Neft bazarlarında tələb və təklif arasında pozulan tarazlıq hazırda bu məhsulun qiymətinin artmasına maneə yaradan başlıca faktor kimi qiymətləndirilir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin hesablamalarına görə, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf təşkilatının üzvü olan ölkələrin anbarlarında 3 milyard barrel xam neft toplanıb ki, bu da rekorda yaxındır.
Araşdırmalar göstərir ki, xam neft bolluğu aradan qalxmayana qədər qiymət artımından danışmaq mümkün olmayacaq. Belə vəziyyətdə hasilatçı ölkələr üçün maraq doğuran əsas məqam hasil edilən neftin satılmasıdır və bu xüsusda bazarlar uğrunda kəskin rəqabət gedir.
Qərb bazarlarına böyük həcmdə neft çıxaran Azərbaycan da qeyd olunan istiqamətdə fəaliyyətini genişləndirir. "Reuters" agentliyi bildirir ki, Azərbaycan Asiya bazarlarına da neft tədarükünü artırmağa can atır. Qeyd olunur ki, təkcə bu ilin oktyabr ayında Azərbaycan Çin, Tayvan və Hindistana təxminən 7 milyon barrel neft nəql edib və bu, 2015-ci ilin yanvar ayından maksimum göstəricidir. Agentlik qeyd edir ki, Asiyadan olan alıcılar OPEK istehsalçılarının neftin qiymətinin saxlanmasını müzakirə etmələrini narahatlıqla izləyir. Onlar OPEK-in məhdudiyyətlərinə görə qiymətlər əlverişli olmadığı halda, yeni mənbələri nəzərdən keçirəcəklərini deyiblər. Azərbaycan da bu mənbələr sırasında yer alır. ABŞ-la dünyada ən iri neft idxalçısı adı uğrunda mübarizə aparan Çində Yaxın Şərq tədarükçülərindən asılılığın azaldılması uğrunda mübarizə OPEK-in əsas üzvlərindən olan Səudiyyə Ərəbistanının ölkəyə tədarük üzrə birinciliyi Rusiyaya verməsinə gətirib çıxarıb. Yaxın Şərq istehsalçıları Çin bazarına tədarükü yanvarda olan 50%-dən noyabrda 46%-ə çatdırıblar.
O da qeyd edilir ki, OPEK neft hasilatının azaldılmasına dair razılığa gəlsə, Asiya bazarlarına təşkilata daxil olmayan ölkələrin nefti tədarük ediləcək. Rəqəmlərə görə, Azərbaycan artıq fəal şəkildə bu bazarı fəth etməyə başlayıb. Bu arada qeyd edək ki, SOCAR-ın neft və neft məhsullarının satışı ilə məşğul olan "SOCAR Trading" şirkəti Çin bazarına daxil olmaq üçün 3 xam neft treyderi ilə işləyəcək. "SOCAR Trading" şirkətinin baş icraçı direktoru Arzu Əzimov deyib ki, "Unipec" şirkətinin London ofisinin xam neft üzrə keçmiş rəhbəri Vanq Zenq və "Shell" şirkətinin keçmiş xam neft treyderi Xun Donq bu ay SOCAR-la birgə işlərə qoşulub, digər treyder isə gələn il fəaliyyətə başlayacaq.
"SOCAR Trading"in həmin treyderlərin Çindəki şəbəkəsindən istifadə edəcəyini deyən A.Əzimov bildirib ki, bununla da şirkət Çinin neft emalı zavodlarına daxil olacaq. "SOCAR Trading" 2015-ci ildə idxal lisenziyası verilən Çinin neft emalçılarına xammalı birbaşa satmağı planlaşdırır. İndiyədək şirkətin strategiyası Asiya bazarını əhatə etməyib, çünki Asiyadakı ölkələr neft satışı və tədarükündə daha çox dövlət şirkətləri ilə və hökumətlərarası sazişlər əsasında işləməyə üstünlük veriblər. Hazırda Asiyada "AzəriLayt" markalı neft İndoneziya, Tailand, Vyetnam və bəzən də Tayvana satılır.
Qeyd edək ki, mərkəzi ofisi Cenevrədə yerləşən "SOCAR Trading" Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlar blokundan hasil edilən neft və digər məhsulların bazarlarda satışını təşkil etmək üçün 2007-ci ilin dekabrında təsis olunub. SOCAR-ın İsveçrədəki fəaliyyəti "SOCAR Trading" tərəfindən həyata keçirilir və şirkət bu ölkədə neft məhsullarının satış bazarında fəal iştirak edir.
Azərbaycan son dövrlərdə Misirlə də neft ticarətində fəal iştirak edir. Misir Dövlət Neft Şirkəti xam neftin ölkənin neft emalı zavodlarına çatdırılması ilə bağlı SOCAR şirkəti ilə memorandum imzalayıb. Misirin energetika naziri Tarıq əl-Molla bildirib ki, oktyabrdan etibarən Səudiyyə Ərəbistanı heç bir izahat olmadan Misirlə neft sazişini dayandırıb və neftin, neft məhsullarının tədarük olunmayacağını bəyan edib. Bu mənada Azərbaycanın çətin günlərində Misirə yardım əlini uzatması bu ölkəni böhrandan xilas etməsi kimi qiymətləndirilir. Artıq bəllidir ki, SOCAR Misirin 2 neft emalı zavoduna iki milyon barrelə yaxın "AzəriLayt" markalı neft tədarük edəcək. Həmin neft Misirin "El Nasr Petroleum Refinery" və "Middle East Oil Refinery" neft emalı zavodlarına göndəriləcək. Qeyd edək ki, hazırda SOCAR Avropa, Asiya və Amerikada 30-dan çox ölkəyə neft ixrac edir. Ötən il ümumi neft ixracatının həcmi 35 milyon ton təşkil edib.
Tahir TAĞIYEV
