Rusiyadan kredit hesabına aldığı yeni silahlar fonunda erməni hərbi rəhbərliyi yenidən savaş ritorikasına üstünlük verməyə başlayıb. Qeyd edək ki, Ermənistan Rusiyadan yeni raket sistemləri alıb. Ölkənin hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin rəis müavini, polkovnik Artur Poqosyan qeyd edir ki, Rusiyadan aldıqları silahlar "İqla-S" və "Verba" zenit raketləridir.
Poqosyan bu silahların 2015-ci ildə Rusiya ilə imzalanmış 200 milyonluq kredit müqaviləsi çərçivəsində alındığını bildirib. Rusiyanın "Hərbi" informasiya agentliyi isə yazır ki, Ermənistan Rusiyadan aldığı raketləri Azərbaycanın işğal edilmiş Dağlıq Qarabağ bölgəsinə yerləşdirəcək: "2016-cı ildəki döyüşlərdə Ermənistan Dağlıq Qarabağın hava müdafiəsində problemlərin olduğunu anladı. Azərbaycan erməni hərbi birləşmələrinə ağır zərbələr endirdi. "İqla-S" və "Vebra" raketləri aşağıdan uçan təyyarə və pilotsuz aparatlarını vurmaq üçün nəzərdə tutulur, həmçinin, bu raketlər hədəfi istiliklə tapa bilir. "Vebra" alçaqdan uçan və gözə çarpmayan hədəfləri 6,5 kilometrə qədər vurmaq qabiliyyətinə malikdir". Amma Ermənistanda o da etiraf olunur ki, əslində yeni raket sistemləri belə erməni hərbçilərinə hansısa üstünlük qazandırmır. İlk növbədə ona görə ki, Azərbaycanın malik olduğu pilotsuz aparatlar kifayət qədər hündürə qalxmaq imkanına malikdir. İsraildən alınan pilotsuz aparatlar isə "İqla-S" və "Vebra" raketlərinin hədəfinə belə gəlmir. Eyni sözləri hərbi təyyarələr barədə də demək olar.
Məsələnin daha bir maraqlı tərəfi isə, alınan texnikalara rəğmən, Ermənistanda ondan istifadə edə biləcək şəxsi heyətin azlığı və bu problemi aradan qaldıracaq ixtisaslı kadrların yoxluğudur. "Joxovurd" qəzeti yazır ki, Ermənistan rəhbərliyi silah məsələsindən daha çox şəxsi heyətə diqqət ayırsaydı, daha məntiqi addım atmış olardı: "Döyüş və qeyri-döyüş şəraitində ölən erməni hərbçilərinin sayı durmadan artır. Artıq Azərbaycan da daxil olmaqla, dünyada heç kimə sirr deyil ki, Ermənistan ordusu şəxsi heyət baxımından problem yaşayır və bu problem ölkədə demoqrafik böhranın böyüməsi fonunda gedərək dərinləşir. Ordunu yaranmış vəziyyətdə komplektləşdirmək gedərək çətinləşir. Amma hərb siyasətindən başı çıxmayan ölkə rəhbərliyini bu vacib məsələ, görünür, qəti surətdə narahat etmir".
Müxalifətdə olan "Erməni Milli Konqresi" partiyasının sədr müavini Levon Zurabyan da bu məsələ ilə bağlı Ermənistanın böyük problemlər məngənəsində olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistan dərin böhran içindədir və yaranmış situasiyada imkanı olanlar ölkəni tərk edir: "Təkcə son 12 ayda Ermənistanda daimi yaşayan əhalinin sayı təxminən 13 min nəfər azalıb. Bu, ölkənin Milli Statistika Xidmətinin rəsmi məlumatıdır. Xidmətin yaydığı son məlumata görə, bu il aprelin 1-dək Ermənistan əhalisinin sayı 2 milyon 981 min nəfər olub. Əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə isə əhalinin sayı 2 milyon 994 min nəfər idi. Qeydiyyatda olan vətəndaşların sayının azalmasına de-yure ixtisar deyilir. Amma əslində, ölkədəki demoqrafik vəziyyətin real dinamikasını il ərzində ölkəni nə qədər adamın tərk etməsi ilə bağlı rəsmi rəqəmlər əks etdirir. Bu məlumatlara nəzər salanda 2016-cı ilin immiqrasiya baxımından rekord olduğunu görürük və Ermənistan Respublikasının rəsmi sənədlərində bu rəqəm 54 min nəfər göstərilir. Belə hal ölkədə demoqrafik vəziyyətin faciəvi həddə çatdığını göstərir. İndi bu durumda ordunu şəxsi heyətlə, tam olmasa da, qismən təmin etmək belə, ciddi problemə çevrilib. Təəssüf ki, bu məsələdən Azərbaycan da yaxşı xəbərdardır".
Digər tərəfdən, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Ermənistanın böyük demoqrafik problemləri fonunda ordunun döyüş və qeyri-döyüş itkilərinin sayı artır. Erməni mediası qeyri-döyüş itkilərinin az qala hər gün qeydə alındığını yazır. Buna daha bir sübut kimi iyunun 8-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri Sülhmərarmlı qoşununun baş əsgəri, 36 yaşlı Melik Xaçatryanın özünü asması göstərilir. Onun hərbi hissə ərazisində asılmış meyitini orada qulluq edən qardaşı aşkarlayıb. Erpməni mediası yazır ki, təkcə bu il ərzində 10 hərbçi özünü asaraq intihar edib və ya buna məcbur edilib. Digər intihar formaları bura daxil edildikdə, 30-dan çox erməni hərbçisinin həyatla vidalaşdığı məlum olur. Erməni mediası yazır ki, cari ilin ötən dövründə rəsmi məlumatlar 30-dan çox hərbçinin də döyüş şəraitində öldüyünü göstərir. Amma Azərbaycan tərəfinin hesablamalarına əsasən, erməni tərəfinin bu il üçün döyüş şəraitində itkiləri 60-a yaxındır. Təbii ki, ordunu şəxsi heyətlə komplektləşdirməkdə ciddi çətinlik yaşayan bir ölkə üçün qısa zaman ərzində bu qədər hərbçi itirmək kifayət qədər böyük problem deməkdir.
Belə bir vaxtda Ermənistanın sosial şəbəkə istifadəçiləri son bir neçə gün ərzində Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yerləşən düşmən qoşunlarında baş verən hadisələrlə bağlı şok paylaşmalar edib. Məsələn, qeyd olunur ki, iyunun 6-da Tonaşen dağ-atıcı alayının Qriqoryan soyadlı əsgəri ona qarşı edilən qeyri-insani davranışlardan bezərək odlu silahla özünə xəsarət yetirib. Hazırda hospitalda həkimlərin nəzarəti altında saxlanan, ağır vəziyyətdə olan əsgərlə valideynlərinin görüşməsinə icazə verilmir. İyunun 7-də Hadrutda yerləşən alayda baş verən qanlı insident nəticəsində 2 hərbi qulluqçunun ölməsi barədə də sosial şəbəkələrdə məlumatlar yayılıb. Belə ki, Ermənistandan hərbi xidmətə çağırılaraq Qarabağa göndərilən əsgər komandiri tərəfindən təhqirlərə məruz qalıb. Fiziki təzyiqlərə dözməyən əsgər əvvəl odlu silahla zabiti qətlə yetirib, sonra isə özünü güllələyib. Hadisədən dərhal sonra Xankəndidən hərbi hissəyə gələn istintaq komissiyası tərəfindən faktla bağlı araşdırma başlayıb.
Sosial şəbəkələrdə yayılan digər xəbərlərdə isə iyunun 8-də işğal altında olan Cəbrayıl ərazisində yerləşən hərbi hissələrdən birində əsgərlər Tiqran Qalustyanla İşxan Melkumyan arasında məişət zəminində münaqişə baş verdiyi bildirilir. İ.Melkumyan sərəncamında olan avtomatla T.Qalustyanı yaralayaraq silahla hərbi hissəni tərk edib. Tiqran Qalustyanın orta-ağır vəziyyətdə Cəbrayıldakı hərbi hospitala yerləşdirildiyi, digər əsgər İ.Melkumyanın isə axtarışlarının davam etdirildiyi bildirilir. İndi ermənilər özləri etiraf edirlər ki, belə vəziyyətdə hərb müstəvisində Azərbaycanın qarşısında tab gətirmək, sadəcə, qeyri-mümkündür. Alınan yeni hərbi texnikanın da vəziyyətə hansısa ciddi təsir göstərməyəcəyi vurğulanır. Çünki Azərbaycan daha müasir və özü də dəfələrlə çox həcmdə belə texnikalara sahibdir. Görünür, məhz bu səbəbdəndir ki, indi erməni rəhbərliyi üçün bir nömrəli məsələ Azərbaycanla yeni toqquşmaların qarşısını almaqdır. Bu fondə rəsmi İrəvan yenidən o məsələni gündəmə gətirir ki, atəşkəsə nəzarət mexanizminin yaradılması prosesi tezləşməlidir. Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini Şavarş Köçəryan da iddia edir ki, iyunun 10-da ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin regiona səfəri fonunda bu məsələ müzakirə olunacaq. Elə Ermənistan mediası da həmsədrlərin səfəri öncəsi atəşkəsə nəzarət mexanizminin yaradılmasının vacibliyini cənfəşanlıqla təbliğ edir. Xatırladaq ki, ötən ilin 16 may tarixində keçirilən Vyana görüşündə atəşkəsə nəzarət mexanizmi müzakirə olunmuşdu, lakin iyunun 20-də keçirilən Sankt-Peterburq görüşünün rəsmi açıqlamasında bu məsələ qeyd olunsa da, əsas müzakirə mövzusunun ərazilərin qaytarılması olduğu məlum idi. İrəvan əraziləri qaytarmadığından, nəzarət mexanizminin yaradılması da mümkün sayılmır. Burada bir məqamı da qeyd edək ki, Bakının qarşı çıxdığı mexanizmlərin yaradılması məsələsi ötən il "aprel müharibəsi"ndən sonra gündəmə gəlmişdi. Ermənilər yeni "aprel müharibəsi"ndən çəkindikləri üçün belə mexanizmlərin yaradılmasında maraqlıdır. Amma işğal altındakı ərazilər qaytarılmayana kimi bu mexanizmlərin yaradılması mümkün hesab olunmur. Belə mexanizmin qurulması Azərbaycana işğalın möhkəmləndirilməsi baxımından qətiyyən sərf etmir. Xatırladaq ki, bu məsələyə Rusiya da müsbət baxmır.
İndilikdə yaranmış vəziyyət isə göstərir ki, həmsədrlərin səfərindən sonra Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində real addımlar atılmasa, savaş qaçılmaz olacaq. Rusiyalı politoloq, tarixçi Oleq Kuznetsov da bu situasiyada savaşı mümkün sayır: "Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində tammiqyaslı müharibənin başlaması çox yaxındır". Onun sözlərinə görə, parlament seçkilərindən sonra da Ermənistanda siyasi rejimin mahiyyəti dəyişmədi: "Ermənistan hakimiyyətində əvvəlki kimi Qarabağdakı qanunsuz silahlı qrupun səhra komandirlərinin yaratdığı xunta var. Serj Sarkisyan konstitusiya islahatları ilə özünü məsuliyyətdən azad etdi, indi əsas məsuliyyət Milli Məclisin deputatları arasında bölüşdürülüb. Bu da o deməkdir ki, məsuliyyətdən azad olan Ermənistan rəhbərliyi müharibə təşəbbüsünü irəli sürəcək".
O.Kuznetsov qeyd edib ki, son zamanlar Azərbaycanın hərbi gücü işğalçı qüvvələri dəfələrlə geridə qoyub: "Azərbaycan Ermənistanın bahalı hərbin texnikasını məhv etdi, həmçinin, son zamanlar erməni hərbi birləşmələrinin mövqelərinə dəqiq zərbələr endirir. Bakı bunun fonunda vurğulayır ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün Dağlıq Qarabağda daha radikal addımlar atacaq. Bununla yanaşı, Ermənistan Qarabağın "müdafiə ordusu"nun birbaşa İrəvana bağlı olduğunu artıq gizlətmir. Bu o deməkdir ki, müharibə Azərbaycanın de-yure ərazilərində yox, iki ölkə arasında olacaq". Özü də bu müharibədə Ermənistanın məğlubiyyəti qaçılmaz sayılır və itkilərinin kifayət qədər çox olacağı vurğulanır. Yuxarıda təsvir olunan erməni ordusunun Azərbaycan qarşısında tab gətirməsinin mümkünsüzlüyünü, əslində ermənilər özləri də yaxşı bilir və etiraf edirlər. İndi məsələ qalır onların rəhbərliyinin məntiqlə hərəkət edərək danışıqlar yolu ilə Qarabağ məsələsinin çözümünə razılıq verməsinə. Bu, Ermənistanın yeni itkilərdən, problemlərdən də qaçması deməkdir. Əks vəziyyət isə, öz növbəsində, ümumiyyətlə, Ermənistanın bir ölkə olaraq mövcudluğunu davam etdirə bilməsini böyük sual altına alır. Onsuz da elə indinin özündə belə Azərbaycanın Ermənistanı təcridetmə siyasəti bu ölkəni xeyli taqətdən salıb. İndi bunun ardınca Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yenidən hərb müstəvisinə keçməsi Ermənistanın tam çöküşünü qaçılmaz edəcək.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.