Avropanın Rusiyanın enerji asılılığından xilas olması bu gün qitə ölkələrinin qarşıya qoyduğu ən mühüm hədəflərdən biridir. Rusiya isə əksinə, Avropada enerji hegemonluğunun hələ uzun müddət davam etməsini istəyir və bu fonda sözügedən istiqamətdə təbii qaz nəqlini davamlı surətdə artırır.
Məlumatlara görə, Rusiyanın enerji nəhəngi "Qazprom" şirkəti təkcə 1-15 yanvar tarixlərində Avropaya 9,2 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 25,5 faiz artıb. "Qazprom"un idarə heyətinin sədri Aleksey Miller isə şirkətin Avropaya ixrac etdiyi təbii qaz həcminin ötən il rekord səviyyəyə çatdığını vurğulayır. O bildirir ki, 2016-cı ildə "Qazprom" Avropaya ümumilikdə 179,3 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Bu rəqəm 2015-ci ildəki göstəricidən 12,5 faiz çox olub.
Amma Avropa istənilən halda Rusiyadan olan enerji asılılığına son qoymaq üçün fəaliyyətini genişləndirir və bu xüsusda əsas əməkdaşlıq bilvasitə Azərbaycanla qurulur. Hazırda Azərbaycandan Avropaya uzanan "Cənub Qaz Dəhlizi", onun tərkib hissəsi olan TANAP, TAP-ın çəkilişi istiqamətində intensiv işlər gedir. Prosesin tezləşməsi üçün Qərbə bağlı beynəlxalq maliyyə qurumları böyük həvəslə bu layihələrə külli miqdarda vəsait ayırır. Yeri gəlmişkən xatırladaq ki, elə yanvarın 16-da Azərbaycan hökuməti, "Cənub Qaz Dəhlizi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti (CQD) və Dünya Bankı arasında TANAP layihəsinin dəstəklənməsi məqsədilə kredit ayrılmasına dair müqavilə imzalanıb. 400 milyon ABŞ dolları məbləğində olan kredit sazişi bir daha təsdiqlədi ki, beynəlxalq maliyyə qurumları "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin həyata keçirilməsinə böyük dəstək verir və bu, dünya miqyasında Azərbaycana, onun liderliyi və təşəbbüskarlığı ilə reallaşdırılan "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə inam və etibarın bariz nümunəsidir. Onu da qeyd edək ki, Dünya Bankından və digər mənbələrdən cəlb olunan kreditlər gələcəkdə bu layihədən əldə ediləcək gəlirlər hesabına "Cənub Qaz Dəhlizi" şirkəti tərəfindən ödəniləcək. Dünya Bankının regional direktoru Merci Tembon isə Dünya Bankı və Azərbaycanın heyətlərinin aylar ərzində apardığı gərgin işin nəticəsi olaraq TANAP üzrə hüquqi sazişlərin imzalanmasından məmnunluqlarını ifadə edib: "Biz əminik ki, bu layihə ölkənin regional ticarətdə rolunu və rəqabət qabiliyyətini gücləndirmək və ixracını genişləndirməklə Azərbaycan xalqına çoxlu fayda gətirəcək". Dünya Bankı ilə yanaşı, Asiya İnkişaf Bankının Direktorlar Şurası da "Cənub Qaz Dəhlizi"nə 15 il müddətinə 500 milyon ABŞ dolları kreditin ayrılması ilə bağlı qərar qəbul edib. Bundan başqa, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının (AİİB) Direktorlar Şurası TANAP layihəsinin tikintisi üçün "Cənub Qaz Dəhlizi"nə 30 il müddətinə 600 milyon dollar kredit ayrılmasına dair qərar verib. Bütün bunlar Azərbaycana etimad göstəricisi olmaqla yanaşı, ölkəmizdən Avropaya yeni enerji kəmərlərinin çəkilməsi prosesini də sürətləndirir. Avropada isə bu fonda Azərbaycandan qaz almaq istəyən ölkələrin sayı artır. Serbiya, Yunanıstan, İtaliya, Rumıniya, Albaniya, Bolqarsıtan və digərləri bu məsələdə maraqlı tərəf kimi çıxış etdiklərini dəfələrlə bəyan edib. Onların sırasına artıq Çexiya da qoşulub. Çexiyanın sənaye və ticarət naziri Yan Mladek də vurğulayır ki, ölkəsi "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çərçivəsində Azərbaycandan qaz almaqda maraqlıdır. Nazir Azərbaycanı Çexiyanın strateji tərəfdaşı adlandıraraq deyib: "Çexiya üçün Azərbaycan Rusiyadan sonra ikinci əsas neft göndərən ölkədir. Bu gün Azərbaycandan neft idxalı Çexiyanın enerji ehtiyaclarının üçdə bir hissəsini təmin edir. Bizim üçün əsas məsələ odur ki, bu neft Bakı-Tiflis-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə daxil olur. Biz bu istiqaməti dəstəkləmək istəyirik". Yan Mladekin sözlərinə görə, Çexiya "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin inkişafını böyük maraqla izləyir: "Ümidvarıq ki, gələcəkdə Çexiya bu qazı Avstriyadakı terminaldan ala biləcək. Çexiya "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə təkcə Azərbaycandan yox, Qazaxıstan, İran və digər ölkələrdən də qaz almaq imkanı əldə edəcək. Ümumiyyətlə, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə Azərbaycanın təbii qaz ixracatçısı olaraq verəcəyi töhfələr Avropanın digər ölkələrində də yüksək qiymətləndirilir. Bu fonda "Şahdəniz" yatağının işlənməsi ölkəmizin dünyada təkcə neft ixracatçısı kimi deyil, həmçinin təbii qaz istehsalçısı kimi də tanınmasını təmin edib. Azərbaycan qazını Avropa ölkələrinə nəql edəcək TANAP və TAP layihələrinin beynəlxalq dəstək qazanması da bunun təsdiqidir.
Tahir TAĞIYEV
