Mətin Məmmədli: “Tehran səfir Sobhaninin fəaliyyətini yenidən nəzərdən keçirib düzgün qərarlar verməlidir”
İranın Ermənistandakı səfiri Mehdi Sobhani ənənəvi təxribatından əl çəkmək istəmir. Azərbaycana qarşı qarayaxmalarla gündəmə gələn Sobhani indi də Xankəndi Kommunükesini hədəfə alıb.
M.Sobhani “Armenpress”ə müsahibəsində iyulun 4-də Xankəndidə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (ECO) 17-ci zirvə görüşündə qəbul olunan “Xankəndi Kommunükesi” sənədinin ölkəsinin rəsmi mövqeyini əks etdirmədiyini iddia edib.
O bildirib ki, İran İƏT sədrliyini həyata keçirən Azərbaycana sənədlə bağlı qeyd-şərtlərini yazılı formada təqdim edib.
Səfirin sözlərinə görə, sənəd üzv dövlətlərin yox, yalnız təşkilata sədrlik edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin fikirlərini özündə əks etdirir.
“İstanbulda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının sonuncu sammitində qəbul edilmiş bəyanatla bağlı mövqeyimizi ifadə etdiyimiz kimi, bu Kommunükenin bəzi müddəalarını, o cümlədən Ermənistan Respublikasına qarşı ərazi iddialarını təlqin edən saxta anlayışları da qəbul etmirik’, - Sobhani deyib.
Onun dediyinə görə, bu cür ifadələr İranın Ermənistanla bağlı “prinsipial və uzunmüddətli mövqeyinə ziddir və nə təsdiq, nə də dəstəyə layiqdir”.
“İran Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında sülh danışıqlarını dəstəkləməyə davam edir və qarşılıqlı razılaşdırılmış prinsiplər əsasında sülh sazişinin imzalanmasının vacibliyini vurğulayır”’, - o deyib.
Qeyd edək ki, İƏT-in 17-ci Zirvə görüşünün yekunu olaraq qəbul olunan Sədrin Xülasəsi olan Xankəndi Kommunükesində bir sıra vacib məsələlər yer alıb, o cümlədən də sənəddə Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların öz doğma yurdlarına ləyaqətli qayıdış hüququ bir daha təsdiqlənib. Bununla Xankəndi Kommunükesində indiki Ermənistan ərazisindən qovulan, deportasiya edilən azərbaycanlıların öz tarixi yurdlarına geri qayıtmaq hüququ təsbit olunub və buna zirvə iştirakçıları hamısı imza atıb. Sobhanini də narahat edən məhz bu məqamdır. Çünki o, İstanbul Bəyannaməsinə qarşı da eyni qərəzli münasibəti sərgiləmişdi. O, Qərbi Azərbaycan məsələsindən ermənilərdən çox əndişə keçirir.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycan XİN Sobhaninin qərəzli açıqlamalarına olduqca layiqli cavab verib.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Ayxan Hacızadə deyib ki, İran İslam Respublikasının Ermənistan Respublikasındakı səfiri Mehdi Sobhaninin İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Xankəndi şəhərində keçirilmiş 17-ci Zirvə görüşünün yekun sənədi ilə bağlı iddiaları qəbuledilməzdir.
"İran İslam Respublikasının səfirinin diqqətinə çatdırırıq ki, Zirvə görüşünün nəticələrinin əks olunduğu Xankəndi Kommunükesi İƏT üzv dövlətləri ilə əvvəlcədən razılaşdırıldığı kimi, əvvəlki Zirvə görüşlərinin təcrübəsinə uyğun olaraq, üzv dövlətlərlə razılaşdırılmasına ehtiyac olmadan sammitin sədrinin xülasəsi formatında tərtib edilərək təşkilatın rəsmi internet səhifəsində dərc edilib.
Bu halda, İran səfirinin guya Xankəndi Kommunükesinin qəbul olunması və İran tərəfinin ona qeyd-şərt qoyması barədə iddiaları real vəziyyəti əks etdirmir. Diplomatik praktikada qeyd-şərt yalnız danışıqlar nəticəsində qəbul edilmiş qərarlara münasibətdə verilə bilər.
Həqiqət budur ki, İran İslam Respublikası da daxil olmaqla, İƏT-in bütün üzvləri İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının da üzvləridir və İran daxil həmin dövlətlərin hamısı 21-22 iyun tarixlərində İstanbulda keçirilmiş İƏT Nazirlər Şurasının 51-ci sessiyasının yekununda danışıqlar nəticəsində qəbul edilmiş “Hazırkı Ermənistan ərazilərindən zorla və sistematik şəkildə didərgin salınmış azərbaycanlıların qayıdış hüququ” adlı qətnamədə və həmin sessiyanın yekun siyasi sənədi olan İstanbul Bəyannaməsində Qərbi Azərbaycan İcmasının öz yurdlarına ləyaqətli qayıdış hüququna dəstəyini ifadə edib, habelə Ermənistan tərəfindən sözügedən İcmanın hüquqlarının inkar olunmasını qınayıb.
Xankəndi Kommunükesi isə İƏT-in məhz bu konsensusla qəbul edilmiş Bəyannaməsinə istinadı ehtiva edir.
Bununla əlaqədar, İran səfirinin Ermənistanın “Armenpress” agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər siyasi manipulyasiya və riyakarlıqdan başqa bir şey deyil", - o qeyd edib.
Nəticə etibarı ilə belə alınır ki, İran özü həmin məsələni qəbul edir, amma səfir qəbul etmir. İranın Ermənistandakı səfirinin İƏT-in Xankəndi Kommunükesinə etirazına, onun əleyhinə bu cür çıxış etməsinə hələ İran hökumətindən, İran XİN-dən heç bir reaksiya yoxdur, onlar niyə reaksiya vermirlər? Bu nə dərəcədə qəbulolunan yanaşmadır ki, İranın prezidentinin iştirak etdiyi bir zirvədə qəbul edilən sənədi səfir qəbul etmir və buna da İran dövləti münasibət bildirmir?
“...İran hökuməti səfirin bu cür ziddiyyətli açıqlamalarına aydınlıq gətirməlidir”
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin eksperti, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Mətin Məmmədli "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, həqiqətən də İranın Ermənistandakı səfirinin İƏT-in Xankəndi şəhərində keçirilmiş 17-ci Zirvə görüşündə qəbul olunan Xankəndi Kommunükesi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirləri ziddiyyətli, paradoksal hesab etmək olar: “Necə ola bilər ki, bir ölkənin başçısı, prezidenti həm Xankəndi Kommunükesinə imza atsın, həm də tədbirdə iştirak etsin, amma həmin ölkənin səfiri tamamilə fərqli mövqe nümayiş etdirsin? Bu, əlbəttə ki, diplomatik etiket qaydalarına, normalarına da ziddir. Bu baxımdan Sobhaninin fikirlərini həm məzmun olaraq yanlış hesab edirik, eyni zamanda diplomatik normalara zidd məsələ kimi qəbul edirik. Biz İranın Ermənistandakı səfiri Sobhaninin son illərdəki fəaliyyətinə nəzər salsaq görərik ki, bu fəaliyyət yalnız və yalnız İranla Azərbaycan arasında münasibətlərin gərginləşməsinə xidmət edir. Bu, bütövlükdə regionda hərbi-siyasi ekskalasiyanın artmasına hesablanıb. Düşünürəm ki, artıq rəsmi Tehran səfir Sobhaninin fəaliyyətini yenidən nəzərdən keçirib düzgün qərarlar verməlidir. Eyni zamanda da İran hökuməti səfirin bu cür ziddiyyətli açıqlamalarına aydınlıq gətirməlidir”.
M.Məmmədli qeyd etdi ki, Sobhani ilk dəfə deyil İran rəhbərliyinin də imza atdığı sənədlərin mahiyyətini təhrif edir və yanlış rəy yaratmağa çalışır, bu səbəbdən də onun fəaliyyəti bir daha rəsmi Tehran tərəfindən nəzərdən keçirilməlidir.
İradə SARIYEVA
