Dünya bazarına çıxardığı enerji resurslarının həcmini artıran Azərbaycan üçün maraq dairəsində olan məqamlardan biri də ixrac coğrafiyasının genişlənməsidir. Elə bu səbəbdən Azərbaycanın xarici bazarlara çıxardığı neft təkcə Avropa yox, həm də Asiya bazarlarına yönəlir. Özü də indiki vəziyyətdə Asiya bazarlarına neft çıxarmaq daha sərfəli sayılır. Bu, həm ucuz başa gəlir, həm də Asiyada neftə tələb Avropa ilə müqayisədə artır.
"Reuters" agentliyi isə bildirir ki, təkcə son ayda Asiyaya rekord həcmdə, yəni 11 milyon barrel həcmində Azərbaycan nefti göndərilib. Məlumata görə, OPEK ölkələrinin hasilatı azaltması ilə yarana biləcək hər hansı boşluğu doldurmaq üçün Avropa və Çin treyderləri bu ay Asiyaya Şimal dənizi və Azərbaycandan rekord həcmdə - 22 milyon barrel xam neft nəql edib. Şimal dənizinin xam nefti də Azərbaycanla eyni həcmdə olub və xam neft artıq ya tankerlərdən boşaldılıb, ya da Asiya yolundadır: "Asiyanın xam neftə ehtiyacı var. Avropanın isə bu nefti var. OPEK-in hasilatı azaltması neftin qiymətini qaldırıb ki, bu da Avropa neftinin Asiyaya nəqlini sərfəli edir".
O da qeyd edilir ki, OPEK-in neft hasilatının azaldılmasına dair razılıq əldə etməsilə Asiya bazarlarına təşkilata daxil olmayan ölkələrin neftinin tədarük edilməsi artır. Rəqəmlərə görə, Azərbaycan artıq fəal şəkildə bu bazarı fəth etməyə başlayıb. Artıq SOCAR Çinin neft emalı zavodlarına daxil ola bilib. "SOCAR Trading" 2015-ci ildə idxal lisenziyası verilən Çinin neft emalçılarına xammalı birbaşa satmağı planlaşdırır. İndiyədək şirkətin strategiyası Asiya bazarını əhatə etməyib, çünki Asiyadakı ölkələr neft satışı və tədarükündə daha çox dövlət şirkətləri ilə və hökumətlərarası sazişlər əsasında işləməyə üstünlük verib. Hazırda Asiyada "AzəriLayt" markalı neft İndoneziya, Tailand, Vyetnam və bəzən də Tayvana satılır. Bu ölkələr, məsələn Vyetnam enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da genişləndirməyi düşünür. Bu məsələ yanvarın 16-da Vyetnamın paytaxtı Hanoyda iqtisadi, ticarət, elmi və texniki əməkdaşlıq üzrə Azərbaycan-Vyetnam Hökumətlərarası Komissiyanın ilk iclasında əsas müzakirə mövzularından biri olacaq. Azərbaycan-Vyetnam Hökumətlərarası Komissiyanın Azərbaycan tərəfdən həmsədri energetika naziri Natiq Əliyev, Vyetnam tərəfdən isə sənaye və ticarət naziri Tran Tuan Anhdır. İclasda ikitərəfli əməkdaşlığın inkişaf istiqamətləri kimi enerji, ticarət, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar, təhsil, hüquq və məhkəmə, mədəniyyət, turizm, idman və gənclər sahəsində yeni təkliflər nəzərdən keçiriləcək. Mövcud əməkdaşlıq əlaqələrinin gücləndirilməsi üçün müvafiq razılıqların əldə edilməsi məsələlərinə baxılacaq. Vyetnam tərəfin təqdim etdiyi statistik məlumatlara əsasən, 2016-ci ilin birinci yarısında Vyetnam və Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 51,9 milyon dollar olub. Azərbaycana 4,5 milyon ABŞ dolları həcmində ixrac əməliyyatı həyata keçirilib. Həmçinin Azərbaycandan 47,3 milyon ABŞ dolları həcmində idxal əməliyyatları aparılıb. İki ölkənin enerji sektorunda əməkdaşlığı uzunmüddətli və strateji baxımdan prioritet sayılır. Qeyd edək ki, 2015-ci ildə Vyetnamın neft və Qaz Korporasiyası "Petrovietnam" və SOCAR arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb.
Vyetnam neft emalı sektorunun genişləndirilməsi və modernləşdirilməsində Azərbaycanın iştirakına, Xəzərdə neft yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsinə, neft-qaz sahəsində kadrların hazırlanmasında təcrübənin mənimsənilməsinə, eləcə də xam neft, təbii qaz və neft məhsullarının ticarəti ilə bağlı müştərək layihələrin həyata keçirilməsinə maraq göstərir. Bununla yanaşı, enerji səmərəliliyi, alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının öyrənilməsi planlaşdırılır. Vyetnamla yanaşı, digər Asiya ölkələri də Azərbaycandan daha çox həcmdə neft alışında maraqlıdır. Azərbaycan son dövrlərdə Misirlə də neft ticarətində fəal iştirak edir. Misir Dövlət Neft Şirkəti xam neftin ölkənin neft emalı zavodlarına çatdırılması ilə bağlı SOCAR şirkəti ilə memorandum imzalayıb. Artıq bəllidir ki, SOCAR Misirin 2 neft emalı zavoduna iki milyon barrelə yaxın "AzəriLayt" markalı neft tədarük edəcək. Həmin neft Misirin "El Nasr Petroleum Refinery" və "Middle East Oil Refinery" neft emalı zavodlarına göndəriləcək. Qeyd edək ki, hazırda SOCAR Avropa, Asiya və Amerikada 30-dan çox ölkəyə neft ixrac edir. Hadisələr isə ixrac coğrafiyasının daha da genişlənəcəyini, Asiyanın da burada əsas yerlərdən birini tutacağını göstərir.
Nahid SALAYEV
