Enerji bazarında Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) Konfransının Vyanada keçirilən 171-ci toplantısında təşkilata üzv ölkələrin neft hasilatının azaldılmasına dair razılığı yeni mühüm dəyişikliklərə səbəb olub.
Gözləntilərin əksinə olaraq, OPEK hasilatla bağlı konkret addımlar atıb, qərarlar qəbul edib. Elə bu da dərhal neft bazarına təsirini göstərib. Hələ konfransdan əvvəl Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Xalid əl-Falihin verdiyi nikbin açıqlamalar görüşdə fikir birliyi əldə olunacağı ehtimalını artırmışdı. O bildirmişdi ki, ölkəsi neft bazarlarının sabitləşməsinə nail olmaq üçün hasilatın azaldılmasına razıdır. İran və İraq nümayəndələrinin də kompromisə hazırlığını ifadə edən açıqlamaları neftin qiymətinin yüksəlməsi ilə nəticələndi.
Qətərin energetika naziri və OPEK Konfransının prezidenti Məhəmməd bin Saleh Al-Sada toplantının açılışındakı çıxışında sentyabr ayında Əlcəzairdə əldə edilmiş razılaşmanı yüksək qiymətləndirərək bildirib ki, bütün istehsalçılar vəziyyətin ciddiliyini anlayır. Bu fonda kartel gündəlik hasilatı 1,2 milyon barrel azaltmaq barədə qərar qəbul edib. Gündəlik hasilatın 32,5 milyon barrelə salınmasına dair bu razılaşma 2008-ci ildən bəri hasilatın azaldılmasına dair ilk qərardır. Qeyd olunduğu kimi, OPEK-in bu qərarı dünya bazarlarında xam neftin qiymətinə müsbət təsir göstərib. Amma hasilatın azalması təkcə OPEK üzvləri tərəfindən həyata keçirilməycək. Təşkilata üzv olmayan ölkələr, o cümlədən Azərbaycanla da OPEK məsləhətləşmələr apararaq onların hasilatı aşağı salmasını istəyir. Azərbaycan və digər OPEK üzvü olmayan ölkələr buna razılıq verir. Bununla bağlı dekabrın 9-da görüş keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Qeyd edək ki, artıq Rusiya OPEK-in neftin hasilat səviyyəsinin azaldılmasına dair qərarından razı olduğunu bildirib. Rusiyanın energetika naziri neft hasilatının səviyyəsini sutkada 1,2 milyon barrel aşağı salınması qərarının bazar üçün çox əhəmiyyətli bir addım olduğunu bildirib. Neft bazarındakı tələb-təklif tarazlığının təmin olunması üçün alınan bu qərarın əhəmiyyətini qeyd edən rusiyalı nazir deyib: "OPEK-ə üzv olan ölkələr bu qərara tabe olacaqları təqdirdə Rusiya da 2017-ci ilin birinci yarısında neft hasilatını gündəlik 300 min barrel azalda bilər".
Azərbaycan Energetika Nazirliyi də OPEK qərarına münasibət açıqlayıb. Bildirilib ki, Azərbaycan dünya bazarında neftin qiymətinin sabitləşməsi üçün qəbul edilən istənilən qərarı dəstəkləyir. Energetika naziri Natiq Əliyev noyabrın 30-da Vyanada OPEK Nazirlər Şurasının 171-ci iclasında neft hasilatının azaldılması ilə bağlı əldə edilən razılığı neft bazarında tarazlığın təmin edilməsi istiqamətində atılan mühüm addım kimi qiymətləndirib. Bununla yanaşı, energetika naziri hesab edir ki, neftin qiymətində sabitliyə və yüksəlişə yalnız OPEK ölkələrinin sutkalıq hasilatı 1,2 milyon barrel azaltmasını nəzərdə tutan qərar uzunmüddətli olacağı təqdirdə nail olmaq mümkündür: "Azərbaycanın mövqeyinə gəldikdə isə, hamıya məlumdur ki, ölkə prezidenti səviyyəsində Azərbaycan öz neft hasilatını və ixracını artırmayacağını birtərəfli qaydada bəyan edib. Bir daha vurğalayırıq ki, Azərbaycan neft haslatının artırılması ilə bağlı hər hansı bir tədbir görməyi planlaşdırmır". OPEK-in dekabrın 9-da kartelə üzv olmayan ölkələrlə nəzərdə tutduğu görüşlə bağlı N.Əliyev bildirib ki, toplantıya dəvət olacağı və iştirakımız zəruri hesab ediləcəyi təqdirdə Azərbaycan tədbirə qatılacaq: "Hesab edirəm ki, qeyri-OPEK ölkələri üçün hasilatı hansı həcmdə azaltmaqla bağlı məsələlər bu toplantıdakı müzakirə əsasında müəyyənləşəcək. Azərbaycan irəli sürüləcək təklifi qəbul etməyə və beləliklə, neftin qiymətinin artması prosesinə öz töhfəsini verməyə hazırdır".
Qeyd edək ki, OPEK-də ən ciddi güzəştə Səudiyyə Ərəbistanı gedib. Bu ölkə gündəlik hasilatı az qala 500 min barrel azaltmağa razılıq verib. Eləcə də buna razılaşıb ki, İran hasilatı indiki 3.8 milyon barrel səviyyəsində saxlasın, azaltmasın. OPEK-in qərarı yanvar ayından qüvvəyə minəcək, ancaq neft indidən kəskin sıçrayışla artıb. Son məlumata görə, "Brent" markalı neftin bir barreli 52 dollara yaxınlaşır. Tezliklə neftin qiymətinin 60 dollara çatacağı gözlənir. Son məlumatlara görə, "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 3,34 dollar bahalaşaraq 51,64 dollar təşkil edib. Ekspertlərin fikrincə, OPEK-ə üzv olmayan ölkələr də hasilatı azaltmaq məsələsini həll etsələr, bu, nefti daha çox bahalaşdıracaq.
Nahid SALAYEV
