Məlumat verildiyi kimi, OPEK-ə üzv və Rusiya da daxil olmaqla digər böyük neft istehsalçısı ölkələrin nümayəndələrinin sentyabrın 26-28-də Əlcəzairdə keçiriləcək Beynəlxalq Enerji Forumu çərçivəsində danışıqlar aparması gözlənilir. Danışıqlarda neftin hasilat miqdarının "dondurulması"nın əsas müzakirə mövzusu olacağı bildirilir.
Hesab olunur ki, neftin hasilat miqdarının "dondurulması" haqda razılıq əldə olunacağı təqdirdə bu, "qara qızıl"ın qiymətində mühüm yüksəlişə yol açacaq. Digər tərəfdən əsas hasilatçı ölkələr artıq qiymət siyasətində ortaq məxrəcə gəlməyin zəruri olduğunu bəyan edir. Məsələn, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı və Rusiyanın neft təklifi ilə bağlı razılıq əldə etməsini istədiyini deyib. Putin dünya neft hasilatının təxminən yarısına bərabər olan OPEC və Rusiyanın neft təklifinin miqdarının "dondurulması" barədə razılıq əldə etməsini istədiyini və İranın da iştirakı ilə birgə həll yolunu gözlədiyini bildirib: "Ümid edirəm ki, bu bazarın sabit və ədalətli enerji qiymətlərini qorumaq istəyən hər bir iştirakçısı lazım olan qərarı verəcək".
Ekspertlər isə bildirir ki, OPEK-in bu ay keçiriləcək növbədənkənar iclasına qədər dünya bazarında neft qiymətlərinin kəskin azalması gözlənilmir. Digər tərəfdən, ABŞ dollarının dünya valyuta bazarında möhkəmlənməsi fonunda əmtəələr, həmçinin, neftin ucuzlaşması təzyiqi ilə üzləşib. Bundan başqa, bir sıra neft hasilatçısı ölkələrdən hasilatın artması ilə bağlı xəbərlərin gəlməsi və ABŞ-da kommersiya məqsədli neft ehtiyatlarının avqustun 25-31-də proqnozlardan daha çox, yəni 2,3 milyon barrel və ya 0,4% artaraq 525,9 milyon barrelə çatması neft qiymətlərinə təsir edir. Amma məsələ burasındadır ki, indi ucuz neft ABŞ üçün də təhlükə sayılır. Bu səbəbdən ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) sentyabrın 26-27-də keçiriləcək növbəti iclasında uçot dərəcəsinin artırılması ilə bağlı ehtimalların getdikcə azalması müşahidə olunur. Uçot dərəcəsinin indiki vaxtda artırılması ABŞ-ın enerji şirkətləri üçün daha böyük iqtisadi fəlakət deməkdir. Çünki bu halda dollar güclənəcək və neftin qiyməti yenidən aşağı düşəjək. Buna isə ABŞ enerji şirkətləri tab gətirmək iqtidarında deyil. Bu fonda gözlənir ki, uçot dərəcəsinin artırılması yenidən təxirə salınsın. Məsələyə bu aspektdən yanaşan BP şirkətinin rəhbəri Robert Dadli neftin qiymətini bir barrel üçün ən azı 50 dollar səviyyəsində proqnozlaşdırıb: "Düşünürəm ki, qiymət tarazlaşıb. Fikrimcə, qiymət bir barrelə görə 50 dollar və ya ona yaxın olacaq". Amma uçot dərəcəsinin artırılmasının təxirə salınması fonunda neftin bahalmşası gözlənir. Baha qiymət ABŞ iqtisadiyyatında problemlərin həlli baxımından da vacibdir. Belə ki, son məlumatlara görə, Birləşmiş Ştatların dövlət borcunun ümumi məbləği ilk dəfə olaraq 19,5 trilyon dolları ötüb. ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyinin məlumatında bildirilir ki, bu hədd avqustun 31-də keçilib. Sözügedən tarixdə Amerika hakimiyyətinin borc öhdəliklərinin məbləği 19,51 trilyon dollardan çox olub.
Xəbəri şərh edən "The Washington Examiner" ölkənin hazırkı prezidenti Barak Obamanın hakimiyyətə gəlişinə qədər dövlət borcunun ümumi həcminin təqribən 10,63 trilyon dollara bərabər olduğunu yazıb. Belə olan halda, tam olmayan 8 il ərzində o ikiqat artıb. Və gözlənir ki, Obamanın prezidentlik müddəti bitincəyədək bu borc 20 trilyon dollara yaxınlaşacaq. Belə vəziyyətdə dolların güclənməsi ilə ABŞ-ın ixrac qabiliyyətinin aşağı düşməsi ölkə üçün əlavə problem deməkdir. Bu səbəbdən ABŞ ən azı dolların sabit qalması və neftin qiymətinin yüksəlməsinə artıq maraq göstərir. Bundan başqa, bəzi son məlumatlar da nefti bahalşadırır. Belə ki, İŞİD terror qruplaşması İraqda 11 neft quyusu partladıb. Kayyara bölgəsindəki 11 neft quyusunun İŞİD tərəfindən partladılması nəticəsində şəhərin küçə və prospektlərinə axan neft yanğına səbəb olub. Yanğının çox böyük olduğu və şəhərin hər tərəfinə yayıldığı bildirilir. Yanan neftin ölkə iqtisadiyyatı üçün milyonlarla dollar zərərə səbəb olduğu bildirilir. Digər tərəfdən, dünyanın ən böyük neft ixracatçısı Səudiyyə Ərəbistanı bəyan edib ki, bazardakı neft istehsalı tutumunu artırmayacaq və bazarı böyük həcmdə neftlə qarşı-qarşıya qoymayacaq. Səudiyyə Ərəbistanının neft naziri Xalid əl-Falih "Al-Arabiya" telekanalına müsahibəsində ölkəsinin ucuzlaşan neft qiymətlərinə və yavaşlayan iqtisadiyyata qarşı qlobal tələbə bağlı bir narahatlıq yaratmadığını deyib. Ölkə gündəlik 12,5 milyon barrel neft hasil edə bilər. Amma verilən açıqlama dünya bazarında yenidən neftin qiymətinin yüksəlməsinə gətirib çıxarıb.
Tahir TAĞIYEV
