Dünya gündəminin əsas hadisələrindən biri olan Qətər ətrafında yaşananlar bölgədə yeni böyük geosiyasi oyunlara start verildiyini göstərir. Real vəziyyət göstərir ki, həmişəki kimi, baş verənlər həm də kənar müdaxilələrin təsirindən qaynaqlanır. Eyni zamanda, Suriyada olduğu kimi, Qətərdə də geosiyasi güclərin üz-üzə gəlməsi gözlənir. Bu dəfə də Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağının Qərbə qarşı Qətərdə dirəniş göstərməsi gözlənir və əslində bu istiqamətdə ilkin addımlar da atılır.
İndilikdə isə ABŞ-ın rəhbərliyi altında Qətərin təcrid olunma siyasəti özünü qabarıq surətdə göstərir. Belə ki, artıq Mavritaniya da Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsdiyini bəyan edib. O, Dohanın təcridinə qoşulmuş 8-ci ölkə olub. Bundan əvvəl BƏƏ, Misir, Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən, Liviya və Maldiv adaları Qətərlə diplomatik əlaqələrini kəsib. Həmçinin bəzi ölkələr Qətərlə iqtisadi əlaqələri də dayandırıb. O cümlədən İordaniya da Doha ilə diplomatik münasibətləri aşağı səviyyəyə endirdiyini bəyan edib. Onlar Qətəri terrorizmi dəstəkləməkdə ittiham edir. Bütün bunlar isə Ər-Riyadda keçirilən ərəb-amerika sammitindən sonra baş verir. Həmin sammitdə iştirak edən ABŞ prezidenti Donald Tramp bir neçə ölkənin Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsməsi ilə bağlı yaranan böhrana münasibət bildirərkən çox maraqlı açıqlama verib: "Yaxın Şərqə səfərim zamanı radikal ideologiyaların maliyyələşdirilməməsinin vacibliyini qeyd etdim. Bütün ölkələr Qətərə işarə etdilər". Yaranmış situasiya ilə bağlı bunun ardınca Donald Tramp və Səudiyyə Ərəbistanının kralı Salman bin Əbdül Əziz Əs Səud arasında telefon danışığı olub. Ağ Ev nümayəndəsi bu xüsusda bildirib: "ABŞ prezidentinin çağırışı ondan ibarət olub ki, ekstremist ideologiya və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi ilə mübarizə üçün regionda birliyin təmin olunması zəruridir. Bölgədə sülh və təhlükəsizliyin bərqərar olması üçün Fars körfəzi ölkələri arasında birlik olmalıdır".
İndilikdə görünən odur ki, bölgədə kifayət qədər ciddi tutumu və Qərblə münasibətlərində dayanıqlı, sabit siyasətə malik olan ərəb ölkələri Qətəri hədəfə alır. Özü də burada onlara ABŞ-ın dəstək verməsi Trampın açıqlamalarından kifayət qədər aydın görünür. Belə vəziyyətdə Qətərdə olan ABŞ hərbçiləri indi Qətərin özü üçün əlavə təhdid yaradır. Bu durumda İran Qətərə hərtərəfli yardıma hazır olduğunu bəyan edir. Eyni mövqeyi Rusiya da sərgiləyir. Belə ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin vəziyyəti birbaşa Qətər əmiri ilə müzakirə edib. Kremlin yaydığı məlumatda Putinin böhranın yalnız siyasi-diplomatik yolla çözülməli olduğu barədə Rusiyanın qəti mövqeyini ifadə etdiyi qeyd olunub. Liderlər həmçinin ikitərəfli əlaqələri, iqtisadi-ticari və investisiya sahəsindəki münasibətləri, aprel ayında keçirilən ikitərəfli hökumətlərarası komissiyanın iclasının nəticələrini müzakirə ediblər. Türkiyə isə bildirir ki, Ankara Qətərlə əlaqələrini inkişaf etdirəcək, bu ölkəyə qarşı sanksiyalar problemin həlli deyil. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan bununla bağlı bildirib: "Qətərə qarşı sanksiyaları düzgün həll hesab etmirik. Bizə əməkdaşlığın və birliyin xüsusilə gərək olduğu bir vaxtda regionumuzdakı bu vəziyyət xeyir gətirməyəcək. Qətərin soyuqqanlılığını təqdir edirik. Biz bu ölkə ilə əlaqələrimizi bundan sonra da inkişaf etdirəcəyik". Beləliklə, Qətərdə Türkiyə, Rusiya və İranın mövqelərinin üst-üstə düşməsi müşahidə olunur və bu hal Suriyada da özünü göstərir. Qərb və digər ərəb ölkələri isə əks cəbhədədir. ABŞ-ın "Foreign Policy" jurnalı bu durumda yazır ki, Qətərin diplomatik təcridi yeni böyük müharibənin başlanğıcı ola bilər. Yaxın Şərq siyasəti üzrə Vaşinqton İnstitutunun Fars körfəzi ölkələri və enerji məsələləri ilə əlaqədar siyasət proqramının direktoru Saymon Henderson bununla bağlı qeyd edir: "Ərəb ölkələri çoxdandır İranla müharibə etmək istəyirdi. Qətərlə bağlı vəziyyət bəlkə də onlar üçün bəhanə olacaq və bu fürsətdən istifadə edəcəklər". Onun fikrincə, bu gün dünya, ola bilsin, 1914-cü ildə Sarayevoda Birinci Dünya müharibəsinin başlanması üçün formal səbəb kimi göstərilən Avstriya hersoqu Frants Ferdinandın öldürülməsi ilə müqayisə oluna biləcək tarixi anın astanasındadır: "Bir sıra ərəb ölkələri Dohanı terrorçulara dəstək verməkdə ittiham edərək əmirliklə diplomatik əlaqələrini kəsib. Bundan əlavə, Ər-Riyad Qətərin "Qatar Airways" aviaşirkətinin uçuşlarına qadağa qoyub, bu ölkə ilə quru sərhədi və Qətər gəmiləri üçün limanlarını bağlayıb. Məlumata görə, Tehran artıq Qətərə yardımını təklif edib və üç limanını onlara verə biləcəyini açıqlayıb. Bu jesti Ər-Riyad və Əbu-Dabi, çox güman, Doha və Tehranın "xain" əlaqələrinin təsdiqi kimi qəbul edəcək". Ekspert hesab edir ki, bu potensial partlama təhlükəli vəziyyəti yoluna qoymaqda Vaşinqton mühüm rol oynaya bilər və ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson hazırda üstün vəziyyətdədir: "O bu vəzifəyə gələnə qədər Qətərin enerji sektorunda əsas xarici oyunçu olan "ExxonMobil" şirkətinə rəhbərlik edib. Vaşinqton cəld hərəkət etməli və müharibəyə doğru yürüşü dayandırmalıdır. Daha müharibənin başlamasını gözləmək lazım deyil".
Tahir TAĞIYEV