Avropa iqtisadiyyatının hərbiləşməsi prosesinin yeni vüsət alması müşahidə olunur. Bu hal, xüsusən də Rusiya və Ukrayna arasında artıq 5 ilə yaxındır davam edən savaş kontekstində özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Ötən dövrlərlə müqayisədə Avropa İttifaqına üzv ölkələrin müdafiə xərclərini artırması, hərbi sənayenin genişləndirilməsi və iqtisadi siyasətin təhlükəsizlik amilləri ilə daha sıx əlaqələndirilməsi artıq daha çox diqqət çəkir. Amma bu proses yalnız Avropa İttifaqı ölkələri ilə məhdudlaşmır, onun təsirləri qurumun sərhədlərindən də kənara çıxaraq, bir sıra digər ölkələri də əhatə edir. Ermənistanın timsalında bunu görmək mümkündür.
Avropa öz sərhədlərindən kənarda da Rusiyaya qarşı platsdarmların formalaşmasına xüsusi diqqət etməkdədir. Bu hal Ermənistanın timsalında Cənubi Qafqazda da özünü qabarıq büruzə verir. Ermənistanın son illərdə Qərblə siyasi, hərbi və iqtisadi əlaqələrini genişləndirməsi regionda yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdırır. Bu fonda görünən odur ki, Avropa İttifaqı Ermənistanı təkcə Moskvanın təsir dairəsindən uzaqlaşdırmaqda maraqlı deyil, həm də bu ölkəni Rusiyaya qarşı mübarizə platsdarmına çevirmək niyyətindədir. Rusiya Beynəlxalq Məsələlər Şurasının prezidenti Dmıtrı Trenin qeyd edir: “Bu gün Qərblə Rusiya arasında müharibə gedir. Ermənistan isə Rusiyaya qarşı cəbhə açmaq üçün daha bir platformadır. Qərb Ermənistanda bu istiqamətdə işləməyə hazır olan qüvvələrin olduğunu görür və bu qüvvələrlə fəal şəkildə əməkdaşlıq edir, onlarla qarşılıqlı əlaqədədir. Ermənistandakı vəziyyət Rusiyanın nöqteyi-nəzərindən mənfi istiqamətdə dəyişməyə davam edir. Ermənistan Qərb üçün geosiyasi mübarizə kontekstində Rusiyaya qarşı açıla biləcək başqa bir cəbhə kimi maraq doğurur. Ermənistan da bu mübarizədə Avropa İttifaqının piyadası olmağa can atır”. Ermənistanın xarici siyasətində baş verən dəyişikliklər təsadüfi hesab edilmir və məqsədyönül addımların nəticəsi kimi qəbul olunur. Ermənistan uzun illər Rusiya ilə hərbi-siyasi və iqtisadi əlaqələrə ciddi şəkildə bağlı olub. Lakin son dövrdə İrəvan Qərb dövlətləri və Avropa strukturları ilə münasibətlərini intensivləşdirir. Avropa İttifaqının Ermənistanla əməkdaşlığının genişlənməsi, müxtəlif təhlükəsizlik təşəbbüsləri və hərbi sahədə əlaqələrin inkişafı Moskva ilə İrəvan arasındakı münasibətlərə də təsir göstərir. Artıq bir çox ekspertlər, əksər siyasi dairələr bu prosesi Ermənistanın Rusiyaya qarşı istifadə edilə biləcək geosiyasi forposta çevrilməsi cəhdi kimi qiymətləndirir. Bu halın yarada biləcəyi təhdidlərə rəğmən, Ermənistanın belə bir rolu tam şəkildə könüllü qəbul etdiyi də diqqətdən yayınmır. Ermənistanlı politoloq Benyamin Matevosyan bildirir: “Avropa İttifaqı və onun müttəfiqləri Rusiya ilə birbaşa hərbi qarşıdurmaya sistemli və ciddi şəkildə hazırlaşırlar. Bu şəraitdə Moskva İrəvanın Avropaya can atmasını sadəcə Baş nazir Nikol Paşinyanın siyasi manevrləri kimi deyil, həm də Ermənistanın Rusiya ilə müharibə üçün açıq şəkildə yenidən təşkilatlanan blokun orbitinə birbaşa daxil olması kimi qəbul edir. Moskvanın ayrı-ayrı dövlətlərin Avropaya inteqrasiyasına laqeyd münasibəti keçmişdə qalıb. Bu gün Kreml Avropa İttifaqına inteqrasiyanı Rusiyanın düşmənlərinin hərbi-sənaye əməkdaşlıq şəbəkəsinə qoşulması kimi qəbul edir. Ermənistan da burada istisna deyil”. Hazırda Ermənistan Rusiya ilə münasibətlərini kəskin şəkildə zəiflətməklə yanaşı, Qərblə yaxınlaşmasını sürətləndirir. Düzdür, İrəvan özü məsələni fəqrli prizmadan izah etməyə çalışır. Ermənistan öz təhlükəsizlik və iqtisadi maraqlarını təmin etmək, alternativ tərəfdaşlar əldə etmək və xarici siyasətdə manevr imkanlarını artırmaq istədiyi üçün Qərblə əməkdaşlığa xüsusi önəm verdiyini bildirir. Amma bu arqumentləri də Moskva qəbul etmir. Hətta Kreml üçün bu məsələ Ermənistanla qarşılıqlı münasibətlər siyasətindən qlobal təhlükəsizlik sahəsinə keçib. Rusiya Qərbin Ermənistanda mövqelərini gücləndirməyə qətiyyən yol vermək niyyətində deyil. Bu səbəbdən Moskva tərəfindən İrəvana faktiki olaraq xarici siyasətini yenidən nəzərdən keçirmək üçün ultimatum verilib. Hətta Rusiya tərəfindən tez-tez Ermənistanın yadına Ukraynanın aqibəti salınır. Bu da Rusiyanın Ermənistana qarşı hansı əlavə addımlar ata biləcəyinin siqnalı kimi qəbul olunur. Amma Avropa İttifaqı da geri çəkilmək niyyətində deyil. Görünən odur ki, qarşıdakı dövrdə Ermənistan böyük güclərin geosiyasi mübarizəsində əsas çəkişmə meydanlarından biri olacaq.
Tahir TAĞIYEV
