Azərbaycanın iki ən böyük qonşusu olan Rusiya və Türkiyə arasında yaxınlaşma özünü iqtisadi müstəvidə də qabarıq şəkildə büruzə verir. Ümumiyyətlə, real vəziyyətin təhlili göstərir ki, tərəflər bütün müstəvilərdə münasibətlərini əvvəlkindən də yüksək səviyyəyə çatdırmağı düşünür və bu istiqamətdə də real addımlar atılır. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri isə hər iki ölkənin Qərblə münasibətlərində yaranan gərginlikdir. Qərbin Türkiyəyə qarşı qərəzli mövqeyi və bunun məlum hərbi çevrilişə cəhddə özünü daha aydın göstərməsindən sonra Ankara Moskva ilə münasibətlərinə xüsusi diqqət yetirir.
İndi hər iki ölkənin maraq dairəsində yer alan məsələlərdən biri də qarşılıqlı ticarətin milli valyutalarda aparılmasıdır. Bu, Türkiyə və Rusiyanın dollar təzyiqindən xilas olması baxımından da zəruri sayılır. Bəzi ekspertlər isə iddia edir ki, Ankara və Moskva ABŞ-a qarşı "iqtisadi müharibə" elan edib. Türkiyənin iqtisadiyyat naziri Nihat Zeybekci isə bildirir ki, Türkiyə və Rusiya ikitərəfli ticarət əlaqələrini lirə və rublla həyata keçirəcək: "İlkin hədəf Türkiyəyə gələn Rusiya vətəndaşlarının ödənişləri rublla, Rusiyaya gedən Türkiyə vətəndaşlarının isə lirə ilə etmələridir". Bununla bağlı hər iki ölkənin mərkəzi bankları arasında texniki danışıqlar aparılır. Zeybekci Antaliyanın Belek turizm bölgəsindəki oteldə təşkil edilən Türkiyə-Rusiya Media Forumunda çıxışı zamanı bu məsələnin artıq hər iki ölkə üçün mühüm əhəiiyyət kəsb etdiyini bildirib. Dünyada bir çox ölkənin bir-birinə rəqib mövqedə olduğunu, çox az ölkənin isə bir-birini tamamlayıcı xüsusiyyətlərə sahib olduğunu qeyd edən Zeybekci bildirib ki, Rusiya və Türkiyə bir-birini tamamlayan iki ölkədir: "Dünyada çox az ölkə var ki, onda olmayanın hamısı digərində var. Türkiyə ilə Rusiya belə bir xüsusiyyətə malikdir. Rusiyada nə yoxsa, Türkiyədə var, Türkiyədə də nə yoxsa, Rusiyadadır. Bir-birini bu qədər çox tamamlayan iki ölkə azdır". Nazir bildirib ki, hazırda Türkiyə ilə Rusiya arasındakı ticarətdə rus rublu və türk lirəsmnin istifadə edilməsi ilə əlaqədar texniki danışıqlar aparılır: "Hədəfimiz Antalyaya, Türkiyəyə gələn rus vətəndaşlarının rublla, Rusiyaya gedən vətəndaşlarımızın isə lirə ilə ödəniş etməsini təmin etməkdir".
Xatırladaq ki, bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da qarşılıqlı ticarətdə milli valyutalardan istifadə olunmasını məqbul saydığını bildirib: "Əlbəttə, bunun qarşılıqı əlaqə və ticarətə müsbət təsiri olacaq. Alış-verişləri rubl və lirə ilə aparsaq, daha da faydalı olar. Belə bir vəziyyətdə, məsələn, dollar daha da düşər. Valyuta repressiyasından, məzənnə təzyiqindən xilas olmuş olarıq. Bundan həm Rusiya qazanacaq, həm də biz. O üzdən bu çox mühümdür. Həqiqətən gecikdirdik, həll etməyimiz lazımdır". Qeyd edək ki, ticarətdə türk lirəsi və rubldan istifadə edilməsi təklifilə Rusiya prezidenti Vladimir Putin çıxış edib. Artıq gözlənir ki, tərəflərin ticarəti milli valyutalarda aparılsın. Prosesin sonradan zəncirvari xarakter alması isə tamamilə gözləniləndir. Məsələn, bu iki ölkənin elə Azərbaycanla da milli valyutalar əsasında ticarət aparması istisna olunmur. Xatırladaq ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Bakıya son səfəri ərəfəsində bu məsələnin gündəlikdə olduğunu bildirmişdi. Öncə qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin azalmasına toxunan Putin bu xüsusda bildirmişdi: "Dünya iqtisadiyyatının mürəkkəb, əlverişsiz konyunkturu həqiqətən bizim işgüzar əlaqələrə də təsir göstərib. Bununla belə, Rusiyanın MDB ölkələri ilə xarici ticarətində Azərbaycan Belarus, Qazaxıstan, Ukrayna və Özbəkistandan sonra beşinci yeri tutur. Rusiya isə Azərbaycan mallarının idxalında liderlik edir. Düşünürük ki, bizim bazarda tələbat duyulan Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının Rusiyaya satışının, həmçinin Rusiyadan Azərbaycana əkin sahələrinin genişləndirilməsi üçün zəruri olan gübrə və kənd təsərrüfatı texnikası ixracının artırılması qarşılıqlı ticarətin genişlənməsində mühüm rol oynaya bilər. Maliyyə, sığorta, telekommunikasiya, mədəniyyət və istirahət sahələrində xidmətlərin qarşılıqlı ticarətinin genişlənməsi ticari-iqtisadi əlaqələrin inkişafının daha bir mühüm istiqaməti ola bilər. Rusiya Ticarət-Sənaye Palatası nəzdində təşkil edilmiş Rusiya-Azərbaycan İşgüzar Şurası çərçivəsində ölkələrimizin biznes dairələri arasında qarşılıqlı fəaliyyətin inkişaf etdirilməsini vacib hesab edirik. Əmtəə dövriyyəsinin azalması fonunda dövlətlərimizin investisiya sahəsində əməkdaşlığı tamamilə sabit inkişaf edir. Hazırda ölkələrimizin şirkətləri arasında qarşılıqlı hesablaşmalar əsasən dollarla aparılır. Biz bu şirkətlərin qarşılıqlı hesablaşmalarının milli valyutalara keçirilməsini stimullaşdıran şərait yaradılması işini davam etdirəcəyik". Qeyd edək ki, daha əvvəl də qarşılıqlı ticarətdə milli valyutalardan istifadə olunmasının zəruriliyi barədə Rusiyada çoxsaylı təkliflər səslənmişdi. Xatırladaq ki, artıq xeyli müddətdir Kreml bəzi ölkələrlə ticarət əməliyyatını dollar yox, başqa valyutalarla aparır. Məsələn, məlumdur ki, İran və Rusiya ikitərəfli ticarətdə dollardan imtina edib. Dolların rubl və rialla əvəzlənməsi barədə razılaşma əldə edilib. Bu mənada Azərbaycan üçün də dollarla ticarətə son qoyulması, əslində, müsbət əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd edək ki, Rusiya Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşlarından biridir.
Tahir TAĞIYEV
