Azərbaycan qazının mümkün qədər tez bir vaxtda Avropaya çatdırılmasını Qərbin böyük ümid və həsrətlə gözlədiyi bir vaxtda bu prosesə qarşı çıxan qüvvələr də fəaliyyətindən geri qalmır. Sirr deyil ki, hadisələrin indiki gedişindən daha çox narahat olan tərəf Avropada qaz hegemonluğunu saxlamağa çalışan Rusiyadır. Rusiyaya məxsus bir sıra qüvvələr Azərbaycan qazının Avropaya çatmasını əngəlləmək üçün son dövrlərdə daha aktiv fəaliyyətə keçiblər. Bu xüsusda əsas hədəf kimi isə "Cənub Qaz Dəhlizi"nin əsas qollarından biri sayılan TAP seçilib.
Xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl "Buta" sarayında Azərbaycanın milli bayramı - Respublika Günü münasibətilə rəsmi qəbul zamanı bu mövzuya Prezident İlham Əliyev də xüsusi olaraq toxunmuşdu: "Əlbəttə, bu gün qarşımızda duran vacib məsələlərdən biri "Cənub Qaz Dəhlizi"nin başa çatdırılmasıdır. Azərbaycan bu istiqamətdə də öz tərəfdaşları ilə uğurlara imza atıbdır. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi uğurla icra edilir. Onu da qeyd etmək istəyirəm ki, plana görə, TAP-ın icra səviyyəsi bu günə 45 faiz olmalı idi. Yəni ki, o səviyyəyə yaxındır. Mən bunu xüsusilə vurğulamaq istəyirəm. Çünki Azərbaycan ictimaiyyəti bilir ki, TAP layihəsini əngəlləmək üçün indi böyük səylər göstərilir, qruplar təşkil olunur, ekoloji məsələlər bəhanə kimi ortalığa atılır. Bizdə olan məlumata görə, bunun arxasında böyük pullar dayanır. Yəni o qruplar süni şəkildə, heç bir əsası olmadan təşkil edilir. Amma aydındır nə üçün, bu layihəni dayandırmaq, yaxud da ki, ləngitmək üçün. Bütün bunlara baxmayaraq, TAP layihəsinin icrası plandan cəmi 3 faiz geridədir. Ona görə əminəm ki, bu layihənin icrasında da heç bir problem olmayacaq".
Xatırladaq ki, Rusiyaya məxsus qüvvələr İtaliyada ekoloji məsələləri əsas gətirərək TAP-ın çəkilişinə əngəl olmağa çalışır. Amma sonda İtaliya hökuməti qətiyyət göstərərək həmin qüvvələri neytrallaşdırdı. İtaliya Nazirlər Şurasının dövlət katibi Klaudio de Vinsenti bildirir ki, Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TAP qaz boru kəməri layihəsi ətraf mühit və landşaftı ən yaxşı formada müdafiə edir: "TAP strateji işdir. Layihə beynəlxalq standartlara uyğun həyata keçirilir". Boru kəmərinin İtaliya ərazisindən keçən 8 kilometrlik hissəsinin tikintisi hazırda uğurla aparılır. Ətraf mühitə təsirin minimuma endirilməsi üçün boru kəmərinin İtaliya ərazisində meşələrdəki tikinti dəhlizinin eni 18 metrə endirilib. Bu yolla TAP-a maneə yaratmağın mümkünsüzlüyünü görən Rusiya rəsmiləri yeni taktikaya əl atıblar. Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin idarə heyətinin sədr müavini Aleksandr Medvedyev iddia etməyə başlayıb ki, TAP kəmərinin dolmamaq risqi var, çünki Azərbaycan əsas neft yataqlarında hasilatı saxlamaq üçün laylara getdikcə daha çox qaz vurmağa məcburdur. "Qazprom"un idarə heyətinin sədr müavini yada salıb ki, TAP kəməri üçün mənbə Azərbaycan qazıdır. "İndiki situasiyada Azərbaycanın qaza tələbatı artır, çünki əsas neft yataqlarında hasilatın aşağı düşməsini dayandırmaq üçün laylara getdikcə daha çox qaz vurulur. Bu zarafat məsələ deyil, zərurət məsələsidir". Medvedyev əlavə edib ki, bu situasiyada TAP kəməri boş qalacaqsa, onların seçimidir ki, kəməri boş saxlasınlar və ya hansısa qarşılıqlı anlaşmaya getsinlər: "Məsələn, bizimlə. Nəzəriyyə nəzəriyyədir, praktika praktikadır. Biz Avropada biznesin istənilən inkişaf variantına hazırıq və hesab edirik ki, əməkdaşlıq ideal olardı. Ancaq heç kimi buna məcbur etmək fikrində deyilik". Xatırladaq ki, əslində Rusiya öz maraqları üçün TAP-dan istifadədə maraqlıdır. Belə ki, Rusiya Türkiyə üzərindən qazını məhz TAP-la Avropaya çıxarmağı daha məqbul sayır. Bu vəziyyət Rusiyadan Türkiyənin Yunanıstanla sərhədinə qədər "Türk axını" qaz kəmərinin çəkilməsindən sonra onun "Poseydon" kəmərinə birləşdirilməsinə ehtiyaj yaratmazdı. Yəni "Poseydon" layihəsi üçün əlavə xərclər çəkilməzdi. Bu niyyətinə nail olmaq üçün Moskva iddia edir ki, TAP-ı qazla dodurmaq mümkün olmayacaq. Amma Kreml yanılır. Əvvəla, Azərbaycan kəməri təkbaşına doldurmaq iqtidarındadır. Elə bu günlərdə "Şahdəniz Mərhələ 2" üçün inşa olunan iki platformadan birinin - yaşayış blokları və texnoloji təchizat platformasının üst tikililərinin, Bibiheybətdəki Azfen tikinti-quraşdırma sahəsindən Xəzər dənizindəki "Şahdəniz" müqavilə sahəsinə yolasalma mərasimi zamanı Prezident İlham Əliyev maraqlı bir məqama toxundu. "Təkcə "Şahdəniz-2" layihəsi çərçivəsində əlavə 16 milyard kubmetr qaz, eyni zamanda kifayət qədər kondensat hasil ediləcək. Hasil ediləcək bütün bu təbii resurslarla bağlı kontraktlar imzalanıb, onların müştəriləri var və inşa edilən "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılacaq". Bundan başqa, Orta Asiya qazının da Azərbaycan üzərindən "Cənub Qaz Dəhlizi"nə vurulması gözlənir. Türkiyənin Energetika və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyinin tranzit boru kəmərləri departamentinin rəhbəri Reha Aykul Muratoğlu Beynəlxalq Energetika Xartiyasının "Enerji resurslarının tranziti üzrə çoxtərəfli çərçivə sazişinə doğru" adı altında keçirilən Aşqabad forumunda bəyan edib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"ndə Türkmənistana da yer tapılacaq. Onun sözlərinə görə, bununla Türkmənistan qazının ixracı üçün əlavə marşrut açılacaq. Belə vəziyyət isə TAP-a əslində Rusiyanın gözlədiyindən də çox qazın daxil olacağını deməyə əsas verir.
Tahir TAĞIYEV
