Bəhruz Quliyev: "Vaşinqtonun Tehranla münasibətlərdə yumşalmaya getməsi İsraildə birmənalı qarşılanmır"
ABŞ ilə İran arasında mümkün razılaşma İsraildə narahatlıq və tənqidlərə səbəb olub. İsrailin YNet qəzeti ABŞ-ın İran siyasətində yumşalma ehtimalını öz təhlükəsizlik maraqlarına zidd hesab edir və bunu regionda balansın dəyişməsi kimi qiymətləndirir. Eyni zamanda, İsrailin bölgədəki hərbi və siyasi mövqelərini qorumaq niyyətində olduğu vurğulanır.
Qəzetə görə, bəzi analitiklər iddia edir ki, bu proses İsrail ilə ərəb ölkələri arasında son illərdə formalaşmış yaxınlaşmaya da təsir göstərə bilər və "İbrahim razılaşmaları" ilə bağlı gələcək perspektivləri qeyri-müəyyən edə bilər.
Ümumiyətlə, regionda ABŞ-İran gərginliyinin yumşalması ehtimalı İsrail və onun müttəfiqləri tərəfindən ehtiyatla qarşılanır və bunun Yaxın Şərqdə siyasi proseslərə təsir göstərə biləcəyi ön plana çıxır.
İsrail mediasının Trampı "80 yaşlı uşaq" və s. ifadələrlə təhqir etməsi təsadüfdürmü? Belə yazıların İsrail hakumiyyəti tərəfindən təşkil edilmədiyinə dair hər hansı bir sübut varmı? Bu cür faktlar Trampla Netanyahu arasındakı münasibətlərdə özünü necə göstərəcək?
"ABŞ ilə İran arasında mümkün razılaşma ətrafında yaranan müzakirələr Yaxın Şərqdə geosiyasi balansın gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. İsrail mediasında və ekspert dairələrində müşahidə olunan narahatlıq ilk növbədə İranın regional təsir imkanlarının genişlənə biləcəyi ehtimalı ilə əlaqələndirilir. İsrail uzun illərdir İranın nüvə proqramını və regiondakı fəaliyyətini öz milli təhlükəsizliyinə əsas təhdidlərdən biri kimi qiymətləndirir. Bu baxımdan Vaşinqtonun Tehranla münasibətlərdə yumşalmaya getməsi İsraildə birmənalı qarşılanmır".
Bu fikri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib. Ekspert bildirib ki, İsrail mediasında ABŞ Prezidenti Donald Trampa qarşı işlədilən sərt və hətta təhqiramiz ifadələr isə diqqətçəkən məqamlardandır. Lakin media orqanlarında dərc olunan hər bir yazının birbaşa İsrail hökumətinin sifarişi və ya təşkilatçılığı ilə yayımlandığını iddia etmək üçün hazırda konkret və təsdiqlənmiş sübutlar mövcud deyil. İsrail demokratik media mühitinə malik ölkədir və müxtəlif siyasi baxışları təmsil edən nəşrlər hökumətin mövqeyindən fərqli yanaşmalar sərgiləyə bilir.
Bununla yanaşı, İsrail mediasında müəyyən siyasi xəttin və ictimai rəy formalaşdırmaq cəhdlərinin mövcudluğu da istisna edilə bilməz. Xüsusilə, ABŞ-İran münasibətlərində mümkün dəyişikliklər fonunda bəzi media qurumlarının daha emosional və sərt ritorikaya üstünlük verməsi daxili siyasi mübarizənin və təhlükəsizlik narahatlıqlarının təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər.
"Düşünürəm ki, Donald Tramp və Benyamin Netanyahu arasında münasibətlər tarixən yaxın strateji tərəfdaşlıq nümunəsi kimi təqdim olunsa da, beynəlxalq siyasətdə daimi dostluqdan daha çox daimi maraqların mövcud olduğu unudulmamalıdır. Əgər Vaşinqton İranla yeni anlaşma modelinə üstünlük verərsə, bu, Təl-Əvivlə müəyyən fikir ayrılıqlarının yaranmasına səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə Netanyahu administrasiyası ABŞ rəhbərliyinə təsir imkanlarını artırmağa, Konqresdəki tərəfdarları və yəhudi lobbi təşkilatları vasitəsilə öz mövqeyini gücləndirməyə çalışacaq.
Digər tərəfdən, "İbrahim razılaşmaları"nın gələcəyi də yeni geosiyasi reallıqlardan təsirlənə bilər. Ərəb ölkələri İranla münasibətlərin normallaşması istiqamətində addımlar atdığı halda, İsrailin regiondakı strateji üstünlüyünün qorunması məsələsi daha mürəkkəb xarakter ala bilər. Bununla belə, təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq və texnoloji tərəfdaşlıq amilləri İsrail ilə ərəb dövlətləri arasında son illərdə formalaşmış münasibətlərin tamamilə pozulacağını söyləməyə əsas vermir.
Bu gün müşahidə etdiyimiz proseslər göstərir ki, Yaxın Şərq yeni siyasi transformasiya mərhələsinə daxil olur. ABŞ-İran münasibətlərində mümkün yumşalma, İsrailin təhlükəsizlik strategiyası, ərəb ölkələrinin maraqları və qlobal güclərin regiondakı siyasəti qarşıdakı dövrdə bir-biri ilə sıx şəkildə əlaqəli olacaq. Məhz buna görə də İsrail mediasında səslənən sərt tənqidlər yalnız emosional reaksiyalar deyil, həm də regionun gələcək siyasi arxitekturası ilə bağlı narahatlıqların ifadəsi kimi dəyərləndirilməlidir" - deyə, B.Quliyev əlavə edib.
Dəniz NƏSİRLİ
