"Avropanın Türkiyə ilə münasibətləri qaydasında deyil"
"Türk axını" qaz boru kəməri layihəsi yekun nəticədə reallaşacaq. Bu sözləri Rusiya prezidenti Vladimir Putin deyib. O, layihənin yekun nəticədə reallaşacağına inandığını və "Türk axını" sayəsində Avropaya Rusiya qazının ixracının qarşısında texniki olaraq hər hansı bir problemin qalmayacağını vurğulayıb.
Qeyd edək ki "Türk axını" üzrə ilk boru kəmərinin tikintisinə 2019-cu ilin ikinci yarısında başlanacağı planlaşdırılır. "Türk axını" ilə Rusiya qazının Türkiyədən keçməklə Avropaya çatdırılması nəzərdə tutulur. Kəmərlə 16 milyard kubmetr qazın Avropanın, qalan hissəsinin isə Türkiyənin daxili tələbatının ödənilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır. Layihə üzrə iki boru kəmərinin tikilməsi nəzərdə tutulur.
Türkiyənin energetika naziri Berat Albayrak Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin prezidenti Aleksey Milleri qəbul edib. Görüşdə Rusiya qazının Qara dənizdən və Türkiyədən keçməklə, Avropaya nəqlini nəzərdə tutan "Türk axını" layihəsi, iki ölkə arasında qazın qiyməti ilə bağlı problemin həlli və regional enerji əməkdaşlığı məsələləri müzakirə olunub. Təkbətək görüşdən sonra BOTAŞ və "Qazprom" heyətləri arasında görüş başlayıb. Görüşə Türkiyədən BOTAŞ baş direktoru Burhan Özcan və "Qazprom" İdarə Heyəti sədrinin müavini Aleksandr Medvedyevlə yanaşı, iki şirkətin yüksək vəzifəli şəxsləri qatılıb. Qeyd edək ki, Türkiyə tərəfi keçən il "Qazprom" şirkətinin Türkiyəyə satılan qazın qiymətinə 10,25 faiz endirim etməməsi ilə əlaqədar Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsinə müraciət edib.
Göründüyü kimi, hər iki tərəf layihənin reallaşması istiqamətində fəallıq nümayiş etdirir. Bu nə dərəcədə davamlı prosesə oxşayır?
Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban hesab edir ki, "Türk axını" kəmərinin reallaşma ehtimalı böyükdür. Çünki bu məsələdə Rusiyanın və Türkiyənin istəyi var:
"Rusiya "Cənub axını" layihəsi ilə bağlı xeyli sayda boru alaraq Bolqarıstan ərazisinə yığıb. Həmin boruların da pulu ödənilib. Ona görə də həmin borulardan istifadə etməlidirlər. İkincisi, həmin layihə həyata keçsə, Türkiyə tranzit haqqı kimi ucuz qiymətə qaz alacaq. Bu da Türkiyəyə sərfəlidir. Oktyabr ayında Türkiyə və Rusiya hökumətlərarası görüşü keçiriləcək. Bu görüşdə hökumətlərarası saziş imzalana bilər. Bundan sonra "Qazprom"la "Botaş" arasında 2017-ci ilin birinci və ya ikinci rübündə kommersiya sazişi imzalana bilər. Tikinti işləri 2018-ci ilin və ya 2019-cu ilin əvvəlində başlana bilər. Bunlar uzun çəkən prosedurdur. Aleksey Müller bildirib ki, hər şey qaydasında olsa, Türkiyənin daxili bazarını təmin edəcək boru kəmərinin inşasına 2019-cu ilin birinci, ya da ikinci rübünün əvvəlində başlamaq olar".
İlham Şabanın sözlərinə görə, Türkiyə üzərindən Avropa bazarına təbii qazın nəqli yalnız Avropa Komissiyasının buna razılıq verəcəyi təqdirdə mümkündür. Moskvanın risqli addımlar atması maliyyə itkilərinə gətirib çıxarır:
"Moskva Avropa ilə bazarlığa getməyə çalışacaq. Amma hələ "Şimal axını-2" layihəsinə, "Türk axını"na, yoxsa "Cənub axını"na üstünlük vermək barədə düşünürlər. Avropanın Türkiyə ilə münasibətləri qaydasında deyil. Qərb istehlak etdiyi enerji resurslarının Ərdoğan hökumətinin əlində cəmləşməsində maraqlı deyil. Ona görə də Avropa Birliyi çalışır ki, Türkiyə üzərindən Avropaya yönələn enerji layihələrini minimuma endirsin. Avropa Birliyi "Şimal axını-2" layihəsinə "Türk axını"na alternativ kimi baxır. Rusiyanın özü də bundan siyasi alver predmeti kimi istifadə edir".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
