Rusiya Yanacaq İttifaqı 2 oktyabr 2025-ci ildə Rusiyanın Baş nazir müavini Aleksandr Novaka ünvanladığı məktubda ölkə üzrə yanacaq bazarında böhran vəziyyətinin hökm sürdüyünü bildirib.
Məktubda qeyd olunur ki, benzin satışlarının rentabelliyi mənfi olub, bu da özəl yanacaqdoldurma stansiyalarının (AZS) kütləvi bağlanmasına səbəb olub. Bəzi regionlarda topdansatış qiymətləri pərakəndə satış qiymətlərini keçib və ya onlara yaxınlaşıb, bu da AZS-lərin qazanc əldə etməsini çətinləşdirib. Eyni zamanda, neft emalı zavodlarından yanacaq tədarükündə 1,5-2 ay gecikmələr müşahidə olunur. Dizel yanacağı ilə bağlı vəziyyət nisbətən daha stabildir, amma burada da rentabellik “sıfır” səviyyəsində qiymətləndirilir. Rusiya Yanacaq İttifaqı hökumətə bəzi təkliflər təqdim edib ki, bunlar arasında azot satış kvotalarının yerinə yetirilməsi, qiymət siyasətinin yenidən nəzərdən keçirilməsi və yay dizel ixracının müvəqqəti məhdudlaşdırılması da var. Ümumilikdə, təxminən 60% özəl AZS-lərin fəaliyyəti ciddi təhdid altındadır.
Rusiya Yanacaq İttifaqının hökumətə göndərdiyi dəhşətli məktub nədən xəbər verir, hökumət ona ünvanlanan məktubda səsləndirilən təkliflərə necə reâksiya verə bilər?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Rusiya yanacaq bazarında yaranmış böhran ölkə iqtisadiyyatının kritik sahələrindən birini ciddi risq altında qoyub. Rusiya Yanacaq İttifaqı 2 oktyabr 2025-ci ildə Baş nazir müavini Aleksandr Novaka ünvanladığı məktubda ölkədə benzinin və dizel yanacağının satışında və tədarükündəki problemləri ətraflı şəkildə qeyd edib. Məktubda həmçinin hökumət üçün təkliflər təqdim olunub ki, bunlar bazarın stabilləşdirilməsi və yanacaq çatışmazlığının qarşısının alınması üçün əhəmiyyətlidir.
Məktubda qeyd edilir ki, bensin satışlarının rentabelliyi mənfi səviyyədədir. Bu, özəl yanacaqdoldurma stansiyalarının (AZS) qazanc əldə edə bilməməsi və fəaliyyətlərini davam etdirməklə bağlı ciddi çətinliklərlə üzləşməsi deməkdir. Təxminən 60% AZS-lərin fəaliyyəti ciddi təhdid altındadır, bəzi bölgələrdə isə stansiyaların kütləvi bağlanması gözlənilir.
Problemin əsas səbəblərindən biri topdansatış və pərakəndə satış qiymətləri arasındakı uyğunsuzluqdur. Bəzi regionlarda topdansatış qiymətləri pərakəndə satış qiymətlərini keçib və ya onlara yaxınlaşıb. Nəticədə, AZS-lərin qazanc əldə etməsi praktiki olaraq mümkün olmur. Bu vəziyyət həm əhalinin yanacağa çıxışını çətinləşdirir, həm də regional iqtisadi sabitliyi risqə atır.
Dizel yanacağı ilə bağlı vəziyyət nisbətən stabildir, lakin burada da rentabellik “sıfır” səviyyəsində qiymətləndirilir. Yəni dizel satışından nə qazanc, nə də ciddi zərər yaranır, amma bu da AZS-lərin uzunmüddətli fəaliyyətini risqə atır.
Dizel yanacağının sabitliyi, benzindəki böhrana baxmayaraq, ölkənin sənaye və nəqliyyat sektorları üçün kritik rolu qoruyur. Lakin rentabelliyin aşağı səviyyədə olması bazarın iqtisadi dayanıqlığını zəiflədir.
Rusiya Yanacaq İttifaqı məktubda neft emalı zavodlarından yanacaq tədarükündə 1,5–2 aylıq gecikmələrin olduğunu qeyd edir. Bu, bazarda qeyri-sabitliyin əsas səbəblərindən biridir və AZS-lərin yanacaqla təmin olunmasında ciddi problemlərə yol açır.
Tədarük gecikmələri həmçinin topdansatış və pərakəndə satış qiymətlərini daha da uyğunsuz edir və bazarda spekulyativ qiymət artımlarına səbəb ola bilər.
Rusiya Yanacaq İttifaqı hökumətə bir neçə təklif təqdim edib:
1. Azot satış kvotalarının yerinə yetirilməsi: bu, yanacaq tədarükünü və istehsalını tənzimləmək üçün bir mexanizmdir.
2. Qiymət siyasətinin yenidən nəzərdən keçirilməsi: topdansatış və pərakəndə satış qiymətlərinin uyğunlaşdırılması AZS-lərin rentabelliyini artırmağa kömək edə bilər.
3. Yay dizel ixracının müvəqqəti məhdudlaşdırılması: daxili bazarda təchizatı təmin etmək üçün ixracın məhdudlaşdırılması, istehlakçıları və sənaye sektorunu qorumaq məqsədilə vacibdir.
Məktubda göstərilən risqlər Rusiya üçün həm iqtisadi, həm də sosial sahədə ciddi nəticələr doğura bilər.
AZS-lərin bağlanması yanacaq çatışmazlığına və əhalinin narazılığına səbəb ola bilər.
Qiymət sabitliyinin olmaması topdansatış və pərakəndə satış qiymətləri arasındakı fərq inflyasiya təzyiqini artırır.
İxracın məhdudlaşdırılması isə, daxili bazarı qorumaqla yanaşı, beynəlxalq ticarətdən gələn gəlirləri azaldacaq.
Hökumətin mümkün reaksiyaları
1. Qiymətləri tənzimləməklə benzin və dizel üçün minimum pərakəndə satış qiymətləri müəyyənləşdirilə bilər.
2. İxracın məhdudlaşdırılması ilə dizel ixracının dayandırılması daxili bazarı təmin edə bilər.
3. Maliyyə və hüquqi dəstək nəticəsində AZS-lərə subsidiyalar, vergi güzəştləri və qısamüddətli kredit imkanları təqdim edilə bilər.
4. Uzunmüddətli tədbirlər olaraq, neft emalı zavodlarının tədarük gecikmələrini azaltmaq üçün logistika və infrastruktura investisiyalar qoyulmalıdır.
Yəni Rusiya Yanacaq İttifaqının məktubu ölkədə yanacaq bazarının ciddi böhranla üzləşdiyini göstərir. Benzin və dizel satışlarında yaranan rentabellik problemləri, tədarük gecikmələri və AZS-lərin bağlanma risqi hökuməti qısamüddətli və uzunmüddətli tədbirlər görməyə məcbur edir. Məktubda təqdim olunan təkliflər effektiv tətbiq olunarsa, daxili bazarda stabillik təmin edilə, əhalinin yanacağa çıxışı qoruna və ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyi gücləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
