"Ümumən, vasitəçiliklə BMT-nin məşğul olması məqbul görünsə də, bunun münaqişənin həllinə konkret təkan verəcəyini demək çətindir"
Bu il ərzində Qarabağda Azərbaycanla Ermənistan arasında hərbi toqquşmaların yenidən alovlanması risqi olduqca yüksəkdir. Bu qənaətlə 1999-2000-ci illərin əvvəllərində Minsk Qrupunun həmsədri olmuş amerikalı diplomat, hazırda Kentukki Universitetinin professoru və ABŞ Xarici Əlaqələr Şurasının üzvü Keri Kavano özünün Qarabağ münaqişəsinə dair hesabatında çıxış edib.
Kavano 2000-ci illərin əvvəllərində prezidentlər Heydər Əliyev və Robert Köçəryan arasında gedən danışıqlarda vasitəçilik edib. Tərəflərin razılaşmaya çox yaxın olduqları məşhur Ki-Vest görüşündə həmsədrlərdən biri kimi iştirakçı olub.
Diqqətçəkən məqamlardan biri ondan ibarətdir ki, keçmiş diplomat vasitəçilik missiyasının BMT-yə verilməsini təklif edib. Hesabatda münaqişənin yenidən alovlanmasının qarşısını almaq üçün preventiv addımlar atılmalı olduğu qeyd edilir. Amerikalı diplomata görə, belə addımlardan biri vasitəçilik missiyasına görə məsuliyyətin ATƏT-dən alınıb BMT-yə verilməsi ola bilər. Bunun ardınca ABŞ bəyan edə bilər ki, Minsk Qrupunu tərk edir. Müəllifin fikrincə, bu, balansı pozacaq və tərəfləri yenidən düşünməyə məcbur edəcək. Bundan əlavə, ABŞ Minsk Qrupunun həmsədri kimi fəaliyyətini gücləndirməli, münaqişənin idarə olunması ilə deyil, həlli ilə məşğul olmalıdır.
Maraqlıdır, vasitəçilik missiyasına görə məsuliyyətin ATƏT-dən alınıb BMT-yə verilməsi təklifinə ekspertlər necə yanaşır? Məsələyə münasibət bildirən AMİP-in baş katibi Arzuxan Əlizadənin sözlərinə görə, prinsipcə, vasitəçiliyin BMT-yə verilməsi daha məqsədəuyğundur: "Çünki ötən 25 ilin təcrübəsi göstərdi ki, ATƏT-in Minsk Qrupu bu işin öhdəsindən gələ bilmədi. Vasitəçilik səyləri, praktiki olaraq, status-kvonun saxlanmasına xidmət edir. Münaqişənin həlli ilə bağlı ciddi səylər ortaya qoyulmadı. Ancaq bütün bunlara rəğmən, vasitəçilik BMT-yə keçəndən sonra nəyinsə dəyişəcəyini də demək çətindir. Məsələ ondadır ki, münaqişənin tənzimlənməsi ilə məşğul olan 3 həmsədr dövlət BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvüdür. Dağlıq Qarabağla bağlı məsələnin Təhlükəsizlik Şurasının gündəliyinə çıxarılaraq müzakirə olunması zamanı onlardan birinin veto qoyması kifayətdir ki, problem öz həllini tapmasın. Deməyim odur ki, sözügedən dövlətlər ATƏT çərçivəsində münaqişənin həlli ilə bağlı uzlaşa bilmirsə, BMT çərçivəsində necə uzlaşacaqlar?! Bax, əsas problem bundan ibarətdir. Məsələ ondadır ki, Rusiya, ümumiyytlə, münaqişənin həllində maraqlı görünmür. Ona görə ki, bu minvalla hər iki dövləti təsir altında saxlamağa çalışır. O üzdən, ümumən vasitəçiliklə BMT-nin məşğul olması məqbul görünsə də, bunun münaqişənin həllinə konkret təkan verəcəyini demək çətindir". Vidadi ORDAHALLI