Qulamhüseyn Əlibəyli: “Sanksiya tətbiq etmək əvəzinə, Azərbaycana işğalla barışmaq üçün müxtəlif təzyiqlər göstərilib”
Prezident İlham Əliyev İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 2026-cı il üzrə İllik Toplantılarının açılış mərasimində çıxışında bildirib ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq edilsəydi, iki ölkə arasında münaqişə bu qədər uzun sürməzdi:
“Müharibə cinayətlərini və Xocalı soyqırımını törətmiş, bizim şəhər və kəndlərimizi dağıtmış, işğal olunmuş ərazilərdə urbisid törətmiş Ermənistana qarşı sanksiya tətbiq olunmadı. Hər gün sanksiyalardan danışılır - sanksiyalar və yenə də sanksiyalar. Haradasa hər hansı bir hadisə baş verən kimi dərhal sanksiyalar tətbiq olunur. Lakin Ermənistana qarşı heç kəs sanksiyalar tətbiq etmədi və bu, ikili standartların, həmçinin bəyan edilən qondarma dəyərlərlə real siyasət arasındakı fərqin açıq təzahürüdür. Əgər beynəlxalq hüququ pozduğuna, suveren dövlətin ərazilərini işğal etdiyinə və müharibə cinayətləri törətdiyinə görə Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq edilsəydi, iki ölkə arasında münaqişə bu qədər uzun sürməzdi”.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Prezident İlham Əliyevin bu fikri, bir tərəfdən, Azərbaycanın öz gücünə həll etdiyi keçmiş münaqişənin yaranma və uzun müddət davam etməsinin səbəblərini ortaya qoyur: “Digər tərəfdən bunu müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində beynəlxalq təhlükəsizlik mexanizmlərinin kifayət qədər səmərəli olmaması, beynəlxalq hüququn tətbiqi və kollektiv məsuliyyət məsələlərinə dair mühüm siyasi yanaşma kimi dəyərləndirmək olar. Prezidentin bəyanatında ilk növbədə beynəlxalq təhlükəsizlik mexanizmlərinin kifayət qədər səmərəli olmaması fikri diqqəti cəlb edir. Belə ki, Ermənistanla Azərbaycan arasındakı münaqişəyə dair BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təsdiqləyən və işğal olunmuş ərazilərdən qoşunların çıxarılmasını tələb edən 4 qətnamə qəbul edilsə də bir nəticə olmadı. Həmin qətnamələrin icrasını təmin etmək üçün təsirli mexanizmlər tətbiq olunmayıb, bu da münaqişənin uzun müddət davam etməsinə gətirib çıxarıb. Bəyanatın digər mühüm tərəfi Ermənistanla Azərbaycan arasındakı münaqişəyə beynəlxalq hüququn universal tətbiqi prinsipinə uyğun deyil, selektiv, müxtəlif standartlar prizmasından yanaşılmasıdır. Prezident Əliyev dolayısı ilə vurğulayır ki, beynəlxalq hüququn pozulmasına münasibətdə ikili standartlar olmamalı, bütün dövlətlərə eyni meyarlar tətbiq edilməlidir. Bu mövqe Azərbaycanın xarici siyasətində uzun illər ərzində irəli sürdüyü əsas prinsiplərdən biri olub”.
Q. Əlibəylinin fikrincə, Ermənistanın uzun illər ərzində Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxlamasına baxmayaraq, beynəlxalq qurumlar tərəfindən bu münaqişənin həllinə passiv yanaşılıb: “Müasir beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən olan ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinin Azərbaycana münasibətdə tətbiq olunması üçün ciddi siyasi və iqtisadi təzyiq mexanizmləri işə salınmayıb. Əksinə ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrləri institutu vasitəsilə Azərbaycana işğalla barışdırmaq üçün müxtəlif təzyiqlər göstərilib. Bu da öz növbəsində münaqişənin daha da uzanmasına, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində ermənilər tərəfindən çoxsaylı beynəlxalq xarakterli cinayətlər törədilməsinə şərait yaratmışdır. Prezidentin söylədiyi fikir müasir beynəlxalq münasibətlərdə sanksiyaların rolu ilə bağlı məsələyə yenidən diqqəti cəlb edir. Bu kontekstdə hesab olunur ki, beynəlxalq hüququ pozan tərəfə qarşı sanksiyaların tətbiqi həmin dövlətin davranışını dəyişdirmək və münaqişənin daha qısa müddətdə həllinə nail olmaq üçün təsirli vasitə ola bilərdi. Başqa sözlə, tətbiq olunan sanksiyalar işğalçı, təcavüzkar dövlətlərin siyasətinə təsir göstərərək onları beynəlxalq hüquqa uyğun davranmağa məcbur edə bilər. Təbii ki, bu zaman sanksiyaların effektivliyinin konkret siyasi şəraitdən, sanksiyalara dair beynəlxalq konsensusun mövcudluğundan və onların tətbiq mexanizmlərindən asılılığı nəzərə alınmalıdır.
Mahiyyət etibarilə, prezidentin bu bəyanatı münaqişələrtin qarşısının alınması və aradan qaldırılması, münaqişə bölgələrində təhlükəsizliyin və davamlı sülhün təmin olunması üçün beynəlxalq hüququn aliliyinin vacibliyini önə çəkir. Beynəlxalq hüququn vaxtında və ardıcıl tətbiqinin gələcəkdə oxşar münaqişələrin yaranmasının qarşısının alınmasına kömək edə biləcəyini və qlobal təhlükəsizlik sisteminin effektivliyinin yüksəldilməsinin zəruriliyini bir daha vurğulayır”.
Vidadi ORDAHALLI
