"Bu layihələrin birləşdirilməsinə əngəl ola biləcək hər hansı bir maneə görünmür"
Türkiyə Rusiyaya "Türk axını" qaz boru kəmərinin Azərbaycanın təbii qazını 2020-ci ildə Avropaya çatdıracaq "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan Trans-Anadolu qaz boru kəmərinə (TANAP) qoşulmasını təklif edib. Bu barədə Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu məlumat verib.
Nazir bildirib ki, "Türk axını" ilə Türkiyəyə nəql ediləcək Rusiya qazından artıq qalan həcm TANAP-a qoşularaq qardaş ölkə vasitəsilə ixrac edilə bilər. Türkiyə "Türk axını" vasitəsilə ildə 16 milyard kubmetr Rusiya təbii qazı alacaq. M.Çavuşoğlu TANAP-ın Türkiyə üçün prioritet layihə olduğunu da vurğulayıb.
Qeyd edək ki, TANAP Türkiyə-Gürcüstan sərhədində Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinə, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində isə TAP boru kəmərinə birləşəcək. Uzunluğu 1810 kilometr olan TANAP-ın Əskişəhərə qədər olan hissəsinin 2018-ci ilin ortasında istismara verilməsi nəzərdə tutulur. Boru kəmərinə tələb olunan kapital xərcləri 9,2 milyard dollardır.
Boru kəmərinin Gürcüstan-Türkiyə sərhədi-Əskişəhər 56 düym diametrli hissəsinin uzunluğu 1334 kilometr, Əskişəhər-Türkiyə-Yunanıstan sərhədi boyunca 48 düym diametrli hissəsinin uzunluğu isə 450 kilometrdir. Bundan başqa, TANAP 2x36 düym diametrli 18 kilometr uzunluğunda sualtı hissədən də ibarətdir. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var.
Bu iki meqa layihənin birləşdirilməsi perspektivi nə dərəcədə real görünür?
İqtisadçı Qulu İsmayılovun sözlərinə görə, bu iki layihə bir-birinə rəqib deyil: "Əksinə, "Türk axını" və Trans-Anadolu Boru Kəməri (TANAP) layihələri bir-birini tamamlayır. "Türk axını" və TANAP-la nəql olunan qazın bir hissəsinin Türkiyənin ehtiyacını qarşılamaqla, bir hissəsinin Avropanın ehtiyacına yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Hər iki layihənin Türkiyədən Yunanıstana keçidi də eynidir.
Xəzər bölgəsinə yönəlmiş boru xətlərində təhlükəsizlik problemi yoxdur. Bu problemin olmaması da regional əməkdaşlığın inkişafı ilə bağlıdır.
Qeyd edək ki, TANAP Azərbaycanın Xəzər dənizindəki "Şahdəniz" yatağının ikinci mərhələsinin işlənməsi çərçivəsində hasil olunacaq qazın Türkiyəyə, buradan isə Avropaya nəqlini nəzərdə tutan boru kəməridir. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin bir qolu olan TANAP Türkiyə ərazisində inşa olunur. Kəmər Türkiyə-Yunanıstan sərhədindən Azərbaycan qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birləşəcək.
"Türk axını" layihəsi Rusiya qazının Qara dənizin dibi ilə Türkiyə üzərindən Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. Göründüyü kimi, bu layihələrin birləşdirilməsinə əngəl ola biləcək hər hansı bir maneə görünmür".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
