Abutalıb Səmədov: "Zelenski ilə görüşdən fərqli olaraq, əvvəlcədən hazırlıqlar görülmüşdü, video-materiallar hazırlanmışdı"
Tramp, bəzilərinin yoxsul olmasına baxmayaraq, ölkənin kənd təsərrüfatı torpaqlarının 60 faizinə nəzarət edən ağdərili fermerləri, təxminən 40 min ailəni qorumaq üçün Cənubi Afrikaya qarşı hərəkətə keçdiyini söylədi. Buna görə, hətta ölkə prezidentinə Ağ Evdə hücum edib.
Tramp Qəzzada törədilən qətliamlara fikir vermir, ancaq Cənubi Afrikada ağ fermerlərin "genosidə" məruz qalmasından dəm vurur. Cənubi Afrikada onun nə maraqları var?
Baki-xeber.com saytının sualını cavablandıran politoloq Abutalıb Səmədov bildirdi ki, Cənubi Afrika Respublikasının (CAR) prezidenti Siril Ramafosanın Ağ Evdə qəbulu bir daha göstərdi ki, bu gün dünyanın super-dövlətinə son dərəcə siyasətdən kənar, avantürist və ədalətdən uzaq bir adam rəhbərlik edir: "Tramp Ağ Evdə əvvəlcədən hazırlanmış şounu təqdim etdi. Zelenski ilə görüşdən fərqli olaraq, əvvəlcədən hazırlıqlar görülmüşdü, video-materiallar hazırlanmışdı, qəzetlərin üzü çıxarılmışdı. Cuddi bir əsas olmadan Tramp CAR prezidentinə hücum elədi. Onu ağdərili fermerlərin genosidində genahlandırdı. Bu gözlənilən hadisə idi. Çünki bundan bir qədər əvvəl CAR-ın ABŞ-dəki səfiri arzuolunmaz şəxs elan edilib ölkədən qovulmuşdu. CAR-da G-20 dövlətlərinin növbəti konfransında ABŞ iştirak etməyəcəyini bəyan eləmişdi. Bu cür addımlar əvvəlcədən göstərirdi ki, Trampın Ramafosa ilə görüşündə xoşagəlməz hallar baş verə bilər. Amma bütün dünya gördü ki, CAR prezidenti Zelenskidən fərqli olaraq özünü son dərəcə səbrli, sanballi, müdrik və ağıllı dövlət rəhbəri kimi göstərdi. Trampın heç bir əsas olmadan söylədiyi ittihamlara da səbrlə cavab verdi. Trampı bu cür hiddətləndirən nədir?
Birincisi, buna səbəb CAR prezidenti Siril Ramafosanın çox müstəqil siyasət aparması, Rusiya və Çinə yaxınlaşmasıdır. Ramafosa dəfələrlə Moskvada səfərdə olub, ABŞ-dən fərqli olaraq yüksək səviyyədə qəbul edilib. Bu da Amerikanın yeni prezidentinin xoşuna gəlmir.
Digər səbəb bu günlədə Zelenskinin CAR-a səfər etməsi və Trampın onunla telefon danışığının bu səbəbdən baş tutmaması idi. Görüş zamanı da sual etdi ki, Zelenskinin CAR-da nə işi var? Elə bil hansısa ölkəyə getmək üçün Zelenski Trampdan icazə almalı imiş.
Əslində CAR-da nə baş verir? Həqiqətən ağdərili fermerlərin vəziyyəti Trampın dediyi kimi ağırdırmı?
Burada əsas problem ondan ibarətdir ki, son siyahıyaalmaya görə, ağdərililər CAR əhalisinin cəmi 7,3%-ni təşkil edir. Amma kənd təsərrüfatına yararli torpaqların böyük hissəsi - 60 faizi onlara məxsusdur. Bu da qaradərili əhalini ciddi narahat edir. Fermerlərə edilən hücumun kökündə dayanan səbəblərdən biri budur.
Digəri ağların uzun müddət CAR-ı idarə etdikləri vaxt törətdikləri cinayətlər, ortaya qoyduqları davranışlardan dolayı nifrətdir. Ancaq buna görə CAR prezidentinə o hücumların edilməsinə ehtiyac yox idi.
Orada göstərilən faktların bir çoxunun CAR-a heç bir dəxli yox idi. Bəzi şəkillər Konqoda baş vermiş hadisələrlə bağlı idi.
İkincisi, ağlar CAR-da əhalinin kifayət qədər nüfuzlu hissəsidir və rəhbər vəzifələrinin 62%-i ağdərili əhali tutur. Torpaqların da böyük hissəsi onların əlindədir.
Ağdərili fermerlərə hücumların arxasında hökumət dayanmır. Baxmayaraq ki, 2024-cü ildə torpaqların dövlət maraqları naminə müsadirə edilməsi haqqında qanun qəbul olunub. Bu da həm ağdərili fermərlərdə, həm də ABŞ-də ciddi narahatlıq doğurur. Trampın CAR prezidentinə hücumunun bir səbəbi də bununla bağlı idi. O, bu şounu göstərib öz nüfuzunu yüksəltmək istədi. Bəlkə də CAR-da doğulmuş İlon Maskın xoşuna gəlmək üçün bu cür kəskin bəyanatlar verdi. Hərçənd, görüşün əvvəli qətiyyən belə bir gərginliyin olacağını göstərmirdi. Birdən-birə vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi və Tramp əvvəlcədən planlaşdırılan şounu nümayiş etdirdi.
CAR-da vəziyyət çox ağırdır, cinayətkarlığın səviyyəsi ABŞ ilə müqayisədə dəfələrlə çoxdur. Ağdərili fermerlərə qarşı da kifayət qədər qanunsuz hərəkətlər edilir. Onların öldürülməsi ilə bağlı çağırışlar da var. Bunu o qədər də ciddi olmayan siyasi partiyaların liderlərindən biri daha çox səsləndirir. Bu baxımdan, elə məsələlərdə Ramafosanı günahlandırmaq o qədər də ədalətli deyil.
Son dövrlərdə Trampla görüşən dövlət rəhbərlərinin əksəriyyəti görüşün əvvəlində öz ölkələrində olan nadir yer elementlərini ona təklif edirlər. Artıq onlar Zelenskidən sonra Trampın zəif damarını tutublar. Mütləq imkan tapıb ölkələrindəki nadir torpaq elementlərindən danışırlar ki, Trampa da bunu təklif edirlər. Ramafosa da bu addımı atdı. Amma görünür Tramp, CAR-ın zəngin təbii sərvətləri ilə müqayisədə, bu siyasi şounü nümayiş etdirməklə daha çox dividend qazanacağını düşünürdü. Bu səbəbdən dünya təcrübəsində nadir hallarda rast gəlinən, lakin Tramp üçün xarakterik olan növbəti şou göstərildi.
Bunun nəticəsində isə CAR Rusiya və Çinə bir az da yaxınlaşmaq məcburiyyətində qalacaq. Bu addımlar ABŞ-nin dünyada nüfuzunun daha da artmasına gətirib çıxarmayacaq. Üstəlik, digər ölkə prezidentlərinin ABŞ rəhbərliyi ilə görüşmək istəyini azaldacaq. Onsuz da ABŞ-nin nüfuzu dünyada xeyli azalıb. Görüşlərdə bu cür davranışlar Amerikanın dövlət imicinə ciddi zərbə vurur. Tramp bu siyasəti nə qədər davam etdirəcək? Nə qədər reallıqla əlaqəsi olmayan "faktlar" göstərməklə digər dövlət rəhbərlərinə hücum edəcək? Ən qəribəsi də budur ki, CAR, Ukrayna və Fransa prezidentlərinə müxtəlif şəkildə hörmətsizlik nümayiş etdirən Tramp Rusiya prezidenti Vladimir Putinə qarşı çox "səbrli" davranır. Putinin müharibəni davam etdirmək, sülh prosesini mümkün qədər uzatmaq istəyini görməzdən gəlir. Hələ də iddia edir ki, Putin sülh istəyir. Bu bir daha onu göstərir ki, ABŞ-in indiki prezidenti daha çox güclə hesablaşır. Ona qarşı güc nümayiş etdirən dövlət başçıları ilə kəskin danışmaqdan və davranmaqdan ehtiyatlanır".
Dəniz NƏSİRLİ
