Körfəz ölkələri arasında böyük bir gərginlik yaranıb. Bütün dünyanın diqqət mərkəzində olan gərginliyin bir tərəfində Səudiyyə Ərəbistanı, digər tərəfdə isə Qətər dayanır. Baki-xeber.com xəbər verir ki, iki ölkə arasında yaranan gərginliyə digər Körfəz ölkələri də qoşulub. Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsən Səudiyyə Ərəbistanına ard-arda verilən bəyanatlarla Misir, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Liviya, Yəmən və Maldiv adaları da qoşulub.
Qətərin terrorçu qruplara dəstək verdiyini və İrana yaxın qruplaşmalara maddi yardım göstərdiyini iddia edən bölgə ölkələri Doha rəhbərliyinin bölgəni sabitsizliyə sürüklədiyini deyir.
Sözügedən ölkələr Qətərlə bütün quru, dəniz və hava sərhədlərini bağlayıb. Qətərlilərin yeddi ölkəyə səyahət etməsi də qadağan edilib. Qətər isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yaşayan vətəndaşlarını 14 gün ərzində bu ölkəni tərk etməyə çağırıb.
Bundan əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı bütün Qətər vətəndaşlarının təcili ölkəni tərk etmələri barədə bəyanat verib. Bu məcburi ölkəni tərketmə yalnız müqəddəs ziyarətə gələn qətərli zəvvarlara aid edilmir. Bəyanatda, zəvvarlar istisna olunmaqla, bütün Qətər vətəndaşlarının 14 gün ərzində krallığı tərk etmələri tələb olunur. Qətər diplomatlarına da krallıq ərazisini tərk etmək üçün vaxt verilib.
Dohadakı səfirini geri çağıran Bəhreyn də Qətər diplomatlarına ölkəni tərk etmələri üçün 48 saat vaxt verib.
Bundan başqa, Qətər Yəməndəki beynəlxalq koalisiyadan da çıxarılıb. Hazırda Yəməndə Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi Ərəb koalisiyası İran dəstəkli Husilərə qarşı əməliyyat aparır.
Qətər əleyhdarı bloka rəhbərlik edən Səudiyyə Ərəbistanı rəsmi şəklidə terror təşkilatlarını dəstəkləməkdə günahlandırdığı Doha rəhbərliyini terrora dəstək verməkdə ittiham edir. Ər-Riyad rəhbərliyinə görə, Qətər İranla eyni cəbhədə yer alır və Yəməndəki üsyançı Husilərin arxasında dayanır. Bununla yanaşı, Qətər mətbuatı da terror təşkilatlarının tabliğatını aparmaqda ittiham edilir. Adıçəkilən dövlətlər Qətəri konkret olaraq "Əl-Qaidə" və İŞİD-də dəstək verməkdə ittiham edir.
Diplomatik böhran ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrə də təsir edib. Belə ki, Ərəb ölkələrinin məşhur aviaşirkətləri Qətərə uçuşları dayandırdığını elan edib.
Bəzi Misir bankları Qətər bankları ilə razılaşmaları ləğv edib. Misirli milyarder iş adamı Nakib Saviris isə misirli iş adamlarını Qətərdəki sərmayələrini geri çəkməyə çağırıb.
Yayılan məlumatlara görə, ölkələr arasındakı gərginlik fonunda Dohada sakinlər süpermarketlərə axın edir. Hadisələrdən ciddi təşvişə düşən dohalılar evlərində yemək-içmək ehtiyatı toplamağa başlayıblar.
Qətər Xarici İşlər Nazirliyi "Al Jazeera" televiziyası vasitəsilə bəyan edib ki, Doha rəhbərliyilə haqsız şəkildə əlaqələrini kəsən ölkələr peşman olacaq. Bildirilir ki, "Qətər terrorçuluğa dəstək verir" kimi bəyanatlar əsassızdır.
Əslində Qətərlə digər ərəb ölkələri arasında əlaqələrin kəsilməsi qəflətən baş versə də, tamamilə gözlənilməz də deyildi. Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı arasında indi su üzünə çıxan çat Suriyadakı vətəndaş müharibəsinin ilk illərinə dayanır. "Müsəlman Qardaşları" hərəkatına görə bir-birinə zidd düşən tərəflər Misirdə baş verənlərlə bağlı eyni cəbhədə görünsələr də, əslində rəqib olublar. Və bu ziddiyyət bu gün özünü açıq şəkildə büruzə verdi.
Qətər əvvəldən Suriyada "Müsəlman Qardaşları" təşkilatını dəstəkləyir. Onlar hətta "Müsəlman Qardaşları" tərəfdarı və Əsəd əleyhdarı ordu qurmağa da çalışıblar. Ancaq buna Səudiyyə Ərəbistanı mane olub. Çünki Ər-Riyad rəhbərliyi "Müsəlman Qardaşları"nın bir ölkədə güclənməsini istəmir. Misir buna nümunədir.
Doha və Ər-Riyad arasında başlayan gərginlik Misirdə Məhəmməd Mursinin hakimiyyətə gəlməsilə daha da böyüyüb. 2013-ci ildə seçilmiş prezident Mursini hədəf alan hərbi çevrilişdən sonra Səudiyyə Ərəbistanı general Abdülfettah Sisini dəstəklədi. Qərb dünyası da Sisinin arxasında dayandı. Qətər rəhbərliyi isə bütün bunlar yaşanarkən "Müsəlman Qardaşlar" hərəkatı üzvlərinə ölkədə sığınacaq verdi. Digər tərəfdən Dohanın Həmas üzvlərinə də ölkədə sığınacaq verməsi gərginliyi daha açıq şəkildə üzə çıxardı.
2014-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı və Misir Qətərdəki səfirlərini geri çağırdı. Həmin il baş tutan Körfəz Əməkdaşlıq Təşkilatına da Doha rəhbərliyi dəvət edilmədi. Bunun ardınca Qətər "Müsəlman Qardaşları" və Həmasın bir neçə tanınmış rəhbərini ölkədən çıxarmaqla "fırtınanı" müvəqqəti olaraq sakitləşdirdi. O vaxtdan tərəflər barışmış kimi görünsə də, əslində gərginlik üstüörtülü şəkildə bu günə qədər davam edib.
İki həftə əvvəl isə Səudiyyə Ərəbistanı barədə tənqidi şərhlər Qətər əmiri Şeyx Tamim bin Həməd əl-Taniyə istinadən Qətər dövlət mediasında yayılıb. Nəticədə BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn və Misir, "Al Jazeera" də daxil olmaqla, bir bir çox Qətər xəbər saytlarını bloklayıb. Rəsmi Doha isə dərc edilən şərhlərin "qondarma" olduğunu deyib və xəbəri "kiber cinayət"in nəticəsi adlandırıb. Lakin əlaqələrin kəsilməsinin əsas səbəbləri Qətərin İslamçı qruplaşmalarla əlaqələri və Səudiyyə Ərəbistanının regional rəqibi olan İranın roludur.
Qətər ABŞ-ın özünü "İslam Dövləti" (İD) adlandıran qruplaşmaya qarşı rəhbərlik etdiyi koalisiyaya daxil olsa da, İraqın şiə rəhbərləri tərəfindən İŞİD-i maliyyələşdirdiyi iddiaları ilə üzləşməli olub. Qətər hökuməti bu iddiaları dəfələrlə rədd etsə də, əmirlikdə yaşayan varlı şəxslərin Suriyada döyüşən ifrat İslamçı silahlı qruplara maddi yardımı, hökumətin isə silah verməsi geniş yayılmış bir iddiadır.
Qətərin həmçinin "Əl-Qaidə" qolu olan və keçmişdə "ən-Nüsra" kimi tanınan islamçı qruplaşma ilə əlaqələri olduğu da iddia edilir.
Səudiyyə Ərəbistanı eyni zamanda Qətəri Bəhreyndə və Səudiyyə Ərəbistanının Şərqi Qətif əyalətində yerləşən şiə silahlı qruplaşmalarını dəstəkləməkdə ittiham edib. Qətər uzun zamandır ki, İranla əlaqələri barədə iddiaları təkzib edir. Lakin Səudiyyə Ərəbistanı da tez-tez İŞİD-i maliyyələşdirmə ittihamları ilə üzləşib. Ancaq Ər-Riyad bu iddialarını rədd edir.
Son hadisələrdən sonra digər region ölkəsi İraq Qətəri dəstəklədiyini və iki ölkənin ortaq hərəkət edəcəyini bəyan edib. Qətər Əmiri Şeyx Tamim bin Hamad Al Sani ilə görüşən İraq Məclisinin sədri Səlim el Cuburi böhranlara və təhlükələrə qarşı ortaq hərəkət edəcəklərini deyib. İraqın bu açıqlaması Qətərin bölgədə tamamilə tək qalmasından bir neçə saat sonraya təsadüf edib. Ancaq İraqın bu bəyanatı sürpriz bir addım kimi də qiymətləndirilir. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı xarici işlər naziri Adil Cubeyr fevral ayında Bağdadı ziyarət etmişdi. 2003-cü ildə İraqın işğal edilməsindən sonra bir Səudiyyə nazirinin İraqa reallaşdırdığı ilk səfər zamanı tərəflər əməkdaşlıqla bağlı razılığa gəlmişdi.
İranın Prezident Administrasiyasının rəsmisi Həmid Abutalibi isə bəyan edib ki, bir qrup ərəb ölkəsinin Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsmək qərarı Yaxın Şərqdə böhran vəziyyətini aradan qaldırmayacaq: "Diplomatik münasibətlərin kəsilməsi və sərhədlərin bağlanması böhrandan çıxış yolu deyil. Əvvəl dediyim kimi, bütün bunlar qeyri-stabilliyə gətirib çıxaracaq".
"Körfəz ölkələrinin Qətərlə diplomatik əlaqələri pozması bizi kədərləndirdi". Bu sözləri isə Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu almaniyalı həmkarı Ziqmar Qabriellə keçirdiyi mətbuat konfransında deyib. O bildirib ki, Türkiyə Körfəz bölgəsinin sabitlik, birlik və bərabərliyini özünün sabitliyi, birlik və bərabərliyi hesab edir: "Biz buna töhfə veririk. Bizim bu bölgə ilə bır sıra ortaq problemlərimiz mövcuddur. Bütün hallarda bölgədə həmrəylik önəmlidir. Körfəz ölkələri arasında fikir ayrılığı ola bilər. Amma bütün şərtlərdə dialoq davam etməlidir ki, problemlər həll olunsun. Bu məsələnin həlli üçün əlimizdən gələni edəcəyik".
Qətərlə bağlı yaranmış vəziyyətə Rusiya da münasibət bildirib. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov deyib ki, Ərəb ölkələrinin Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsməsi öz işləridir, Moskva bu məsələyə qarışmır: "Dünyadakı bütün hadisələrin arxasında bizim dayandığımızdan şübhələnmələrinə baxmayaraq, sizi inandırıram ki, bu belə deyil".
ABŞ isə Qətər ətrafında yaranmış vəziyyətlə bağlı Körfəz ölkələrini birliyə çağırıb. "Biz, əlbəttə, bütün tərəfləri danışıqlar masasına əyləşməyə və fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmağa çağırırıq. Fikrimizcə, Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurası vahid qalmalıdır", - dövlət katibi Reks Tillerson deyib.
Tahir TAĞIYEV