib: "Bu hücumlar cavabsız qalmayacaq, intiqam alacağıq. Bunun harada və necə olacağını yalnız biz bilirik. İntiqamımız bizə edilənin min qatından daha ağır olacaq və millətimiz bunu görəcək". Xatırladaq ki, İran əsas hədəf kimi Səudiyyə Ərəbistanını gördüyünü gizlətmir.
Beləliklə, proseslərin gedişi müsəlman ölkələri arasında qanlı savaşın ola bilməsini istisna etmir və yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bunun önlənməsi üçün vasitəçiyə ehtiyac var. Belə vasitəçi qismində isə müsəlman ölkələri arasında Azərbaycanın şansı yüksək qiymətləndirilir. Əvvəla ona görə ki, yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan kiminsə tərəfini tutmur. İkincisi, Azərbaycan artıq İslam Həmrəyliyi Oyunları ilə müsəlman ölkələrini bir araya gətirmək qabiliyyətini nümayiş etdirib. Səudiyyə Ərəbistanı və onun ətrafındakı Körfəz ərəb ölkələri ilə Qətər arasında yaşanan böhrana toxunan millət vəkili Aydın Mirzəzadə də bildirir ki, Azərbaycan tərəfləri bir araya gətirmək üçün əlindən gələn hər şeyi edəcək: "Qətər və digər Körfəz ərəb ölkələri arasında davam edən böhranda Azərbaycanın tutduğu mövqe tamamilə düzgündür. Biz Qətər və digər ərəb ölkələri arasında olan münaqişəyə müvəqqəti hal kimi baxırıq. Bu problem müəyyən müddətdən sonra həll ediləcək. Azərbaycan hər iki cəbhə ilə yaxşı əlaqələri olan ölkə kimi tərəflərin bir araya gəlməsi üçün əlindən gələn hər şeyi edəcək".
Onun sözlərinə görə, terror artıq sərhəd tanımır: "Az və ya çox mühafizə olunan ölkə tanımır. Baxmayaraq ki, İran hər zaman təhlükəsizliyini yüksək səviyyədə təmin edən ölkə kimi tanınırdı. Bu ölkənin ən həssas yerlərinə, Xomeyninin məqbərəsinə və parlamentə hücum onu göstərir ki, terrora qarşı mübarizə bütün dövlətlər tərəfindən səmimi və həmrəy olaraq aparılmalıdır". O, xüsusilə İŞİD-lə mübarizənin daha kəskin şəkil almasının vacibliyinə toxunub: "Bütün dövlətlər terrorla birgə mübarizə aparmalıdır. Hər hansı tərəddüd artıq yolverilməzdir".
Tahir TAĞIYEV